Doorsturen
Printen
“Everything of which we are conscious, all that is thinkable and understandable, is but thin snow on the high mountains of the unconscious, snow that will quickly melt under storms of fate, of some intoxication, of the trembling of the soul. Life would rather hide its ultimate secrets in a small folksong heard in the village night than in fat scholarly books. It is in vain to try to plumb the depths. We will never, by ourselves, be able to learn the essential. All we can do is be moved by it.”
Wie een dergelijke redenering aanhangt, gelooft of verkondigt kan zich niet alleen geen objectivist noemen, hij maakt daarmee een fundamentele keuze de draagt daarbij een misschien wel verpletterende verantwoordelijkheid.
Laat mij om te beginnen even iets duidelijk maken. Het stukje dat ik vorige week plaatste was niet echt van mezelf. Vanwege mijn gebruikelijke deadline stress vergat ik mijn bronvermelding. Het was een synthetische vertaling van Objectivist Ethics van Ayn Rand zelve. Objectivist Ethics was op zich al een inleiding, een samenvatting, en dus “niet toereikend” om de objectivistische ethiek “duidelijk te maken”. Dat was ook niet mijn bedoeling. Ik wou alleen iets plaatsen aan de hand waarvan een diepgaande discussie over objectivisme, ethiek en hun belang voor de libertariër op gang te brengen. Het geeft mij een gevoel van trots dat ik daarin geslaagd ben – waarmee ik tegelijk wil aangeven dat ik in dit stuk een aantal reacties verder wil doorwerken.
Een deugd, zegt Rand, is die handeling die erop gericht is de waarde te verkrijgen of te behouden. Pride - door mij vertaald als trots – is niet bepaald een handeling maar veeleer een houding en in die zin zeker als een deugd te beschouwen. Het tegenovergestelde – het constante verontschuldigen voor het eigen succes (cfr. Bill Gates) – is een houding die niet rationeel consequent is met het concept waarde zelf, zoals door Rand gedefinieerd. Als een waarde iets is dat je wil bereiken, dan moet het bereiken ervan je me trots vervullen en moet je een trotse houding aannemen, zowel voor je eigen geluk als bij wijze van voorbeeld voor anderen. Het objectivisme is individualistisch maar niet egocentrisch. De mens is een sociaal wezen en moet voor zichzelf een code of values opmaken aan de hand waarvan een gelukkige, vreedzame en sucessvolle coexistentie mogelijk wordt.
Er werd opgemerkt dat het leven als doel op zich problematisch is. Levensbeëindiging kan op individueel niveau als een beter doel aangevoeld worden dan levenscontinuatie. Maar ik denk dat de opmerking alleen het individuele betreft en dat een ethiek precies op een hoger niveau betrekking heeft of moet hebben. Ik meen te weten dat Ayn Rand de suicidant buiten beschouwing laat. Het leven is haast per definitie iets wat naar continuatie streeft. En het zou behoorlijk ziek zijn om de totale destructie als ultieme doel voor de mensheid te poneren.
Een gelijkaardige bedenking kan worden geplaatst bij de bemerking dat productiviteit niet noodzakelijk een centraal doel hoeft te zijn voor wie “binnen” is. Het is niet omdat – vanuit onze eigen situatie bekeken – productiviteit niet echt noodzakelijk is, dat we daaruit moeten concluderen dat het voor de mensheid geen deugd of een centraal doel behoeft te zijn. Precies omdat de productiviteit – zowel materieel als spiritueel – het beste aanleunt bij de waarde gelukkig leven, een leven het leven waard, een succesvolle continuering van het leven – precies daarom noemt Rand het een belangrijke deugd. En het is niet aan ons om voor iedereen te gaan bepalen tot hoever de behoefte aan productiviteit moet worden doorgedreven. Dat moet het individu zelf doen op basis van “zo precies en scrupuleus mogelijk gedachtenproces dat geleid wordt …”
Dat brengt mij bij de objectiviteitsvraag. Natuurlijk is ethiek objectief. Hoe het te kennen? Door een zo precies en scrupuleus mogelijk…”. Beweren dat ethiek niet objectief is hetzelfde als de gaskamers legitimeren. Het zijn Plato, Kant en Hegel die als voornaamste, meest invloedrijke proponenten van de subjectivistische anything goes mentaliteit, de epistemologische fundamenten hebben gelegd voor de groei en bloei van doctrines die tot massale vernietiging hebben geleid en die, kort door de bocht, allemaal met de term statism benoemd kunnen worden. Natuurlijk heeft Anne Frank er niet voor gekozen om in het Amsterdam van de jaren dertig te worden geboren. De modale Nederlander, Duitser… heeft er wel voor gekozen het gedachtenproces te stoppen, zich over te geven aan irrationele begrippen als collectieve schuld, raszuiverheid, maakbaarheid van de samenleving, de onmetelijk wijsheid en goedheid van de führer, de duce, de paus, de partijleider – dit alles met het welbekende gevolg. Het openingscitaat was van de hand van een jonge Nazi intellectueel, Gottfried Neesse.
Loading ...
Beste Arjen,
Plato, Kant en Hegel direct te associëren met massvernietiging, is potsierlijk. En Anne Frank is niet in Amsterdam geboren, maar, als ik het wel heb, in Frankfurt.