Door Walter Block

De verhouding tussen libertarisme en religie is lang en stormachtig. Het kan niet ontkend worden dat Ayn Rand een lange, sterke en diepe verhouding heeft met libertarisme. Hoewel zij ons af deed als “hippies of the right”(uitgesproken als “ippes of de racht”) is een groot aantal van ons door haar betoverd, door haar geïnspireerd, en schatplichtig aan haar voor onze eerste kennismaking van de morele zaak voor vrij ondernemerschap. Ik laat mijzelf zeker in deze categorie vallen.

 

Een van de sterkste invloeden die zij had op de libertarische beweging is haar belligerente atheïsme. Voor veel aanhangers van de filosofie van de vrijheid is een agressieve verwerping van God en alles wat religieus is eveneens het basis axioma van hun wereldbeschouwing. Ik beken dat jarenlang dit grofweg ook mijn geloof was over dit onderwerp. Het is ook het perspectief van een rijke potentiële donateur aan het Mises Institute die grote bedragen zou hebben bijgedragen als de organisatie haar standpunt over dit onderwerp zou veranderen en zich stellig tegen alle religie zou keren. Gelukkig weigerde Lew Rockwell de missie van zijn instituut ten aanzien hiervan te perverteren. Hoewel zelf een gelovige houdt Rockwell voet bij stuk: het Mises Institute zal doorgaan zichzelf te betrekken in de studie van economie en vrijheid, en niet op directe wijze ook maar enigszins met religie.

 

Wat deed mij van gedachten veranderen? Waarom ben ik nu net zo’n verstokte atheïst als ik altijd ben geweest maar nu ook een vriend en ondersteuner van religie? Het heeft niets te maken met het feit dat van de 13 van de laatste 17 jaar ik werknemer ben geweest van jezuïtische, Katholieke instellingen. Ik was een professor aan the College of the Holy Cross van 1991-1997, en ben het geweest, en nu nog, aan de Loyola University New Orleans van 2001 tot heden.

 

Voor sommigen, degenen die nog steeds betoverd zijn door de randiaanse visie op religie en vrijheid, is het al erg om als libertarier een positieve kijk op religie te hebben. Voor de meesten zal het niet meer dan een logische contradictie lijken voor een atheïst als ik om waarachtig een ondersteuner en zelfs een bewonderaar van religie te zijn. Laat me het uitleggen.

 

Ik word hier in geleid door het aforisme “de vijand van mijn vijand is mijn vriend.” Hoewel dit niet altijd op gaat, denk ik in dit geval wel.

 

Welke instelling is de grootste vijand van de menselijke vrijheid? Er kan slechts een antwoord zijn: in het algemeen de staat en de totalitaire varianten ervan in het bijzonder. Wellicht is er geen beter voorbeeld van zo’n overheid dan de USSR en zijn opperste dictators Lenin en Stalin (hoewel de eerste plaats gemeten in aantallen vermoorde onschuldigen aan Mao’s China moge worden toegekend). Aldus vragen wij, welke twee instituten hebben deze twee achtenswaardige Russen uitgekozen om door het slijk te halen? Er kan slechts een antwoord zijn: ten eerste religie, en ten tweede de familie. Het was geen toeval dat de Sovjets wetten aannamen waardoor kinderen beloond werden als zij hun ouders aangaven wegens anticommunistische activiteiten. Voorzeker, er is geen betere manier om de familie uit elkaar te laten vallen dan dit diabolische beleid. En hoe behandelden zij religie? De vraag stellen is haar beantwoorden. Religie werd tot eerste klas staatsvijand gemaakt, en haar fractieleiders werden op boosaardige wijze vervolgd.

 

Waarom de pijlen richten op religie en de familie? Omdat het de twee grote concurrenten zijn – tegen de staat – als het gaat om wat mensen bindt en waar mensen trouw aan zijn. De communisten hadden volkomen gelijk, vanuit hun eigen kwaadaardige perspectief, zich te focussen op deze twee instituten. Alle vijanden van de verwaande staat zouden er dus goed aan doen religie en de familie te omarmen als hun vrienden, of zij nu zelf atheïst zijn of niet, ouders zijn of niet.

