maandag, 8 december 2008
Doorsturen Doorsturen   Printen Printen

Kondratiev-winter

Mensen denken volgens hun instinct, spreken volgens hun kennis en bevooroordeelde opinies, maar voeren uit in het algemeen volgens hun gewoonte – Francis Bacon (Engels filosoof, 1561-1621)

We zien dat de Kondratiev-winter niet alleen de Verenigde Staten heeft bereikt, maar ook de rest van de wereld. Vanaf de eerste beurskrachs in het begin van dit decennium tot aan de laatste kredietcrisis is het een feit dat we nu in een saneringsfase zitten van de mondiale economie.

Zoals ook bij de vorige crisis van de jaren 30 is deze ook begonnen in de Verenigde Staten en wel in maart 2000 toen de schermenbeurs de Nasdaq in elkaar zakte en de eerste biljoenen dollars in rook opgingen. Na een behoorlijke baisserally, waarbij veel krediet werd gecreëerd ten aanzien van de onroerendgoedmarkten is deze rally nu ook aan het einde gekomen in 2007. De gevolgen van deze crisis zien we dus nu weer in de financiële markten en heeft zich uiteindelijk en onvermijdelijk verplaatst naar de reguliere economie.

De voormalige minister van financiën en ex-topleider van de Citigroup, Onno Ruding, vertelde deze week zonder blikken of blozen, dat niemand deze crisis had kunnen zien aankomen. Dat is uiteraard een uiterst domme en naïeve uitspraak van een politicus en corporatistische bankier, want iedereen die bekend is met de klassieke economie weet dat aan elke kredietexpansie een einde komt en de resulterende inzinking even groot zal zijn als de hausse. Ruding is een typisch product van zijn economische opleiding, welke erbarmelijk slecht is geweest over de afgelopen 60 jaar. Deze mensen konden en kunnen zich alleen handhaven in een situatie van kredietexpansie en monetaire inflatie en zijn daarop afgericht door ons educatieve stelsel en de Keynesiaanse mythologie die daarbij een grote rol in speelt. Alles wat maar enigszins buiten dit domein plaatsvindt daar speelt men achterlijke Gerritje. Om hun eigen onwetendheid te verdoezelen, dan in programma’s aan te geven dat niemand hiervan af zou weten.

Nee meneer Ruding, integendeel, er zijn bijzonder veel mensen geweest, tevens in het verleden, die wisten dat er een grote depressie zat aan te komen, alleen heeft u de ogen altijd gesloten voor de economische werkelijkheid.

We hebben frequent moeten aanhoren dat de Amerikaanse economie bijzonder veel te lijden heeft en dat is ook zo. Echter er is nog een andere economie, die nog veel harder zal moeten lijden over de volgende jaren en dat is die van de Europese Unie. Veel Eurofiele politici en Eurocraten dachten dat de crisis van de Verenigde Staten aan hen voorbij zou gaan en dat de Europese Unie met haar esperantovaluta, de euro, het wel zou redden. Niets is minder waar, want de EU moet nu alle zeilen bijzetten om ook niet net zo hard getroffen te worden door de kredietcrisis. Banken in de Eurolanden lenen niet meer, zelfs niet nadat er biljoenen in het bancair systeem zijn gepompt. Dit heeft te maken met de problemen die banken ondervinden in het versterken van hun eigen vermogens na de onzekerheid dat ze hun eigen leningen en hypotheken niet meer geheel terug kunnen krijgen. Het is vanwege de non-betaling dat hun draagvlak aangetast is. De balansen zijn net als die van Japan in het begin van de jaren 90 niet zo slecht geweest als nu. Vanwege de liberale richtlijnen van de leningen zijn de vermogens van veel banken bijna verdampt.
De renteverlagingen sinds begin jaren 80 hebben meegewerkt aan deze afzwakking van de bankbalansen. De lage rentestanden hebben ervoor gezorgd dat men namelijk veel meer kon lenen dan in het verleden. Hier hebben bedrijven van geprofiteerd door middel van overnames te financieren, of hun marktsegmenten uit te breiden, alsmede de productie flink op te schroeven. De particulieren werden in staat gesteld om dure aankopen zoals huizen, vakantiewoningen, jachten, verbouwingen, caravans en dure auto’s te doen.

