Wanneer men zich verdiept in het onafhankelijk worden van de staat/overheid, komt men onherroepelijk in aanraking met het “recht”. Een manier om rechten te onderscheiden is het “positief recht” en daar tegenover het “negatief recht”, maar er zijn meer soorten recht. Iets meer hierover in dit deel van de serie artikelen.
Zonder u te vervelen met een hele geschiedenisverhandeling kan ik kort uiteenzetten, dat tot aan het eind 18e / begin 19e eeuw het natuurrecht van toepassing was. Natuurrecht heeft niets met bloemetjes en beestjes te maken, maar alles met de menselijke natuur, die gekenmerkt wordt door het verstand, ofwel de rede. Na de codificaties (het op schrift stellen van wetten) in deze periode is de natuurwet alleen nog van toepassing op de katholieke theologie en ethiek en buiten de religie op een kleine groep van moderne natuurrechtaanhangers. Een zijsprong met korte uitleg van wat de katholieken hiermee bedoelen: de menselijke rede zou door god geschapen zijn en daardoor van goddelijke oorsprong zijn, dit natuurrecht had voorrang op zowel het gewoonterecht als het positieve recht.
Is dit belangrijk? Ja, ik denk het wel. Het natuurrecht ging namelijk uit van het geheel van principes en regels die universele geldigheid zouden hebben. Een voorbeeld, zoals we op deze en andere sites kunnen lezen is: waarom ben ik een dief, als ik geld van u afdwing om het te geven aan iemand waarvan ik vind dat hij/zij het harder nodig heeft, terwijl ons “sociale contract” er schijnbaar geen problemen mee heeft dat een overheid dit legaal zou kunnen doen? Dat is een voorbeeld van iets dat niet aan universele principes en regels voldoet. Ander voorbeeld: wanneer ik een school uitmoord ben ik een moordenaar, maar in dienst van het leger en in opdracht van de overheid is het opeens legaal. Ook dan worden universele regels en principes niet nagekomen.
Zoals hierboven vermeld, heeft het op schrift stellen door de overheden van het zogenoemde positieve recht het natuurrecht overschreven. Het positieve recht kennen we ook onder de namen “vigerend recht” of “objectief recht”: het recht dat op een bepaalde plaats en op een bepaald tijdstip geldt. In Nederland kennen we vandaag de dag het Nederlandse positief recht. Plaats en tijdstip zijn belangrijke factoren, want dit recht is geografisch begrensd (bijvoorbeeld binnen landsgrenzen) en wordt regelmatig gewijzigd, waarmee het tijdstip de tweede belangrijke factor is (na een wetswijziging is opeens een andere wet geldig). Het positief recht wordt door de overheid afgedwongen, in tegenstelling tot het natuurlijk recht, dat het ideale en universele recht is dat in de mens zelf zit.
Het positief recht is het systeem van regels waarmee de mens (de overheid) de samenleving ordent. Het is verdeeld in verschillende rechtstakken, zoals burgerlijk recht, sociaal recht, strafrecht, staatsrecht, enz. Het positief recht beschrijft bijvoorbeeld het recht op onderwijs, recht op werk en recht op vrije meningsuiting.
Is er dan ook negatief recht? Ja, dat is simpel gezegd het recht om met rust gelaten te worden, om te denken en te handelen zonder de dwang van anderen. Vrij te zijn van diefstal, fraude, beperkende wetten en belastingen, eigenschappen die “toevallig” allemaal bij overheden en criminelen passen, om twee beroepsgroepen maar eens ongenuanceerd naast elkaar te zetten.
Is het moreel aanvaardbaar om de universele menselijke principes en regels opzij te laten zetten door de overheid, die nota bene het positief recht uitvindt en beschrijft om met dwang aan de mensheid op te leggen? En daarbij diezelfde mensen het recht ontneemt om gebruik te maken van het negatief recht? Ik weet mijn antwoorden al, maar ben benieuwd naar de uwe.
@Paul Martens [29]:
Waarom denk je dat het iets uitmaakt als je je lidmaatschap van de VVE Nederland opzegt ? Je weigert immers het appartementencomplex van deze VVE te verlaten. Waarom zou er nu opeens niet meer met geweld tegen je mogen worden opgetreden ? Je bent dan toch een ordinaire kraker ? 😉
Polity [32] reageerde op deze reactie.
