zaterdag, 16 mei 2015
Doorsturen Doorsturen   Printen Printen

Hoge belastingdruk maakte een einde aan de Gouden Eeuw

1748_Leo_SchenkGale Boetticher: In de eerste helft van de zeventiende eeuw was De Republiek het machtigste en meest welvarende land ter wereld. Nederlandse kooplui waren over de gehele wereld te vinden, terwijl de Hollandse meesters de Europese kunstmarkt domineerden. Frankrijk, Engeland en andere landen probeerden de Republiek kapot te maken in de ene na de andere oorlog. Tevergeefs, maar dat maakte niet uit. Het waren namelijk de Nederlanders zelf die aan hun eigen succes een einde maakten, door een te hoge belastingdruk.

Charles Adams beschrijft in zijn fascinerende boek For Good and Evil – The Impact of Taxes on the Course of Civilization hoe belastingen een belangrijke rol speelden in de opkomst en met name de ondergang van diverse beschavingen uit het verleden. Eén daarvan is de Republiek der Zeven Provinciën.

Door decentralisatie en koopmansgeest waren de Nederlanders het meest vrije volk van Europa gedurende de Gouden Eeuw. Politieke denkers die in andere landen vervolgd werden vonden een warm welkom in Nederland. Onder hen was de bekende liberale filosoof John Locke uit het Verenigd Koninkrijk. Ook de elders sterk gediscrimineerde joodse gemeenschappen konden een veilig bestaan opbouwen in Nederland. De meest briljante geesten kwamen daardoor hierheen. Daarnaast was ons land leider in wetenschappelijke uitvindingen en werd op commercieel gebied volop geïnnoveerd. Zowel de eerste corporatie als de eerste aandelenbeurs werden opgericht in de Republiek.

7 provincien nederland

Aan het einde van de zeventiende eeuw kwam aan de Gouden Eeuw een einde. Niet door een plotselinge ondergang, maar door een langzaam verval. De belastingdruk was hard gestegen als gevolg van continue oorlogsvoering en zelfverrijking door de politieke elite. Daardoor werden Nederlandse producten en diensten te duur om nog competitief te zijn op de wereldmarkt. Goederen uit Amsterdam kostten twee keer zoveel als die uit Londen.

Buitenlanders die naar De Republiek kwamen verbaasden zich over de hoge belastingdruk. Zo zei Sir William Temple, een Engelse diplomaat in Holland, het volgende:

“Wanneer men in een taverne een visgerecht met de gebruikelijke saus eet, moeten ongeveer dertig verschillende accijnzen worden betaald.”

En William Carr, een Engelse auteur, schreef in 1691 het volgende over de Nederlandse belastingdruk:

“Als wij in Engeland dezelfde belastingen zouden moeten betalen als die hier [in Nederland] worden opgelegd, dan zou de ene na de andere opstand volgen.”

Dat was ook precies de reden waarom het Verenigd Koninkrijk de leidende rol in de wereld van De Republiek kon overnemen. Lange tijd was het VK maar een middelmatig, niet al te belangrijk land in Europa. De Britten waren echter zo slim om de positieve aspecten van de Nederlandse provinciën over te nemen (veel commerciële en politieke vrijheid), zonder de fout te maken van een steeds hoger wordende belastingdruk. Zo was het aantal accijnzen er een stuk lager en maar van toepassing op een paar producten. Hun commercie kon daardoor bloeien, wat de Britten de middelen gaf om de achttiende en negentiende eeuw te domineren. Het plantte ook de zaadjes voor de Industriële Revolutie die in Engeland begon.

De Republiek zakte ondertussen steeds verder weg. Tijdens de Gouden Eeuw kwamen nog veel briljante intellectuelen naar ons land toe, maar nu vond er juist een brain drain plaats. In het VK waren simpelweg veel meer mogelijkheden. Onder de intellectuelen die vertrokken was Matthew Decker, wiens werk later een belangrijke inspiratiebron zou worden voor Adam Smith.