We zijn in dit decennium dus aangeland in een complete sanering en dat betekent dat veel banken in Europa het loodje zullen leggen.

De euro is eigenlijk een dode valuta en zal grotere klappen krijgen dan andere valuta zoals de yen of dollar.

De redenen hiervoor zijn eigenlijk eenvoudig uit te leggen:

1. De euro is nooit een valuta geweest, maar een verzameling munten van diverse landen met eigen culturen, achtergronden, mentaliteiten, politiek beleid etc.

2. De eurozone is een politiek verbond geweest en is nooit gestoeld op normaal economisch denken, want men dacht dat men eerst een munt kon hebben en dat later het land (Europese federale staat), maar dit plan is eigenlijk in duigen gevallen bij de eerste referenda die werden uitgeschreven. Dit vanwege de top-down besluitvorming door de Eurocratie en niet gebaseerd op een bottom-up benadering door de Europese volkeren erbij te betrekken. Dit zal hen later zowel politiek als economisch bijzonder opbreken.

3. De Verenigde Staten heeft in totaal maar $ 500 miljard dollar uitgeleend aan opkomende markten, de Japanners hebben maar $ 200 miljard dollar openstaan aan deze economieën, maar de Europese banken hebben omgerekend zo’n $ 3,5 biljoen aan Oost-Europese leners uitstaan. De Europese banken zitten dus tot aan hun nek in de leningen aan opkomende markten in Oost-Europa, zoals Polen, Tsjechië, Oekraïne en Hongarije. Laatstgenoemde landen hebben geleend in euro’s, maar kunnen alleen hun schulden afbetalen in lokale valuta. Deze zijn in veel gevallen nog verder gekelderd dan de euro, dus kunnen ze hun leningen niet meer terugbetalen en zullen ze zichzelf failliet moeten verklaren met alle gevolgen van dien voor de West-Europese bancaire sector.

Zoals men kan zien gaat de gehele Europese droom in rook op en zal het een nachtmerrie worden voor de Eurocraten alsmede lokale centrale bankiers en politieke partijen die hun ziel hebben verkocht aan deze illusie.

De gevolgen van deze crisis zijn dat vroeg of laat landen uit de euro moeten stappen om zodoende te redden wat er te redden valt. Dit zal de vorm aannemen van een terugkeer naar hun eigen valuta om zodoende hun enorme staatsschulden te kunnen monitiseren en een rentestand te hanteren voor hun obligaties die concurrerend zullen zijn met andere landen. Uiteindelijk zullen Duitsland en Nederland moeten beslissen om er een punt achter te zetten, opdat de belastingbetalers en gepensioneerden niet meer willen opdraaien voor de financiering van de staatsschulden van andere eurozonelanden via de uitgifte van euro-obligaties en als gevolg daarvan het bijdrukken van enorme sommen contant geld of monetaire inflatie. Deze inflatie heeft natuurlijk rechtstreeks invloed op de prijsstelling van de producten in de Europese Unie, waardoor prudente landen als Nederland zwaar worden getroffen.

Het wachten is nu op het uiteenvallen van de eurozone en een terugkeer naar de nationale valuta. Natuurlijk worden al deze corrupte politici en centrale bankiers na deze sanering hierop afgerekend door de respectievelijke volkeren.

Bronnen:

European Banks Led to Slaughter; Jack Crooks, Money and Markets, 3 december 2008;
The Fed: Solution or problem; Richard Rahn, The Washington Times, 26 november 2008
Causes and Consequences of Kondratiev’s Long-Wave Cycle; Prof. Antal E. Fekete, Memorial University of Newfoundland, Canada, 24 januari 2005
High leverage ratios could mean Europe’s big banks are in deep trouble; Proinsias O’Mahony, Irish Times, 24 september 2008
Will Europe’s Bank Bailout Plan Really Work?; Peter Gumbel, Time Magazine, 13 oktober 2008
Why the ECB Can’t Solve Europe’s Financial Crisis; David Cross, Der Spiegel, 10 augustus 2008

 
Waardering: 
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars

Door , topic: Economie, EU, Politiek
Reacties op dit artikel kunnen gevolgd worden op de RSS 2.0 feed.
Reacties
  1. jjvandinges schreef op : 1

    Goed stuk. Het zou mij niet verbazen als het uiteenvallen van de EU gepaard gaat met het nodige geweld, van staatswege. Onze zelfbenoemde vertegenwoordigers zijn nogal autoritaire baasjes. Zij zullen veel uit de kast halen om hun macht en luxe levensstijl te behouden.