Liberty 5-3000 [34] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [31]:
Je blijft een stuk particulier eigendom vergelijken met collectief eigendom terwijl het uiteindelijk 2 andere dingen zijn.
Nu ik er zo over nadenk, eigenlijk een interresant vraagstuk. Wanneer is een stuk grond jouw eigendom? Ik geloof niet dat de overheid zich wettelijk rechtmatig eigenaar mag noemen over het lapje grond wat men Nederland noemt, Hoezo mogen bedrijven dat dan wel? als je gestolen goederen koopt is het toch ook niet wettelijk jouw eigendom?
Peter de Jong [35] reageerde op deze reactie.
@Paul Martens [30]:
“Met andere woorden: als er een meerderheid is, is het goed?”
Jazeker, want dat is immers wat is vastgelegd in de statuten van die vereniging. Die regels kan je wel willen wijzigen, maar dan heb je eerst een meerderheid voor dat voorstel nodig.
Het gaat er om dat het eigendomsrecht onaantastbaar dient te zijn. Je kan niet zomaar in iemands restaurant gaan zitten en dan luidkeels beweren, dat het diefstal is als die persoon je om geld vraagt. Je boft als je er gratis mag verblijven, maar dat is een gunst, geen recht. Wil je met dergelijke regels niets te maken hebben, ga dan in je eigen restaurant zitten.
Blijkbaar vind je dat je in NL dergelijke eigendomsrechten kunt claimen. Waarom vind je dat ? Welk recht heb jij op de grond waar je op zit, loopt, woont, werkt en leeft ?
Was die grond soms vrij toen je hier geboren werd ? En als die grond in handen van criminelen was, wie is dan de rechtmatige eigenaar ?
Liberty 5-3000 [36] reageerde op deze reactie.
Paul Martens [40] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [31]:
Hier zou ik dus gewoon afhaken.
Ieder mens die voorstander is van geweld tegen een ander mens heeft per definitie verloren.
Peter de Jong [37] reageerde op deze reactie.
Paul Martens [40] reageerde op deze reactie.
@Polity [32]:
“Je blijft een stuk particulier eigendom vergelijken met collectief eigendom terwijl het uiteindelijk 2 andere dingen zijn.”
Niet voor de wet. Een rechtspersoon kan een individu, een vereniging, een stichting, of een vennootschap zijn. Je kan immers samen met vrienden/zakenpartners/vennoten een stuk eigendom kopen. Je bent dan samen eigenaar. Zie verder 25.
Polity [39] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [33]:
het is absurd om de staat nederland te blijven vergelijken met een restaurant.
de staat nederland is een concept.
Als we concepten gaan vergelijken dan kun je de staat nederland beter vergelijken met het concept maffia.
Peter de Jong [38] reageerde op deze reactie.
@Liberty 5-3000 [34]:
“Ieder mens die voorstander is van geweld tegen een ander mens heeft per definitie verloren.”
Libertarisme is toch geen pacifisme ? Zoals gezegd, tegen agressie is (dodelijk) geweld geoorloofd. Je mag jezelf toch verdedigen, of niet soms ?
@Liberty 5-3000 [36]:
Waarom komt de vergelijking van NL met een eigenaar en zijn bezit zo vreemd op je over ? Iedere VVE werkt toch precies hetzelfde ? Dat noemen we toch ook geen ‘concept’ ?
En waarom is de staat crimineel ? Dat kan toch alleen als de grond niet van hen is. Maar van wie is die grond dan ? Niet van jou of van je buren, want die, dan wel hun familie, hebben nooit heel NL in bezit gehad.
Liberty 5-3000 [41] reageerde op deze reactie.
Paul Martens [44] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [35]:
Pcies, maar de huidige wetgeving is frakk’d . daar duidde ik ook op, mischien niet al te duidelijk 😉
@Peter de Jong [38]:
En wat geeft de staat meer recht op dit land dan jij of ik? niemand heeft dat recht!
@Peter de Jong [33]: @Liberty 5-3000 [34]: Inderdaad, als dergelijke gevoelens, valse moraal en overheidsprogrammering zo diep geïndoctrineerd zit, is voor mij ook alle hoop om dit te verbeteren verloren.
