maandag, 17 november 2008
Doorsturen Doorsturen   Printen Printen

De Grote Oorlog

Op het 11e uur van de 11e dag van de 11e maand zwegen de kanonnen. Na een massaslachting van meer dan vier jaar was eindelijk de Grote Oorlog voorbij op 11 november 1918 om 11 uur.

Deze oorlog, later Eerste Wereldoorlog genoemd, heeft veel veranderingen teweeg gebracht en was in zekere zin belangrijker voor ons dan de Tweede Wereldoorlog. Allereerst betekende dit het einde van vier keizerrijken, deze waren het Russische Tsarendom, het Ottomaanse Rijk, het Habsburgse Rijk en het Duitse Rijk. Nieuwe landen werden gevormd, zoals Polen, Tsjecho-Slowakije, Oostenrijk, de Baltische staten etc. Het Duitse Rijk werd een republiek, Turkije werd gevormd uit de puinhopen van het Ottomaanse erfgoed, de Habsburgers waren voorgoed hun macht kwijt.

Wat veel minder mensen beseffen is dat deze oorlog ook een economische aardschok teweeg heeft gebracht die nog grotere gevolgen had voor onze samenleving. De volledige goudstandaard werd vanwege de oorlogvoering geheel afgeschaft, maar is daarna nooit meer teruggekomen. Wat wij zien als afschaffing van de goudstandaard in de jaren 30 is niets meer dan de vernietiging van de laatste restanten van de goudeconomie. De goudstandaard na 1918 gold alleen nog maar voor grote transacties en niet meer voor de dagelijkse onderlinge financiële handelingen. Het goud werd vrijwel overal vervangen door papier, dit voor grotere transacties. Het zilver werd nog wel gehandhaafd, maar in de loop der tijd gedecimeerd in waarde. Totdat in de jaren 60 dit monetair middel ook werd afgeschaft.

De de facto goudstandaard na 1918 zorgde er ook voor dat papier zeer belangrijk werd, alsmede de bancaire sector die dit papier verhandelde. Tot 1914 lagen de financiële transacties voornamelijk bij de handelshuizen. De banken concurrereerden alleen op het niveau van kortetermijnkrediet.

Tevens kregen de centrale banken een grote macht om de rentestanden en gelduitgifte te kunnen bepalen. Voorheen was de centrale bank alleen in het leven geroepen om de obligaties en staatspapieren op te kopen en aan de man te brengen. Deze uitbreiding van de bevoegdheden hadden als gevolg dat de centrale macht zeer geconcentreerd was en de economie in een neergaande spiraal terechtkwam. De jaren 30 is een rechtstreekse consequentie van de afschaffing van de goudstandaard in 1914. De jaren 20 werden alom gezien als het summum van welvaart en voorspoed, echter dit kwam omdat er in deze periode enorm veel fiatgeld werd geproduceerd via het verstrekken van krediet. Dit krediet door de enorm in belang toegenomen bancaire sector gesleten aan argeloze burgers, die én goedkoop geld konden lenen en gemakkelijk aan langetermijnkrediet konden komen.

Na de eerste grote recessie van 1921-22 werden de kredietsluizen opengegooid en gaf aanleiding tot de roerige jaren 20. Tot in oktober 1929 de beurzen wereldwijd onderuit gingen en dit de aanleiding gaf tot wat we nu kennen als de grote crisis. Deze crisis zou nooit een crisis zijn geworden als de overheden deze grote recessie van 1930-31 hadden laten uitwoeden. In 1932 zou er met het overgebleven bronkapitaal weer een snel herstel mogelijk zijn geworden. Helaas greep toen de Hoover-regering in en zorgde via zijn eigen New Deal dat er behoorlijk wat overheidsgeld werd uitgegeven aan deze projecten. Bovendien werd de vrije handel aan banden gelegd door de wet van senator Smoot en congreslid Hawley, Daarmee sleepte de crisis zich door tot de regering van Herbert Hoover met grote stemmen verloor tegen zijn rivaal Franklin Roosevelt, die met zijn eigen New Deal verder ging en de crisis verlengde tot aan de Tweede Wereldoorlog met uit de grond gestampte overheidsorganisaties, welke een enorme aanslag pleegde op de economie via het onttrekken van broodnodig herstelkapitaal voor het bedrijfsleven. Het bronkapitaal werd op deze manier zozeer verwaterd dat de particuliere sector nauwelijks tot niet aan kapitaal kon komen voor de economische opleving.