Hoe kwam het dat de Nederlanders het verval van hun natie zo makkelijk accepteerden? Charles Adams zei daarover het volgende:

“De grote tragedie van de hoge belastingdruk [in Nederland] was niet alleen het verlies van vrijheid, maar ook de economische neergang als gevolg van de hoge prijzen van Nederlandse goederen in de wereldhandel. De Britse belastingdruk werd beperkt door [de bloei van] de economische wetenschap en de opstandige aard van het Britse volk. Als de Nederlanders wat minder onderdanig en meegaand waren geweest, dan had hun economische neergang niet zo groot hoeven te zijn.”

Helaas lijkt er vierhonderd jaar later zich iets vergelijkbaars af te spelen. Terwijl er steeds meer concurrentie komt uit de opkomende landen in Azië en andere werelddelen, lijken Nederlanders vrijwel kritiekloos te bukken voor nog hogere belastingen en andere inperkingen van onze economisch vrijheid. Als we niet leren van onze fouten uit het verleden, dan zijn we gedoemd die te herhalen en net als De Republiek in obscuriteit te vervallen.

Gale Boetticher

 
Waardering: 
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars

Door , topic: Algemeen
Reacties op dit artikel kunnen gevolgd worden op de RSS 2.0 feed.
Reacties
  1. dZvZtKm schreef op : 1

    met dank aan de “gouden” gasbel nu en de koloniën toen?

  2. appie b. broek schreef op : 3

    @wally de stoker [2]: Dat heeft niet zozeer met ‘opletten’ te maken maar veeleer met de ‘kwaliteit’ van ons geschiedenisonderwijs. Deze is n.l. ‘abobinamel’ en staat geheel in dienst van de zgn.’progressieve’ politiek. Vandaar die ophef over bijv.’J.P.Coen. ‘Westerling’ en andere historische figuren waarvoor wij ons echt niet behoeven te schamen maar door ‘links’ gebruikt worden om ons collectief te laten schamen voor een roemrijk verleden.

    peter [6] reageerde op deze reactie.

  3. Scrutinizer schreef op : 4

    @wally de stoker [2]: U lijkt van de verondersteling uit te gaan dat hun handelen gericht is op verbeteren van het lot van de burger. Ik weet niet of Rutte wel zo dom is. Wimpie, tja, …, maar zijn vrouw niet en die kent haar prioriteiten wel. Jammer dat die niet samenvallen met die van het klootjesvolk.

  4. wally de stoker schreef op : 5

    Ja maakt niet uit het is wel duidelijk dat beide heerschappen
    de burgers zien als mak schaap die je in elke hoek kunt schoppen
    en het lukt aardig als je ziet hoeveel mensen er naar dat volk gaan zitten kijken en met vlaggetjes staan te zwaaien .
    een ding is zeker die familie heeft zich ook onmetelijk verrijkt
    door de eeuwen heen dat is een veelvoud van dat wat in de quote staat

  5. peter schreef op : 6

    @appie b. broek [3]: tja je geschiedenis kennen..Coen was een streng gelovig calvinist. Hij onderscheidde zich door zijn militaire bekwaamheden, zijn organisatietalent en doorzettingsvermogen. Als hij overtuigd was van de noodzakelijkheid van een maatregel, voerde hij die desnoods met meedogenloos geweld door. Hij uitte felle kritiek op eenieder die het niet met hem eens was, soms zelfs tegenover zijn meerderen. De bewindhebbers hebben het door hem gevoerde beleid echter nooit afgekeurd.

  6. Hub Jongen schreef op : 8
    Hub Jongen

    Als de Nederlanders wat minder onderdanig en meegaand waren geweest, dan had hun economische neergang niet zo groot hoeven te zijn.”.

    Onderdanig en meegaan?
    Bedoel je “slaafs en slap” ?
    Lijden te veel “Nederlanders” nu nog aan die ziekte?