De voornaamste reden waarom religie steekt bij de seculiere leiders is dat dit instituut onafhankelijk van hun macht morele autoriteit heeft. Elke andere organisatie in de samenleving (met de mogelijke uitzondering van het gezin; de familie) ziet de staat als de bron van ultieme ethische besluitvorming. Ondanks het feit dat sommige religieuze leiders weliswaar hun knieën hebben gebogen voor overheidsfunctionarissen is er een natuurlijke vijandschap tussen de bronnen van autoriteit. De paus en andere religieuze leiders mogen dan geen enkel regiment soldaten hebben, maar zij hebben iets dat de presidenten en premiers moeten ontberen, tot groot verdriet van de laatsten.

 

Zo is mijn eigen stellingname. Ik verwerp religie, alle religie, omdat ik als atheïst niet overtuigd ben van het bestaan van God. Ik ga trouwens verder. Ik ben geen agnost: ik ben overtuigd van Zijn non-existentie. Hoe dan ook, als politiek dier omhels ik dit instituut hartelijk. Het is een bolwerk tegen totalitarisme. Hij die zich op wil stellen tegen de plunderingen van de staat kan dit niet doen zonder de steun van religie. Tegenstand tegen religie, zelfs als het op intellectuele gronden gebaseerd is en niet bedoeld als een politieke stellingname, komt niettemin neer op de facto steun aan de overheid.

 

Maar wat te zeggen van het feit dat de meeste, en zo niet alle, religies de staat steunen. “Geef de keizer…enz.” Dat maakt niets uit. Niettegenstaande het feit dat men georganiseerde religie dikwijls kan vinden aan de zijde van etatisme, deze twee dictators Lenin en Stalin en paradoxaal genoeg niet de leiders van zulke religies hadden het bij het juiste eind: ondanks het feit dat religieuze mensen dikwijls de overheid steunen zijn deze twee instituten, religie en etatisme, in wezen vijanden. Ik ben het met Lenin en Stalin “eens” op dit punt. Vanuit hun eigen gezichtspunt hadden zij volkomen gelijk het praktiseren van religie bruut te onderdrukken. Dit maakt het des te meer belangrijk dat wij, atheïsten of niet, degenen steunen die God aanbidden. De vijand van mijn vijand is mijn vriend.

 

Op dit punt aangekomen zal er krachtig worden tegen geworpen dat talloze onschuldige mensen vermoord zijn in de naam van religie. Waar, helaas, maar al te waar. Hoe dan ook, het is niet verkeerd om het op dit punt een beetje in perspectief te zien. Hoeveel mensen werden er gedood door religieuze excessen zoals de Inquisitie? Hoewel de schattingen uiteen lopen zijn de beste schattingen van het altijd doden in dit trieste tijdvak, welke meerdere eeuwen in beslag nam, tussen 3.000 en 10.000; sommige experts komen niet hoger uit dan 2.000. Waren het geen vermoorde mensen waar wij over spreken, maar namen wij enkel de relatieve grootschaligheid in aanmerking dan zou men gerust kunnen zeggen dat dit verbleekt in volstrekte betekenisloosheid vergeleken bij de verwoesting begaan tegen de mensheid door overheden. Volgens de beste schattingen naderen het aantal slachtoffers van etatisme, alleen al in de 20ste eeuw, het getal van 200 miljoen. Dat is geen drukfout! Om die paar duizend niet te rechtvaardigen doden te vergelijken met verscheidene honderden miljoenen is onredelijk. Ja, zelfs de moord van een slachtoffer is een grof schandaal. Maar in het vergelijken van religie en de overheid moet men deze astronomische verschillen in het achterhoofd (in gedachten) houden.

 