    Overigens is het niet zo dat de hypotheek gekte gewoon uit hebzucht is ingegeven; zowel van huizenkopers als banken? Ooit hoorde ik van een richtlijn dat je niet meer dan 3 tot 4 keer je jaarsalaris kon krijgen als lening, na een bepaalde som spaargeld in te brengen. Nu kon zo’n beetje iedereen 5 tot 7 maal zijn jaarsalaris lenen, zonder spaargeld, en lekker gaan speculeren op de huizenmarkt met een beleggingshypotheek die nu niets meer waard is. De volgende bank die omvalt is vast de Rabobank. Gewoon ff wachten tot de huizenrijzen kelderen en de ontslaggolven er aan komen. Wie gaat dat betalen?

  2. Andre schreef op : 2
    Andre

    Goed verhaal.

    Dat gaat inderdaad spannend worden met de pleurop-euro. Niet te veel van op voorraad laten liggen.

    Mensen als dhr. Ruding zijn er dertien in een dozijn. Dank zij hen wordt ieders toekomst in meer of mindere mate op negatieve wijze beinvloed. “Ich habe es nicht gewusst”. Right. Ondertussen zijn de fietsen van onze (groot)ouders nog steeds niet terug.. en zo zal het hier ook gaan. “We” worden geknipt en geschoren door het elitaire schorem.

  3. Anno schreef op : 3

    4 Jaar geleden was het al te zien, ik stapte toen uit de aandelen, volgens kenners was ik gek, ik liet winst lopen.
    Eerste klas onroerend goed is het voor mij, als geld geen lor meer waard is dat nog wel wat waard, en stijgt weer.
    Daarna dacht ik, als het mis gaat ga ik naar de tropen , altijd bananen aan de bomen en kokosnoten en mooi weer.
    Korte broek, t shirt en voor de rest zwemwater, computer goed boek bij de hand.
    Laat ze maar komen (dat was in 2004 dat ik zo dacht en verhuisde , dag Nederland)
    De klap moest een keer komen,het was een grote zeepbel, en nu het goede nieuws, het ergste moet nog komen.
    Welkom hier, betaalbaar en 3 weken in de zon is altijd beter dan Kerstmis vieren in Nederland, al was het maar dat dat hele verhaal ook onzin is.
    Wachten op de Elsteden tocht kan ook, het wordt weer interssant voor prijzen te gaan hardrijden als er ijs is, een half varken winnen, dat brengt bij moeder weer wat op tafel tijdens de crisis.
    Groeten uit Thailand.

  4. GB schreef op : 4

    Nog niet zo lang geleden een artikel over de kondratiev seizoenencyclus gelezen. Interessant en het liet nog maar eens zien dat economie eigenlijk heel simpel is en altijd via de ijzeren wetten verloopt.
    Onno Ruding weet dat ook maar al te goed maar hij spreekt net zoals bv Bos vooral voor eigen parochie. Ze kunnen altijd terugvallen op de mantra van vertrouwen en rust uitstralen omdat de economie daarbij gebaat is.
    Ze vergeten maar even dat eerlijkheid op langere termijn beter zorgt voor vertrouwen. Zal ook wel uit eigen belang zijn zodat ze vooraan in de trein zitten bij de verschillende economische cycli.

    Vwb de euro; helemaal waar. Ik denk dat de EUSSR misschien nog wel meer in de shit zit dan de VS. Vooral Oostenrijk en Zwitserland schijnen zwaar geinvesteerd te hebben in de opkomende oostbloklanden.
    Krijgen we het dominoscenario van omvallende nationale economieën ipv omvallende banken??
    Voor de euro en de EUSSR zou het fataal zijn en da’s goed nieuws.
    Dat dan weer wel.

  5. sem schreef op : 5

    Albert,

    Sinds eind september begin oktober zijn de renteverschillen tussen staatsleningen uit verschillende eurolanden fors opgelopen en staan op het hoogste punt sinds de euro is ingevoerd. Betekend dit dat investeerders er ook minder vertrouwen in beginnen te krijgen? En kunnen speculanten net als in 1992, met het EMS, de euro uit elkaar speculeren?