We slingeren in deze discussie van hoog niveau (basisrechten) naar detailniveau (VVE en huizenprijzen) terwijl de basis van moraal en democratie nog niet eens duidelijk is. Een discussie als dit is op papier nauwelijks te voeren, omdat hier van de grond af aan begonnen moet worden met lesjes over moraal, dwang en vrijheid. Dit gaat nog veel tijd kosten.
Liberty 5-3000 [41] reageerde op deze reactie.
Peter de Jong [42] reageerde op deze reactie.
@Paul Martens [40]:
Precies.
Maar ik sta meestal wel te trappelen om met deze mensen in het echt te discussiëren. 😉
@Peter de Jong [38]:
Dit zouden we eigenlijk mondeling moeten voeren. 😀
@Paul Martens [40]:
Me dunkt, dat 37 tamelijk basic is Paul. 😉
Paul Martens [44] reageerde op deze reactie.
Je ziet nu hoe zo’n discussie met statisten gaat als ze libertarische argumenten tegen je gebruiken. Ik kom daar vooralsnog niet doorheen. Bedankt, en een prettige dag ! 🙂
Paul Martens [44] reageerde op deze reactie.
Liberty 5-3000 [45] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [38]: Jawel, een VVE is ook een concept en bestaat uit individuen, net als elke vereniging.
@Peter de Jong [42]: Ja, die wel en het is je goed recht.
@Peter de Jong [43]: Blijven oefenen. Ik krijg ze al regelmatig zo ver dat ze de discussie (soms kwaad) afkappen met: “Jij ook altijd met je vergelijkingen”.
Ook een fijne dag en bedankt voor je inbreng.
pcrs [54] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [43]:
Indien je met statisten in discussie gaat is het van groot belang dat je niet laat mee sleuren in de detaillering.
Men kan niet alles weten namelijk. Dan blijf je steeds weer zaken opzoeken.
Je bent geen wandelende bibliotheek.
Beter is het je te beperken tot het “against me” principe van Molyneux.
Zie vertaald in NL:
http://www.meervrijheid.nl/index.php?pagina=1686
@Paul Martens [23]:
Het was niet mijn bedoeling om af te dwalen, het ging om dat uitgangs punt; ‘belasting is diefstal’ of de roverheid zoals llibertariers de situatie zo graag typeren.
Omdat PdJ in zijn rol als advocaat van de duivel hier een paar tegenargumenten door elkaar haalde met zijn restaurant vergelijking (dat is nl eerder een argument tegen het “ongeschreven” contract dan tegen het niet kunnen beëindigen/ontwijken van een contract) heb ik dat met een andere vergelijking willen ontkrachten.
En daarnaast heb ik gevraagd of libertarisme werkelijk een beter alternatief biedt en daarmee krijgen we natuurlijk een bredere discussie.
@Liberty 5-3000 [19]:
Ik snap je argument over wat moreel juist is en de (misschien irreële) angst voor verandering, maar mij ging het er even om of de huidige situatie zo moreel onjuist is als deze door libertariers wordt afgeschilderd. Ik vind dus van niet.
Liberty 5-3000 [47] reageerde op deze reactie.
@Boer op Klompen [46]:
Wat is er niet duidelijk aan dan?
De initiëring van geweld is immoreel.
De overheid initieert geweld
De overheid = immoreel
Boer op Klompen [48] reageerde op deze reactie.
@Liberty 5-3000 [47]:
Dus een eigenaar/beheerder van een appartentencomplex die een stel krakers uitzet initieerd geweld en is dus immoreel?
Paul Martens [49] reageerde op deze reactie.
@Boer op Klompen [48]: Of zelfverdediging?
Boer op Klompen [50] reageerde op deze reactie.
@Paul Martens [49]:
trouwens ,sorry voor de taalfouten….
Maar wat bedoel je? Is het uitzetten van krakers zelfverdediging?
In dat geval geldt dat toch ook voor de overheid in de rol van beheerder/eigenaar?
De overheid heeft iig niet het recht zomaar geweld te initiëren, sterker nog, ze heeft de plicht jou te beschermen tegen geweldinitiering
Paul Martens [51] reageerde op deze reactie.
Liberty 5-3000 [52] reageerde op deze reactie.