Men moet daarom altijd begrijpen dat de overheid toen, evenals nu ook dé grote gorilla was in de regio, die met haar leenbeleid zorgt dat het private kapitaal wordt opgesoupeerd via de uitgifte van obligaties en andere leningen. Op deze manier wordt er altijd gezorgd dat er veel minder leenkapitaal aanwezig is voor het bedrijfsleven dan anders het geval zou zijn geweest. Dat geldt niet alleen voor de Verenigde Staten, maar ook landen als Nederland. Want de schuld van de overheid pleegt zo’n grote aanslag op het beschikbare kapitaal dat deze andere partijen uit de markt drukt. Dus om de zwarte piet van deze kredietcrisis toe te bedelen aan de banken en de inhalige financiële instellingen is maar een deel van de waarheid. De oorsprong van de crisis in de jaren 30 en van dit decennium kunnen we geheel op konto schrijven van de overheid en hun grote fout om van de volledige goudstandaard af te stappen in 1914.

Als er weer vertrouwen moet worden gekweekt in het economisch verkeer dan kan dat vertrouwen alleen maar worden hersteld via de oprichting van een oprecht en eerlijk monetair systeem en niet zoals nu wordt geprobeerd het malafide systeem door te laten gaan via financiële injecties, opkopen van failliete boedel en ander interventionisme, zodat er alleen maar een uitstel van de uiteindelijke ontknoping wordt bewerkstelligd en de misère veel langer gaat duren.

 
Waardering: 
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars

Door , topic: Economie, Overheid
Reacties op dit artikel kunnen gevolgd worden op de RSS 2.0 feed.
Reacties
  1. Spy-Nose schreef op : 1
    Spy-Nose

    Goed artikel. Het maakt op heldere wijze duidelijk, hoe de afschaffing van de goudstandaard heeft geleid tot een algehele vertrouwenscrisis.

    Kort gezegd, is het vertrouwen van het publiek in de instellingen in hoge mate geschokt, omdat men door afschaffing van de gouddekking andere garanties ging afgeven en dit op onverantwoorde wijze heeft gedaan.
    Duitsland moest na Versailles een enorme oorlogsschuld afbetalen, wat tot hyperinflatie leidde, en sinds WO-II is de VS een mogendheid die grote oorlogen voert.
    Die moeten betaald worden, maar daarvoor is geld nodig, dat er niet is. Zo gaat de VS schulden aan, die zij met een gouddekking nooit had kunnen financieren.

    Daarvoor draaien nu anderen op.
    Al met al geen vertrouwenwekkende situatie, vooral wanneer, zoals nu, de oorzaken niet worden aangepakt en men het binnenlandse en buitenlandse publiek voor de financiering (en de schade) laat opdraaien.

  2. Armin schreef op : 2

    Wat echter niet vermeld wordt is waarom de goudstandaard verlaten werd. Dat is namelijk het meest interessant. In de geschiedenis van de mens, zijn er heel vaak landen en rijken geweest die een soort goudstandaard hanteerden. Echter, zoals met elke monetair systeem, is het de staat zelf die een monetair systeem moet bewaken en handhaven. Libertariers missen dit nog wel eens. Immers zij, zien soms de goudstandaard als bescherming tegen de staat. Heel naief uiteraard.

    Nu zijn er om technische gronden ook heel veel redenen om geen klassieke goudstandaard te willen hanteren, maar deze zijn op deze site al uitvoerig en herhaaldelijk besproken. De meeste economen willen dan ook niet terug naar de goudstandaard. Zelfs de Oostenrijkse school, die in begin nog heel secptisch is, heeft inmiddels het idee om een dwingende goudstandaard te hanteren verlaten. Zij deden dit om technische redenen. In eerste instantie zagen zij het loslaten van de goudstandaard als een verslechtering. Latter zagen zij in, dat het in feite niet zozeer slechter was, maar ‘enkel’ niet ver genoeg.

    Vanuit liberaal oogpunt wil je een meer vrij systeem. Een systeem dat los van de staat staat. De Oostenrijkse school heeft in principe niet noodzakelijk iets te maken met libertarische beginselen, maar bepleit vanuit het oogpunt vanuit efficientie nu ook zo’n vrij systeem, waarbij geldschepping door de vrije markt gedaan wordt. Pas dan ben je weer ietsje meer vrij van én dominante staatsinvloed op de geldschepping, én ook de kwalijke gevolgen van overheden die hun eigen politieke beleid financieren met geld dat er niet is.

    De eerste wereldoorlog, was namelijk precies een voorbeeld van beide. De betrokken landen hadden helemaal niet het geld om de oorlog te financieren. Die hele oorlog was er in een vrije markt niert geweest, want de legers waren al snel tot hald gekomen. Landen begonnen dus aan de goudstandarad te morrelen en via import- en export de regels op te rekken. Immers, bij een klassieke goudstandaard moet bij importe en export streng de interne goudhoeveelheid aangepast worden. Het equivalent van wisselkoersen vandaag.
    Toen dat ook niet meer ging, begon men de overwinning reeds in te boeken. In die tijden was het namelijk gebruikelijk dat de overwinnaars herstelbetalingen kregen van de verliezers. Door nu reeds zo’n bedrag te reserveren, had men weer geld en kon de oorlog verder. Beide zijden deden dit.