Hier is een lijst van godvruchtige religieuze mensen die ik persoonlijk gekend heb, die grote bijdragen hebben geleverd aan vrijheid; misschien zal dit helpen de bijdragen van onze religieuze collega’s aan onze doelen neer te zetten: William Anderson, Doug Bandow, William Barnett II, Peter Boettke, Steve Call, Art Carden, Stephen W. Carson, Alejandro Chafuen, Paul Cwik, Ken Elzinga, Marshall Fritz, Stephen Grabill, Gary Galles, Jeff Herbener, Paul Heyne, PJ Hill, Guido Hulsmann, Rabbi Israel Kirzner, Rabbi Daniel Lapin, Leonard Liggio, Bill Luckey, Jennifer Roback Morse, Robert Murphy, Gary North, Rev. Edmund Opitz, Ron Paul, Joe Peden, Duane and Morgan Poliquin, Shawn Rittenour, Lew Rockwell, Joann Rothbard, Fr. James Sadowsky, S.J., Fr. James Schall, S.J., Hans Sennholz, Fr. Robert Sirico, Monsigneur Gregory Smith, Edward Stringham, Timothy Terrell, David Theroux, Jeff Tucker, Laurence Vance, Jim Viator, Fr. Kevin Wildes, S.J., Tom Woods, Steven Yates (waarschijnlijk heb ik vrienden van mij buiten deze lijst gelaten voor wie het krenkend is dat ik hen heb weggelaten; als dat zo is, stuur mij een boodschap om mij te helpen herinneren, dan zal ik de onbedoelde fout herstellen door deze publicatie te rectificeren. Ik zal ter verdediging van mijzelf aanvoeren dat ik als niet religieus persoon alleen mondjesmaat, of incidenteel, in kennis wordt gesteld van de religieuze praxis van veel van mijn collega’s in de Austro-libertarische gemeenschap.)

 

Dan is er nog de school van Salamanca, voornamelijk bevolkt door priesters als deze: de dominicanen: Francisco de Vitoria, 1485—1546; Domingo de Soto, 1494—1560; Juan de Medina, 1490—1546; Martin de Azpilcueta (Navarrus), 1493—1586; Diego de Covarrubias y Leiva, 1512—1577; Tomas de Mercado, 1530—1576. De jezuïeten: Luis Molina (Molineus), 1535—1600; Cardinal Juan de Lugo, 1583—1660; Leonard de Leys (Lessius), 1554—1623; Juan de Mariana, 1536—1624. Deze school is waarlijk onze intellectuele en morele voorganger. Voor de bijdragen van de School van Salamanca aan de Austro-libertarische beweging zie hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier en hier.* Voor andere banden tussen religie en libertarisme zie hier, hier en hier.*

 

Het is tijd, het is al lang tijd, dat de Austro-libertarische beweging de virulente randiaanse tegenstand ten aanzien van religie verwerpt. Ja, Ayn Rand heeft bijdragen geleverd aan onze inspanningen. We moeten het kind niet met het badwater weggooien. Maar, voorzeker, antireligieus sentiment hoort thuis in de laatste categorie, niet in de eerst genoemde.

 

De visie hierboven geuit is verenigbaar met het perspectief van Murray Rothbard, lange tijd mijn mentor. Deze geleerde, die dikwijls “Mr. Libertarian” genoemd werd, was erg pro-religie, vooral pro-Katholiek. Hij schreef de concepten van individualisme en vrijheid toe aan het christendom (en vrijwel al het andere goede aan de Westerse beschaving), en betoogde sterk dat zolang libertariers van de haat tegen religie een speerpunt of basisprincipe maken zij niets zullen bereiken, aangezien de grote meerderheid van de mensen van alle tijden op alle plekken altijd religieus zijn geweest.

Walter Block zou graag William Barnett II en Guido Hülsmann willen bedanken voor de waardevolle suggesties ten aanzien van een eerdere schets van dit essay. Alle fouten, weglatingen en andere ongelukkigheden zijn natuurlijk zijn eigen verantwoordelijkheid.

 

19 juni 2008

 

Vertaling: Oscar – 2011

 

Dr. Block is een professor economie aan de Loyola University New Orleans, en een senior fellow van the Ludwig von Mises Institute. Hij is de auteur van Defending the Undefendable en het nieuw verschenen Labor Economics From A Free Market Perspective.

* Verwijzingen zijn te vinden via het originele artikel: http://www.lewrockwell.com/block/block103.html

42 REACTIES

  1. @pcrs [29]:

    Oei,dat zijn een paar onderwerpen tegelijk!
    Even snel, Ik heb visite en de rest mogelijk morgen of later:

    @Hub Jongen [28]:
    “De bijbel staat vol met dreigementen tegen ongelovigen. Ik vind dat als een priester tegen iemand zegt dat als hij bij hem een aflaat koopt, deze persoon eeuwige marteling in het hiernamaals kan vermijden, dat dit een overtreding van het NAP is. Dit is een dreiging met geweld, ondanks dat het om een fictioneel iets gaat wat de persoon in kwestie naast zich neer kan leggen.”