@Boer op Klompen [50]: Weet ik niet. Hoe zijn de krakers binnengekomen? Met geweld en/of dwang? Dan is het zelfverdediging, zoals de overheid ons ook kan beschermen voor dreigingen van buitenaf.
Maar als er nu iemand in het complex geboren wordt, is het dan een kraker? En meer nog: is het moreel om daaraan dezelfde rechten te verbinden die zijn/haar ouders ooit hebben aanvaard? (In het complex, niet in het land want niemand heeft die ooit aanvaard).
Er gaat veel mis met de metafoor “appartementencomplex” voor de overheid. Het vergelijken van een land (wat een concept is) met een appartementencomplex (wat een werkelijk gebouw is) is niet gemakkelijk. De enige overeenkomst is, dat het inwoners heeft.
Boer op Klompen [55] reageerde op deze reactie.
@Boer op Klompen [50]:
U gaat uit van het principe dat de overheid een “beheerder”en/of “eigenaar” is.
Dit is een valse aanname.
Een overheid (concept) is een groep van individuen.
Het volk (concept) is een groep van individuen.
Individuen kunnen onderling geen morele karakteristieke verschillen hebben.
Individuen zijn productief en hebben eigendomsrechten.
Een kleine groep mensen die zich overheid noemt kan niet moreel aanspraak maken op al deze eigendomsrechten in het geografische gebied Nederland zonder dat IEDEREEN die daar voor deze productie zorgt het er mee eens is.
Aangezien dat een utopie is, want mensen zijn individuen en geen BORG-collectief, is deze overheid bij voorbaat immoreel.
Deze overheid is dus niet de beschermer van het eigendom, maar juist de kaper/ bedreiger van dit eigendom.
Boer op Klompen [56] reageerde op deze reactie.
@Peter de Jong [25]:
Ik zie niet hoe het vertrijken van tijd een roof legaal kan maken op enige objectieve consistente manier.
Ik ondersteun het homesteading principe, maar dat staat alleen vrijwillige uitwisselingen van eigendommen toe of het tot eigendom maken van iets dat nog van niemand eigendom is. Op die manier wordt nooit iemands eigendom met geweld ontvreemd. Het kan moeilijk zijn om de originele eigenaar vast te stellen, maar ik zie niet in hoe het verstrijken van tijd een roof moreel gerechtvaardigd kan maken.
Het recht van de sterkste, waarin mensen gewoon maar roven wat ze willen, noem ik geen ethisch stelsel. Het is alsof alsof iemand die een vrouw verkracht en ze maar lang genoeg op weet te sluiten, uiteindelijk het predicaat liefdevol opgespeld krijgt.
@Paul Martens [44]:
“Jawel, een VVE is ook een concept en bestaat uit individuen, net als elke vereniging.”
Dat zijn inderdaad ook concepten, maar de individuen die er in zitten niet, die zijn gewoon van materieele moleculen gemaakt.
Het is natuurlijk wel zo dat verenigingen vrijwillige deelnemers hebben. Je wordt niet geboren met een lidmaatschap van een voetbalclub waar je alleen vanaf komt door te verhuizen. Idd lid worden van de VVE is verplicht, maar er gaan wonen niet. Op het moment dat je een appartement koopt, weet je wat de voorwaarden zijn.
Op het moment dat je aandelen koopt, weet je ook dat er gestemd wordt over de raad van bestuur. Dat betekent niet dat dit een democratie is. Deelname is vrijwillig.
Dat je aan de nederlandse overheid de helft van je leven moet afstaan in de vorm van werk, is net zo logisch als denken dat je vanwege je bruinogigheid de helft van je inkomen aan de vereniging voor bruinogigen moet afstaan.
@Paul Martens [51]:
“Maar als er nu iemand in het complex geboren wordt, is het dan een kraker? En meer nog: is het moreel om daaraan dezelfde rechten te verbinden die zijn/haar ouders ooit hebben aanvaard? (In het complex, niet in het land want niemand heeft die ooit aanvaard).”
Wat mij betreft niet (geen krakers), en ja, deze zal dezelfde rechten en plichten hebben tot deze besluit ze niet te aanvaarden en te vertekken.
Maar dit is meer een interessante vraag voor de libertariërs.