    De Duitsers hebben zich al voorbereid en willen alleen maar nog eurobiljetten uit et noorden van europa!

    Albert S. [8] reageerde op deze reactie.
    Albert S. [9] reageerde op deze reactie.

  6. j.a.jaeger schreef op : 6

    Vraag mij af hoe de “terugkeer naar de nationale valuta” zich verhoudt tot “het installeren van een nieuw monetair systeem” (Albert Spits,Libertarian 05.06.2007)

    Albert S. [7] reageerde op deze reactie.

  7. Albert S. schreef op : 7

    @j.a.jaeger [6]: Het maakt niet uit of dit nieuwe geldstelsel of monetair systeem met of zonder de euro wordt gevoerd, we hebben namelijk hetzelfde kunnen zien met het Bretton Woods-systeem uit 1944, waaraan ook alle afzonderlijke West-Europese valuta meededen. Het nieuwe geldstelsel zal alleen lukken als het op de een of andere manier wordt gekoppeld aan goud. Als het weer een reserve-muntsysteem wordt zoals de dollar of zoals reeds voorgesteld, de SDR (IMF-Special Drawing Rights), dan hebben we weer binnen de kortst mogelijke tijd een herhaling van deze crisis. Goud speelt altijd een rol in de het geldstelsel, omdat dit de macht overdraagt aan de spaarder en burger, die bij elke misplaatsing van kapitaal door banken en overheden het goud uit het systeem kan halen totdat er een prudentie terugkeert van voornoemde instituten. Het is als het ware een drukmiddel tot eerlijkheid en oprechtheid in het financiële verkeer. Zonder goud (en zilver) en met fiatgeld (zowel papier als digitaal) is het onmogelijk om een langdurig financieel beleid te voeren en zullen we van economische crisis tot crisis strompelen met uiteindelijk Zimbabwaanse of Weimartoestanden, die ervoor zorgen dat het vertrouwen in de overheid compleet wordt weggevaagd. Uiteindelijk kan deze vorm van beleid alleen uitmonden in enorme conflicten, zoals trogoorlogen, waarover Kondratiev al schreef in 1926.

  8. Albert S. schreef op : 8

    @sem [5]: Inderdaad Sem, dat is wat speculanten altijd doen. Dat ligt niet aan de speculanten, maar aan het foute beleid wat gevoerd wordt door centrale bankiers en overheden. Veel mensen, waaronder de meeste economen, begrijpen helaas niet wat voor enorme dislocaties in het economisch systeem zijn ontstaan sinds 1914. Vooral sinds het begin van het fiatgeldstelsel vanaf 1971 zijn deze problemen gigantisch geëscaleerd en zijn de schulden zo hoog opgelopen dat deze in feite niet meer kunnen worden afbetaald.

    We weten natuurlijk allemaal wat het betekent wanneer dit gebeurt, dan houdt dit in dat de schulden moeten worden gesaneerd. Deze fase is nu aan de gang. De uitval die daarbij ontstaat is behoorlijk en kan leiden tot protectionisme en andere extreme oplossingen aangedragen door overheden die in hun schulp kruipen om maar de opstandige massa te beteugelen en van dienst te zijn. Dit terwijl er een directe oplossing mogelik is om de herkapitalisering van de fiatgeldmarkt met goud (en zilver) te bewerkstelligen. Dat is feitelijk een opwaardering van de goudvoorraden met de werkelijke waarde t.o.v. de fiatvaluta. In plaats daarvan proberen de overheden het tegenovergestelde door de papieren goudprijs te drukken via kunstmatige interventies om de bevolking te laten denken dat dit edelmetaal geen veiligheid is tegen het onverantwoordelijke gelddrukbeleid van de centrale banken. Dankzij dit denken duren crises veel langer dan zou moeten.

    Scrutinizer [12] reageerde op deze reactie.

  9. Albert S. schreef op : 9

    Leeg

  10. Bud. schreef op : 10

    Ik ben een Kondratieff-believer, maar ik kom op een heel ander tijdschema uit????????

    Van (+- telkens) 1925 – 1950 down
    Van 1950-1975 up
    Van 1975-2000 down
    van 2000-2025 up

    Met +- 5 jaar speling in de cycli.

