
Cultuur doet ertoe, beweert de Britse filosoof Roger Scruton in zijn nieuwe boek: Waarom cultuur belangrijk is.
Cultuur is onderscheid leren maken: tussen waar en onwaar, smaakvol en smakeloos.
Door het collectivisme, socialisme en politieke correctheid van de afgelopen decennia is het vermogen tot onderscheid maken ernstig ondermijnd.
Neem bijvoorbeeld het onderwijs waar nu de laagste prestatie de norm is.
De Europese lidstaten dreigen op te gaan in een “betekenisloze collectiviteit”. Dat zegt de Britse conservatieve filosoof, cultuurcriticus en euroscepticus Roger Scruton. Deze dreiging komt niet alleen van buitenaf, maar vooral ook van binnenuit: ons eigen denken over onze cultuur – het postmoderne nihilisme en het cultuurrelativisme – hollen de Europese natiestaten van binnen uit. En dat terwijl cultuur zo belangrijk is en Europa zo veel beschavende cultuur heeft voortgebracht, stelt Scruton in zijn meest recente boek Culture counts.
Roger Scruton keert niet graag terug naar het stadje waar hij opgroeide. De karakteristieke gevels en eerbiedwaardige gebouwen die in zijn jeugdjaren het stadsbeeld kenmerkten, hebben plaatsgemaakt voor smakeloze architectuur. Dit voorbeeld gebruikte Scruton toen hij een paar weken geleden in Utrecht een lezing gaf, ter promotie van zijn nieuwe boek. Hij wil ermee duidelijk maken dat we vandaag in een ‘wegwerpcultuur’ leven. Er geldt nauwelijks meer een onderscheid tussen waardevol en waardeloos: alles is even goed of even slecht. Scruton aarzelt niet om deze ontwikkeling aan te duiden als nihilistisch: alles van waarde gaat verloren.
In zijn boek schetst Scruton diverse ontwikkelingen. Architectuur is er een van, evenals beeldende kunst en muziek. Er heeft zich op die terreinen de afgelopen vijftig jaar een grote verandering voltrokken, merendeels door toedoen van de staat. Wat altijd gold als een gezaghebbende traditie, moest op de schop en hervormd worden naar ‘democratisch inzicht’. Cultuur is in de ogen van vernieuwers een kwestie van ‘dode witte Europese mannen’ en allemaal ingegeven door vooroordelen die cirkelden rond de eigen superioriteit. Dat diezelfde ‘vernieuwers’ precies dezelfde superioriteit ten toon spreiden, valt weinigen op.
Volgens Scruton is smaak een belangrijke kwestie als je niet kunt leven met de gedachte dat alles evenveel waard is. Verdient een popsong van een amateurbandje dezelfde waardering als een cantate van Bach? Het intuïtieve antwoord op die vraag luidt: ‘nee’. Dat is precies het punt, betoogt Scruton. Er zijn zaken die onze waardering en respect verdienen. Er is cultuur die we moeten koesteren, omdat ze in diepste zin de waardigheid van de mens tot gelding brengt. Scruton vindt dat je ronduit moet kunnen spreken over goed en kwaad. Als het gaat om bijvoorbeeld de beoordeling van romans, moet de morele dimensie aan het licht gebracht worden. Niet voor niets heeft een ‘hoge cultuur’ van romans en dichtwerken de eeuwen doorstaan. Die teksten maken ons wijzer, omdat ze ons uitdagen en laten nadenken over wezenlijke kwesties. Maar duidelijk is ook dat mensen zich dit oordeelsvermogen eigen moeten maken; hard nodig zijn dus ook leermeesters in de ware zin van het woord. Een groot punt van zorg is volgens Scruton het onderwijs. Hij is afkomstig uit een lagere sociale klasse, maar tot zijn geluk kreeg hij de kans fatsoenlijk onderwijs te volgen. Daar ging een wereld voor hem open. Hij studeerde filosofie, maar verdiepte zich ook in literatuur, architectuur en muziek. ,,Ik ontdekte een reservoir aan inzichten, aan kennis en wetenschap die mij zeer hebben verrijkt. Ik besefte: dit is door voorgaande generaties aan mij doorgegeven. Op mijn beurt moet ik het ook doorgeven. Maar wat gebeurt er in het onderwijs vandaag? Het uitgangspunt ligt bij de leerling. Wat is relevant voor de leerling, wat kan hij of zij ‘behappen’?’’ Een fataal uitgangspunt, stelt Scruton, omdat je in dat geval kiest voor de laagste gemene deler. Bovendien is het uitgangspunt zelf verkeerd. Het gaat uiteindelijk niet om de leerling. De beslissende kwestie is: kan de cultuur en de kennis die daarin is opgeslagen worden doorgegeven aan volgende generaties, via deze leerling? Scruton constateert dat de Europese cultuur goeddeels is voortgekomen uit de bron van de religie: hoofdzakelijk de joods-christelijke traditie, maar ook de Griekse en Romeinse klassieke oudheid. De band met religie verdampt echter in rap tempo. De secularisatie is een groot probleem, omdat het contact met de wortels van de beschaving minder en minder wordt. Ondanks dat betoogt hij dat de Europese cultuur zonder die expliciete verankering een grote vitaliteit bezit en de innerlijke kracht heeft ons vandaag te inspireren. We geloven niet meer in de goden die in de Griekse tragedies een rol spelen, vergelijkt Scruton. Toch vormen die tragedies een rijke bron, die ons stimuleert om op niveau na te denken over mens-zijn, over politiek en over samenleven. Er ligt hier een probleem waar je niet zomaar aan voorbij kunt. Scruton is pragmatisch: we hebben een cultuur van eeuwen en daarmee kunnen we ver komen in de bezinning op waarden en normen, vrijheid van denken, de eindigheid en zin van het bestaan. Het zou uitermate zinvol zijn om ontwikkelingen uit het verleden onder de loep te nemen en te bezien welke morele waarden daarin ter sprake komen. Iemand die persoonlijk betrokken is bij kerk en geloof ziet andere dingen gebeuren in de klassieke tragedies, in de toneelstukken van Shakespeare, in het werk van Dante, Vondel, Dostojewski en Tolstoi. Roger Scruton: Waarom cultuur belangrijk is, Uitgeverij Nieuw Amsterdam, Amsterdam 2008, 144 blz., € 16,95.







Doorsturen
Printen








*De secularisatie is een groot probleem, omdat het contact met de wortels van de beschaving minder en minder wordt.*
Is die kerel ingehuurd door J.P. Balkenende en zijn religieuze vriendjes??
Secularisatie is juist een zegen voor het ontwikkeling van een eigen cultuur. Cultuur is trouwens geen vast afgekaderd iets maar constant aan verandering onderhevig.
Met alle respect maar dit lijkt me het toch een beetje een ouwe lullen verhaal van “vroeger was alles beter”.
Neemt niet weg dat het het wereldwijde multicultiralisme alleen maar leidt tot eenheidsworst. Respect voor je roots is heel belangrijk maar om de secularisatie de schuld van de teloorgang van je eigen cultuur te geven slaat m.i. nergens op.