Ik meen ooit gelezen te hebben (Rothbard geloof ik) dat het kind na de geboorte als parasiet beschouwd kan worden (en dus ook kraker) als de ouders geen zin hebben om het te voeden (of in dit geval, te huisvesten).
Dit alles om maar consequent te blijven in de leer dat geen enkel individu gedwongen mag worden. Dus ouders kunnen niet worden gedwongen hun kind te voeden.
Deze consequentheid gaat mij wel erg ver, en ik denk veel libertariërs ook, maar wat dan? wanneer en hoe verwerft het kind rechten? Dit is misschien weer een afdwaling maar wel essentieel voor de ‘opvolgings’-kwestie van rechten en plichten
“Er gaat veel mis met de metafoor “appartementencomplex” voor de overheid. Het vergelijken van een land (wat een concept is) met een appartementencomplex (wat een werkelijk gebouw is) is niet gemakkelijk. De enige overeenkomst is, dat het inwoners heeft.”
Zoals met iedere metafoor gaat de vergelijking nooit helemaal op.
Maar ‘dat het inwoners heeft’ is zeker niet de enige overeenkomst.
Ik heb deze metafoor gebruikt om aan te tonen dat ook binnen een vrijwillig collectief er afspraken kunnen gelden die desnoods afgedwongen kunnen worden. En dat daar niks immoreels aan is zolang de mogelijkheid bestaat om je aan die situatie te ontrekken.
keuzevrijheid dus.
Dit geldt wat mij betreft net zo goed voor een land waarin je leeft.
Dus een overheid die je dwingt tot het conformeren naar de afgesproken regels, intieert geen geweld. Ook al heb jij die regels niet gesteld.
pcrs [58] reageerde op deze reactie.
@Liberty 5-3000 [52]:
“U gaat uit van het principe dat de overheid een “beheerder”en/of “eigenaar” is.
Dit is een valse aanname.”
Eigenaar is ze idd niet, beheerder of bestuurder is zeker wel het geval.
Of je dit nu rechtvaardig vindt of niet.
“Een overheid (concept) is een groep van individuen.”
ok
“Het volk (concept) is een groep van individuen.”
ok
“Individuen kunnen onderling geen morele karakteristieke verschillen hebben.”
je bedoelt moreel gezien zijn alle individuen gelijk? ok
“Individuen zijn productief en hebben eigendomsrechten.”
Ja, maar wat houden die eigendomsrechten nu precies in?
Je kunt wel vinden dat een volledig autonome beschikking over het eigendom (grond) het enige moreel juiste is, maar is dat wel zo? Is dit geen valse aanname?
“Een kleine groep mensen die zich overheid noemt kan niet moreel aanspraak maken op al deze eigendomsrechten in het geografische gebied Nederland zonder dat IEDEREEN die daar voor deze productie zorgt het er mee eens is.”
Dat vind jij…
“Aangezien dat een utopie is, want mensen zijn individuen en geen BORG-collectief, is deze overheid bij voorbaat immoreel.”
Sorry , een democratie mag dan misschien niet ideaal zijn in veel opzichten, maar zolang bepaalde principes (zoals mensenrechten en vrijheid van meningsuiting) erbinnen gerespecteerd worden en, belangrijker nog, de mogelijkheid bestaat je er aan te onttrekken, ook al betekent dat vertrekken, vind ik dit niet per definitie immoreel
Liberty 5-3000 [57] reageerde op deze reactie.
Liberty 5-3000 [59] reageerde op deze reactie.
@Boer op Klompen [56]:
Ja, maar wat houden die eigendomsrechten nu precies in?
Je kunt wel vinden dat een volledig autonome beschikking over het eigendom (grond) het enige moreel juiste is, maar is dat wel zo?
Als we vanuit gaan dat elk mens eigendom heeft over zijn eigen lichaam.
Dan zijn ook elke acties uitgevoerd met zijn lichaam zijn eigendom.
moord, het produceren van een boek en het bewerken van land is eigendom.
Door dit eigendom wordt ander eigendom verkregen door middel van ruilen van eigendommen.
Aangezien de “staat” een concept is, heeft de “staat” per definitie geen eigendomsrechten.
Deze rechten verkrijgt zij uit individuen.