    Is daar een medicijn voor?
    Ik ken maar één recept : NAP (libertarisme)
    Maar dat moeten ze dan wel innemen. En dat doen/willen ze nog niet.

    Hoe kunnen vrijheidsminnaars dat innemen verbeteren, of hoe kunnen ze die medicijn lekkerder maken?

    peter [9] reageerde op deze reactie.

  7. Marcel schreef op : 12

    @Vilseledd [11]:
    Dat is slechts uw zienswijze. Zolang de Indonesiers meegaand van aard waren was er geen sprake van marteling. Waqt u uitbuiting noemt strekte tot wederzijds voordeel.
    Nu doet Indonesië het nog vrij goed al zal dat ook niet al te lang meer duren door de islamisering. Maar kijk naar de rest van de voormalige koloniën. Sinds het westen zich heeft teruggetrokken, gaat het nu beter of slechter met die landen ?

  8. appie b. broek schreef op : 13

    @Vilseledd [11]: U bent het levende bewijs van mijn stelling over de kwaliteit van het geschiedenisonderwijs!

  9. Pendragon schreef op : 14

    Agelopen week heb ik het even heel moeilijk gehad. Ik was verzeild geraakt in een groepje mensen die “blij waren veel belasting te betalen”… “Gelukkig waren met de EU omdat we nu al 70 jaar geen oorlog meer hebben”. “Als iedereen netjes belasting zou betalen, en op tijd, dan zouden de belastingen per persoon ca. 3000 euro naar beneden kunnen”…. Ik dacht even dat ik een hele nare droom beleefde, maar nee… het waren ONDERNEMERS… Jawel, u ziet het goed.

    Ik wil de roverheid feliciteren. Ze heeft het voor elkaar gekregen om de wil van ondernemers te breken. Ze heeft de slaven gecreëerd die ze nodig hebben… Dit land is verloren. Er is geen uitzicht meer op vrijheid. Vluchten? Waarnaar toe?

    Wees lief voor dierbaren…

    Hub Jongen [17] reageerde op deze reactie.

  10. mork schreef op : 15

    Vilseledd heeft het over een periode na 1945.
    Voor dat tijdstip hebben die uitbuiters zomaar het koppensnellen en allerlei stamoorlogen verboden. Het ergste is wel dat ze wegen en spoorlijnen hebben aangelegd die nu nog gebruikt worden. Wat erg dat die landbouw werd ontwikkeld. Thee, koffie, rubber enz. niet te vergeten de kinine (tegen de malaria). De medische zorg stond op een zeer hoog peil. Zo kunnen we nog bladzijden doorgaan. Natuurlijk zijn er ook veel negatieve punten. Vergeet ook niet dat het echte koloniale bewind pas echt begon vanaf 1900 toen vele ambtenaren naar dat gebied werden gezonden. Hoe was het overigens in die tijden het leven in Nederland? Wel eens van plaggenhutten gehoord.
    Kortom in vele landen (Afrika) zou het een zegen zijn als daar weer een soort koloniaal bestuur zou komen.

  11. Hub Jongen schreef op : 17
    Hub Jongen

    @Pendragon [14]:
    Juist. Ayn Rand beschreef dit al in Atlas Shrugged. De “goede” ondernemers hadden niet alleen succes en bouwden grote dingen, maar kregen ook het filosofische inzicht dat anderen via de politiek misbruik van hen maakten.
    De “slechte” ondernemers vonden het wel fijn als hun concurrenten op elk product een boete (invoerrechten) moesten betalen. En dus een hogere prijs moesten vragen.

    Deze laatsen blokkeren ook elke objectivistiche/ libertarische gedachte.
    Als simpel voorbeeld: als ik probeer duidelijk te maken dat Democratie een gewelddadig systeem is, gaan ze constant praten over wie dan zorgt voor de armen, wegen, scholen, water, enz.
    Maar het is vreselijk moeilijk om hen te laten toegeven DAT HET EEN GEWELDDADIG SYSTEEM is. EN DAT WE DAT TOT EEN MINIMUM MOETEN TERUGBRENGEN.

