Doorsturen
Printen
De vorige keer ben ik ingegaan op het begrip “rechtsstaat”. We hebben grofweg gewezen op het feit, dat de onafhankelijkheid van de rechtspraak in Nederland geen vanzelfsprekende zaak is. Deze keer wil ik het begrip “democratie” onder de loupe nemen.
Het begrip “democratie”
Democratie is een bestuursvorm. De naam komt van de Griekse woorden démos=volk en kratein=regeren, en betekent zoveel als ‘het volk regeert’. In een democratie is de voltallige bevolking dus soeverein, en komt alle autoriteit van de (minstens theoretische) instemming van het volk. Deze bestuursvorm is gebaseerd op het menselijke gelijkheidsideaal. Als iedereen vrij en gelijk in rechten en plichten geboren is (zoals in het eerste artikel van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens staat) dan heeft ook niemand méér recht dan iemand anders om bepaalde wetten of beslissingen door te drukken. Het implementeren van die theorie in de politieke praktijk is vaak nog veel minder vanzelfsprekend dan de politici graag beweren.
Regentenstaat
Wat de Nederlandse invulling van het begrip democratie betreft mogen we stellen, dat het systeem niet en de implementatie van de democratie niet aan de eisen van de Universele Verklaring voldoen. Nederland is van oudsher een “regentenstaat” en blijft dat. Er is sprake van een kaste van regenten. Wie zijn die regenten ?
Een hellend vlak
Sinds de Paarse kabinetten (socialistisch-liberale kabinetten van Kok) heeft politiek Nederland zich definitief op een hellend vlak gestort: de omheining van het terrein van wet- en regelgeving tegenover het terrein van de praktische uitvoering wordt zodanig doorgedrukt, dat er geen enkele feed back is naar het beleid, c.q. de wetgever. M.a.w. de regering acht zich niet langer verantwoordelijk voor de maatschappelijke effecten en de uitvoering van haar beleid en holt zodoende als een blind paard dwars door alle geledingen van de samenleving. Dat zagen we bij de besluitvorming rond de Betuwelijn, de HSL en de “privatiseringsgolf” bijvoorbeeld. Dit heeft twee dramatische gevolgen:
1) De directe schade (Betuwelijn, HSL) is enorm en kan nergens verhaald worden;
2) De indirecte schade (privatiseringsgolf) uit zich in de arrogante manier van de afsplitsing van taken, van bevoegdheden en verantwoordelijkheden: steeds meer bureaucraten en would-be bureaucraten wensen zich niet langer bezig te houden met uitvoeringstaken, maar alleen nog met wet- en regelgeving en controle. Overheid (en bedrijfsleven) storten zich op een nieuwe hype: de management hype “Sturen op cijfers” is de leus. Dit is echter een kunstmatige opsplitsing, want dit zijn slechts gewone beheerstaken (uitvoeringstaken). Maar het is wel de bedoeling, dat dit “nieuwe” middle-management (meestal op ongecontroleerde wijze) het maatschappelijk veld aanstuurt.
Management hype
Er vindt een enorme explosie van het aantal “managers” plaats. Het is een nieuwe generatie die (graag) de lakens uitdeelt, die de oudere verdringt. Hij is veelal zogenaamd opgeleid door dure managementopleidingsinstituten en wordt geadviseerd door dure management-consultants, heeft geen praktijkervaring, is volslagen improductief, frustreert meestal een professionele aanpak en kost handen vol geld. Door deze hype wordt de hele samenleving ontwricht. Binnen de kaste kennen we bijvoorbeeld: regiomanager, P&O manager, business manager, case manager, HRM manager, water manager, QA manager, zorgmanager, accountmanager, floor manager, etc. In de publieke sector betekent dat, dat de overheid niet meer aanspreekbaar is voor de burger, dat er een wildgroei van zelfstandige bestuursorganen ZBO’s plaatsvindt, dat z.g. privatiseringen leiden tot pseudo-overheidsmonopolies. Denk aan de Nuons, de Essents, de Spoorwegen.
Quasi-private bedrijven
Bestuurlijke vernieuwing zou daarop het antwoord moeten zijn. Kansen of bedreigingen ? Vooralsnog lijkt het laatste het geval. Vandaar deze reeks korte beschouwingen. Want wat zien we in werkelijkheid gebeuren ?
Het zijn van oudsher publieke uitvoeringstaken die sinds kort door monopolistische privaatrechtelijke ondernemingen worden uitgeoefend. Een goede zaak ? Nee, juist niet, helaas. Want deze organisaties behouden hun overheidskarakter. Ze maken op allerlei wijzen misbruik van publiekrechtelijke (dwingende) wet- en regelgeving. M.a.w het zijn quasi-private ondernemingen. Zij worden op “bestuurlijk niveau” geleid door (ex-) politici en bureaucraten, met een sterk overheidsmonopolistische denk- en werkwijze.
Meer groei, meer macht en meer bureaucratische monopolies
Maar dat is nog lang niet alles. De socialistisch-liberale kabinetten hebben zodoende bovendien tot gevolg gehad, dat er een enorme onoverzichtelijke ongecontroleerde belangenverstrengeling binnen bestuurlijk Nederland heeft plaatsgevonden. De verzelfstandigde ZBO’s bijvoorbeeld wachten al bijna 5 jaar op de invoering van een kaderwet ZBO’s, waarin bevoegdheden en verantwoordelijkheden eindelijke worden geregeld.
De uitvoerende macht (regering) ontgaat op deze wijze de ministeriele verantwoordelijkheid die dan ook inmiddels een wassen neus is geworden.
Hoezo democratisch ? De Nederlandse regeringsvorm voldoet dus blijkbaar niet aan democratische criteria. Wat is Nederland dan wel ?
Volgende week bespreek ik enkele nieuwe bestuurlijke ontwikkelingen.
Zie:
Rechtsstaat: www.vrijspreker.nl/blog/?it…
Links:
Drieluik over democratie door “Tegenlicht” www.vpro.nl/programma/tegen…
Forum over democratie (Tegenlicht)
vpro.react.nl/programma/teg…
Essay-tje over democratie:
home.worldonline.nl/~sttdc/…
Democratie voor Nederlanders
www.vpro.nl/info/tegenlicht…
Democratie voor beginners
Deel I van het dossier democratie
www.vpro.nl/programma/tegen…
Citaten over democratie:
www.vpro.nl/programma/tegen…
Fareed Zakaria
www.vpro.nl/programma/tegen…
Democratie voor gevorderden
Deel II van het dossier democratie: De haperende democratie in Amerika
www.vpro.nl/programma/tegen…
Democratie
www.meervrijheid.nl/index.h…
Democratie een slecht en verdorven idee
www.meervrijheid.nl/index.h…
De graaicultuur
www.vpro.nl/programma/tegen…
Maakbaar Nederland
www.vpro.nl/programma/tegen…
© Copyright Harry Stulemeijer, 2005
Loading ...
.
Uitstekend stuk, het legt ook de vinger op waarom zoveel Nederlanders zeer ontevreden zijn over hun bestuur. Iets waar de politici zich niets aan gelegen laten. Apres nous le deluge.