Een “staat” die deze eigendomsrechten onrechtmatig toegeëigend heeft kan nauwelijks moreel genoemd worden.
vanuit daar volgt de rest logischerwijze. 🙂
@Boer op Klompen [55]:
“Dus ouders kunnen niet worden gedwongen hun kind te voeden.”
Dat lijkt me evident, netzomin als je iemand kunt dwingen van je te houden.
“Dit geldt wat mij betreft net zo goed voor een land waarin je leeft.”
Maar voor mij niet en ik neem aan dat je geen reden ziet om jouw denkbeelden boven die van mij te stellen en mij te dwingen mij te conformeren naar jouw denkbeelden.
“Dus een overheid die je dwingt tot het conformeren naar de afgesproken regels, intieert geen geweld. Ook al heb jij die regels niet gesteld.”
Dus dat betekent dat als ik op een papiertje schrijf dat jij mijn slaaf bent, dat dit ook zo is, ook al ben jij nergens mee akkoord gegaan.
@Boer op Klompen [56]:
Sorry , een democratie mag dan misschien niet ideaal zijn in veel opzichten, maar zolang bepaalde principes (zoals mensenrechten en vrijheid van meningsuiting) erbinnen gerespecteerd worden en, belangrijker nog, de mogelijkheid bestaat je er aan te onttrekken, ook al betekent dat vertrekken, vind ik dit niet per definitie immoreel
Wat zijn mensenrechten? wie doet wat in die situatie?
Het is heel belangrijk om dit soort loze concepten terug te brengen naar de basis.
Het zijn namelijk altijd mensen die iets doen.
Doe net alsof je een kleuter bent. Laat iemand dit uitleggen.
wie initieert wat? En waarom?
Mensenrechten…. holle frasen noem ik dat.
vrije meningsuiting? Nog zo een.
Als ik tegen mijn dochter zeg dat ze vrij is om te trouwen wie ze wil.
Dat ze erover mag praten met wie ze wil.
Maar als de trouwdatum arriveert ik bepaal met wie ze gaat trouwen, dan lijkt me dat iedereen wel snapt dat dat moreel gezien fout is.
Als ik vrije meningsuiting heb, maar ik heb niet het recht om het te praktiseren.
Wat is er dan vrij aan? hol concept dus.
Je kijkt als een roker tegen het roken aan.
Boer op Klompen [60] reageerde op deze reactie.
@Liberty 5-3000 [59]:
Mensenrechten hol concept?
Dat zou het zijn als het slechts een idee op papier was, maar dit is een overeenkomst die door ondergetekenden gerespecteerd/gegarandeerd worden (of dat altijd perfect gaat is een andere kwestie)
Maar niks hol dus. in tegenstelling tot…
“Het is heel belangrijk om dit soort loze concepten terug te brengen naar de basis.”
De basis? ik neem aan dat je hier de door het libertarisme geformuleerde
‘natuurrechten’ hebt?
Dat zijn dus holle rechten, je hebt er nl helemaal niks aan zo lang deze niet door de omgeving waarin je leeft kunnen worden gegarandeerd.
Ik kan ook wel vinden dat ik recht heb op volledig autonoom eigendom en ik zou het misschien ook wel willen. Maar heb ik daarmee recht? en wat heb ik in godsnaam aan dat recht..
Wat libertariers dus eigenlijk doen is rechten formuleren op basis van wat zij vinden dat juist is, en vervolgens alles wat daarmee in strijd is als immoreel bestempelen. (waar kennen we dat ook alweer van)
`Als ik vrije meningsuiting heb, maar ik heb niet het recht om het te praktiseren.`
Dat heb je wel, dat je niet alles krijgt zoals je het hebben wilt doet daar niets aan af. Oftewel dat je je ondanks alles toch zult moeten conformeren aan de regels van het grondgebied waar je verblijft wil niet zeggen dat je niet vrij bent je mening daarover te uiten en eventueel anderen te overtuigen van de juistheid van jouw mening zodat deze uiteindelijk toch invloed krijgt.
Je bent zelfs vrij om deel te nemen aan het bestuur dat je zo verafschuwd, maar ja, dat is natuurlijk weer ´immoreel´
pcrs [61] reageerde op deze reactie.
Paul Martens [62] reageerde op deze reactie.
Comments are closed.