    Ende despereert Niet !!

  12. mork schreef op : 18

    Wat betreft mijn reactie op het kolonialisme. Als een objectivist zijnde ben ik tegen het kolonialisme. Maar soms moet je kiezen tussen slecht en minder slecht.

  13. IIS schreef op : 19

    Ik denk dat in de gedachte van de huidige politieke en economische cultuur men zal verklaren dat niet valt te bewijzen wat er zou zijn gebeurd in de 17e eeuw als de belastingen, rooftochten en de lastendruk niet was toegenomen, want evenzo goed zou het zonder al deze handelingen van bemoeienissen en buitensporig politiek gedrag het veel slechter afgelopen kunnen zijn met de gouden eeuw waardoor deze nog veel sneller en erger ten einde was gekomen. Men heeft ook toen waarschijnlijk het beste geprobeerd om te redden wat er nog viel te redden en dit is gewoon niet gelukt, omdat de schuld lag in de exceptionele handelingen die plaatsvonden buiten de politiek om en de politiek pas ingreep toen het moest en het al te laat was.

    Zou men een vergelijk willen trekken tussen de 17e eeuw met de huidige kunstmatig opgewekte economische ‘vooruitgang’ dan is het politieke antwoord duidelijk dat mocht de geschiedenis zich herhalen, wat me evident lijkt, dit niet komt door een herhaling van wat zich toen heeft afgespeeld door politiek beleid en overheidsingrijpen, omdat feitelijk niet kan worden bewezen wat er zou zijn gebeurd als de politiek niets had gedaan. Vandaar ook dat men niets hoeft te hebben geleerd van het verleden en van alles wat nu gebeurt er altijd vanuit gegaan kan worden dat het goed is.

  14. Pteranodon schreef op : 21

    Ik zou De Republiek toch eerder alleen een grote handelsmacht of zeemacht hebben genoemd dan “de machtigste”.

    Te land stelde De Republiek te weinig voor in 1668 en 1672 tegen Bommen Berend (vorst van Münster). Die rukte op als het hete mes door een klont boter, al die pittoreske schutterijtjes van die schattige “vesting”stadjes gaven zich 1 voor 1 over en dat ging echt verontrustend hard. Blitzkrieg avant la lettre. Als hij bij die 2e campagne in 1672 niet halt had gehouden aan de IJssel (afspraak met de Fransen die nog niet waren gearriveerd) dan had hij Amersfoort, Utrecht en Naarden er ook nog wel bij gepakt en was er geen tijd geweest voor een waterlinie. Dus dat is de prijs die een volk betaalt voor lage belastingen en te druk hebben met van die civiele activiteiten.
    Later is er van meer belastinggeld wél een adequaat leger en bondgenoten geregeld. Althans adequaat genoeg om in bondgenoootschappelijk verband de rol te kunnen spelen op dit frontje, maar verre van “de machtigste” te zijn. En daar hing een prijskaartje aan. Als die prijs niet was betaaald hadden we al veel eerder de gouden eeuw kwijt geweest en nu Frans gepraat.

    Die keren dat Nederland geheel onder de voet is gelopen werd je als volk in de handel zodanig achtergesteld of voor de defensie van een vreemde mogendheid gespannen dat je betr af bent met belasting btalen aan een overheidsfiguur die Nederlands spreekt. Dat is de ervaring en dat komt doordat een agressor nooit met vriendelijke bedoelingen voor je volk binnen komt walsen zo simpel is het. Als blijkt dat al dei schutterijtjes niet kunnen of willen voor hun verdediging zorgen, dan maar belasting met overheid en een georganiseerd en getraind leger.

  15. Henk verdienen schreef op : 22

    Op zee was de republiek erg machtig maar op land stelde deze inderdaad weinig voor. Het voordeel op zee kwam natuurlijk door de techniek van het schepenbouwen. Schepen werden hier veel sneller gebouwd dan elders door automatisering.