    Omdat na de oorlog, de overwinnaars natuurlijk dit geld niet accuut kregen kwam de goudstandaard ook niet terug. Dat kon niet, want er was niet genoeg goud beschikbaar in de landen van de overwinnaars. De verliezers hadden het goud echter ook niet, hadden op de pof oorlog gevoerd en verloren en de enorme herstelbetalingen remden ook nog eens de economische groei. De Duitsers reageerden met het drukken van geld, hetgeen uiteraard enkel hyperinflatie gaf. Dit stopte pas toen nieuwe herstelbetalingscontracten onderhandeld werden én op grote schaal grond werd onteigend en aan de staat gegeven ter dekking van een nieuwe munt. En in deze puinhopen ontkiemde zoals we inmiddels allemaal weten, het facisme.

    Wat we hier zien, is dat het niet uitmaakt wat voor geldsysteem je hebt. Staten houden zich er hier toch niet aan. Daarom moet geldschepping in de vrije markt gebeuren. Niet wetmatig gekoppeld aan goud, niet voorzien van limitaties door de staat zoals een 100% dekkingsgarantie en ook geen centrale banken. Maar zo’n wereld zal er waarschijnlijk wel nooit komen.

    Albert S. [4] reageerde op deze reactie.
    Fluminis [8] reageerde op deze reactie.

  3. Bonne A. Rook schreef op : 3

    Kan iemand mij de betekenis geven van het carnavaleske einde van de eerste wereldoorlog?
    Waarom juist op 11-11 om 11:00?
    Welke groepering geeft hiermee een signaal?

    Albert S. [5] reageerde op deze reactie.

  4. Albert S. schreef op : 4

    @Armin [2]: Exact, derhalve moet het wettig-betaalmiddelsysteem worden afgeschaft. Dit werd namelijk in 1914 ingevoerd met alle ellende van dien.

  5. Albert S. schreef op : 5

    @Bonne A. Rook [3]: Dat was een overeenkomst tussen de Duitsers en Fransen in Compiegne. De Duitsers wilden al meteen een einde aan de vijandigheden, maar Maarschalk Foche uit Frankrijk wilde dit doordrukken als symbolische tijdsaanduiding. Er sneuvelden nog honderden mensen nadat het bestand was overeengekomen en precies om 11 uur zwegen alle kanonnen eindelijk.

    Bonne A. Rook [6] reageerde op deze reactie.

  6. Bonne A. Rook schreef op : 6

    @Albert S. [5]:

    Dank je wel Albert.
    Blijft voor mij toch de vraag waarom een symbolische tijdsaanduiding.
    Behoorde Foch tot een carnavalsvereniging, of was er iets anders?
    Ik vind het nogal sinister.

    Frank [7] reageerde op deze reactie.

  7. Frank schreef op : 7

    @Bonne A. Rook [6]:
    Het klopt inderdaad dat in Duitsland het carnavalsfeest op gang wordt getrokken op 11/11 om 11u 11 minuten. Foch is echter Fransman en alhoewel Frankrijk ook carnaval kent, doch uitsluitend net voor de vastenperiode, zie ik geen verband. Ik kan u verzekeren dat op 11/11 zowel in Frankrijk als in België helemaal geen sprake is van carnaval. Het is een dag waar mensen een hulde brengen aan de oudstrijders en de tientallen miljoenen die hun leven lieten in diverse oorlogen en specifiek in de “groote” oorlog. Ik neem aan dat beide “festiviteiten” niets met elkaar te maken hebben, meer zelfs: ik heb beide mogen aanschouwen en een groter verschil op één en dezelfde dag heb ik tot op heden niet meegemaakt.

  8. Fluminis schreef op : 8

    @Armin [2]:
    Geweldig duidelijk artikel en ook uw commentaar, Armin, verduidelijkt het nog meer. U beweert dat een geldsysteem dat geld schept op de vrije markt het allerbeste zou zijn omdat de individuele staten dan niet op persoonlijke titel hiervan af kan stappen. Ik ben het hiermee eens maar zie niet in hoe dit tot stand zou moeten komen. Om een munteenheid een waarde toe te kennen moet je het in beginsel ergens aan relateren, goud lijkt dat voorals nog de meest logische. Mijn vraag is of u goede voorbeelden en ideeen heeft hoe dit nieuwe geldsysteem er uit zou zien en hoe metname de aanvang hiervan tot stand kan komen?