    We zitten dus nog slechts aan het relatieve begin van een up-periode?

    Albert S. [11] reageerde op deze reactie.

  11. Albert S. schreef op : 11

    @Bud. [10]: Deze cyclus is langer uitgerekt, vanwege de steeds ouder wordende mens. De oorspronkelijke 64 jaar zijn dus nu ca. 70 jaar geworden. De laatste down-fase was van 1929-1948, de eerste up-fase van 1948-1966, de tweede down-fase van 1966-1982, de tweede up-fase was van 1982-2000. De winterfase is dus in 2000 aangebroken en zal wellicht tot 2016-20 duren. Ik kijk ook meer naar fasen in plaats van naar die exacte 64 jaar, zodat het beter in perspectief kan worden gezet.

    Bud. [13] reageerde op deze reactie.

  12. Scrutinizer schreef op : 12

    @Albert S. [8]: Vooreerst dank voor het interessante artikel en de follow up.
    Maar concreet: wat te doen als burger? Goud kopen lijkt voor de hand liggend, echter … ’t is vorige eeuw als eens een keertje eerder geconfisceerd in de VS, dus wat let hen (en onze eigen roverheid) om dit opnieuw te doen? Daar sta je dan: zo verstandig en vooruitziend om je in te dekken, maar als puntje bij paaltje komt wordt je niet gegund dat je -door je verstand te gebruiken- de dans zou ontspringen: je moet en zal mee lijden met de rest: iedereen gelijk, iedereen arm. (Nou behalve de boven ons gestelden dan die de hele rotzooi hebben veroorzaakt).
    Met heel je theoretische analyse ben ik het volslagen eens. Wat ik echter zou willen weten is, wat PRAKTISCH te ondernemen?
    Dank bij voorbaat (het zal mijn nachtrust beinvloeden!).

  13. Bud. schreef op : 13

    @Albert S. [11]: Mjah Albert, maar dit plaatje lijkt mij toch eerder gelijk te geven: dieptepunt rond 2000.

    www.lewrockwell.com

  14. Spy-Nose schreef op : 14
    Spy-Nose

    Prima stuk, Albert. Ik ben benieuwd, hoe de Europese banken hun 3,5×10^12 Euri vorderingen op de Oost-Europese landen gaan verzilveren. Ik houd mijn hart vast. Dat worden IJslandse toestanden, maar dan vele malen groter.
    Welke banken zijn de grootste schuldeisers?
    De Duitsers zullen wel een dikke vinger in de Oost-Europese pap hebben, neem ik aan. En van ABN-AmRo en ING verwacht ik sowieso geen mirakels.
    Maar zit Rabobank Nederland daar misschien ook bij?

    Albert S. [20] reageerde op deze reactie.

  15. Anno schreef op : 15

    Ik vind de Kondratiev discussie net zoiets als de klimaat of een weer discussie, te weten onzin.
    Grote beleggers manipuleren de markt,kopen nu en wat later de hele rimram op , hoe slechter het gaat hoe goedkope hoera, daarna stijgt ‘de curve” weer , mind my words.
    Eigenlijk kan iedereen dat zien, of je moet stront in je ogen hebben.

    beek [16] reageerde op deze reactie.

  16. beek schreef op : 16

    @Anno [15]:

    Ik begrijp dat de effectenhandel een belangrijk onderdeel uitmaakt voor het berekenen van groeicijfers.
    Maar zijn veel bedrijven niet gewoon gezond?
    Maken gewoon winst?
    Ik las dit afgelopen jaar nogal eens berichten van teleurgestelde aandeelhouders, omdat de winst van het bedrijf minder groot was dan verwacht. Waarna zij de effecten kwijt wilden.
    Hoewel dat bedrijf nog wel gewoon goede winst maakte.
    Gaat het werkelijk zo slecht? Als we sec naar de bedrijven kijken?
    Dat de windhandel klappen krijgt, ja, dat werkt door bij tal van beleggers.
    Maar is de basis werkelijk ongezond? Dat vraag ik mij af.

    Anno [17] reageerde op deze reactie.

  17. Anno schreef op : 17

    @beek [16]:

    De meeste bedrijven zijn gewoon gezond, niet gezonde bedrijven zijn er altijd alleen komt de sanering nu wat dichterbij, dat had toch gemoeten.(auto industrie b.v.)
    Die curve waar sprake van is in het art. is totale lariekoek, men praat elkaar de crisis aan ,ineens gaat niemand meer een auto,huis,kleding kopen of op vakantie.
    De kampeerwinkels gaan scoren, gouden tijden voor de vakantiepark aandelen dus, in eigen land in een huisje een week, dat zit er nog wel aan.
    2009 zal dus een recessie jaar worden, maar het er is geen andere resessie dan de angstpsychose.
    Rijke mensen gaan er extra aan verdienen.(worden nog rijker)
    Als al die hypotheken over beursgenoteerde bedrijven waren verhandeld was het gewoon niet gebeurd, er ontstond als het ware een online en telefoon windhandel, trippel A hypotheken, ook die gingen onderuit dus.
    Mijn tips:
    Koop in 2009 een huis en aandelen A fondsen, Philips gaat gewoon door met nieuwe producten ontwikkelen,die zeggen nu niet o jee, we stoppen er maar es mee.
    Hooguit gaan er mensen uit omdat de productie tijdelijk terug valt.
    Unilever zal vast minder Mona toetjes verkopen tijdelijk.
    Tweedehandskleding winkels en tweede hands auto’s worden duurder, ook de fiets gaat meer verkocht worden,die lol is nog wel te betalen en spaart benzine uit.
    Kwaliteit producten blijven verkocht worden, dure producten ook.
    Ik ken iemand die in het exclusieve hele dure horloge vak zit, een klokkie van 50.000eu, vorige week nog 3 verkocht in Bangkok.
    Dure leerproducten (deel van mijn business) dat loopt gewoon door.
    Ik zit even te denken aan zeiljachten, die zijn geen donder meer waard , jachthavens vol, uitzoeken maar,vooral einde seizoen 2009, voor een prikkie dan.
    Tweede huisje idem dito, op eerste stand aan de Friese meren,was niet te krijgen, ik denk dat er nu keus genoeg is en over 10 jaar of 5 jaar is het weer roofgoed.
    Maar, er gaan banen in rook op, veel banen, de toeristen sector gaat erge klappen krijgen, in Thailand regent het sluitingen nu, dubbel op,want ze deden ook nogal gek zelf even.
    Lekker rustig overal, in Bangkok zie je het op straat, bijna geen toeristen meer, ook tijdelijk, zo’n mooi betaalbaar land met al die echt vriendelijke mensen, ze komen echt weer.
    (maar nu even niet)

    nog vragen ?

  18. IIS schreef op : 18

    Kondratieff-winter of Kondratieff-ijstijd?

  19. Jan van Drunen schreef op : 19

    lewrockwell.com

    Zeg maar dag met je handje tegen Amerika.

    CONCLUSION

    The world we grew up in has been lost since August 2007. The man who saw this coming and warned about it, Dr. Kurt Richebächer, died that month. He had predicted the worst capital crisis in our era. This is what it is becoming.

    Investors are Keynesians. They believe that policies like these got America out of the Great Depression. They didn’t. World War II did, because 12 million male workers went into the military, because tax revenues quadrupled (the withholding tax), because the Federal Reserve pumped in money, and because the government declared price controls and rationing. Real wages plummeted, yet patriotic people worked for rationed peanuts “to support our troops.”

    Nobody is willing to support our troops with self-restraint today. That world is long gone.

    Inflation is coming. Then controls. Then rationing.

  20. Albert S. schreef op : 20

    @Spy-Nose [14]: Dat klopt, de Rabo heeft wel een paar banken in handen in Oost-Europa, dus die zal natuurlijk ook het nodige moeten afstempelen. Ik zou in ieder geval de financiële sector mijden tot minimaal 2012, want de grote sanering is nog maar net begonnen.

  21. Jan van Drunen schreef op : 21

    Amerika heeft zijn auto-industrie zojuist opgegeven:

    www.spiegel.de/wirtschaft/0,1518,595605,00.html

    Da’s goed nieuws voor japanse, duitse en franse autobouwers. De een zijn dood is de ander zijn brood.

    De europese commissie had gedacht dat Europa pas in 2010 de suprematie zou bereiken. Is het toch 2 jaar eerder geworden. Het kan verkeren. Nu nog even wachten op de collapse van de dollar en dan is het gepiept.