    Kan ik mee eens zijn. Ik zie het gewoon als “bedrog”
    Maar in hoeverre verandert dat als die priester ook zodanig gebrainwashed is, dat hij het als een waarheid ziet en meent de persoon te helpen?
    Het blijft uiteraard onwaar/bedrog.

    ” Punt is dat deze persoon waarschijnlijk is grootgebracht met dit idee in zijn kindertijd en ook met angst is gevoed om een afwijkende mening van de groep te hebben.
    Ik zie libertarisme wat breder als:”Een systeem vooorstaan waarbij relaties gebaseerd zijn op het verkrijgen van positieve dingen en niet op het vermijden van negatieve dingen”
    Als je dus iemand grootbrengt met geloof in een onzichtbare bosnimf en dan gaat dreigen met akties van die bosnimf, dan zie ik dat als overtreding van het NAP. ”

    Zeker geldt dat als je iemand grootbrengt om later te gebruiken als dreiging. Heb je gelijk in!

    “Maar laat me weten als ik ergens een denkfout maak.”

    Pcrs, datzelfde geldt voor mij. Ik ben niet alwetend of onfeilbaar.
    Alleen maar door eerlijk verder te zoeken, kunnen we samen de echte feiten trachten te vinden. En ook die moeten we dan weer checken!!!

    “Je kan het NAP ook minder breed maken en zeggen dat ook het dreigen met geweld geen overtreding van het NAP is, omdat het geweld niet echt gepleegd is …”

    Dreigen met geweld is tegen NAP! Mee eens.

    Ik heb vroeger verschillende artikelen geschreven over:
    Wanneer is een bedreiging een bedreiging?”
    Moeten nog te vinden zijn via de zoekmachine.

    We zijn er nog niet uit, maar ik heb vertrouwen dat we er uit komen!!

    pcrs [34] reageerde op deze reactie.

  2. Ben het eens met de strekking van het artikel. De menselijke samenleving is nooit op een groter dieptepunt aanbelandt dan onder de Soviets. De vraag of de uitgangspunten van het Christendom, namelijk dat de zoon van God op aarde kwam om te sterven voor onze zonden waar zijn, is in dit licht onbelangrijk. En kom op, de atheisten geloven, ik verzin dit niet, dat er eerst niets was en toen is dat ook nog ontploft! 🙂

    Maw de antwoorden op de laatste vragen staan nog uit.

    Ondertussen kunnen we nu wel een vergelijkende studie maken van het leven onder Stalin en ‘onder Christus’ en zo’n vergelijking slaat dan in overweldigende mate uit in het voordeel van het Christendom. Mijn grootste kritiek op het Christendom is eigenlijk dat het eerder te aardig is en daarom levensgroot gevaar loopt zich te laten onderwerpen door anderen, zelfs door andere inferieure religieuze opzetjes zoals daar zijn de Islam. Dat idee van de andere wang toekeren, daar doe ik even niet aan mee.

  3. @Nico [30]:

    Oh, dreig ik? Nou, dat heb je dan verkeerd begrepen. Een volgeling van Jezus informeert.
    Dat betitelen als een (be)dreiging is zoiets net zo krankzinnig dit te zeggen van het roepen “kijk uit!” naar een kind wat op de rijksweg staat terwijl op een colonne vrachtauto’s dan kind dreigen plat te rijden.

    Deze line zit ongeveer in elke maffia film:”It’s not a threat, I’m just giving you advice”
    Je vergelijkt jouw god dus met een colonne vrachtwagens die een kind dreigt plat te rijden?

  4. @Hub Jongen [31]:

    Maar in hoeverre verandert dat als die priester ook zodanig gebrainwashed is, dat hij het als een waarheid ziet en meent de persoon te helpen?
    Het blijft uiteraard onwaar/bedrog.

    Goed punt, dit is een ingewikkeld onderwerp en heeft met determinisme/vrije wil te maken. Ik denk dat idd de misbruiker en misbruikte beiden gebrainwashed zijn door ervaringen in hun kindertijd en waarschijnlijk ervoor (als een moeder haar omgeving als gevaarlijk ervaart, krijgt een kind een agressiever immuunsysteem mee)
    Dat neemt niet weg dat ik NAP overtredingen slecht noem en mensen die ze steunen slechte mensen. Daarbij blijf ik erkennen dat gegeven hun hele verleden, ze niet anders hadden kunnen uitpakken. Een vergelijking:als een doorgerotte zieke boom omvalt, heeft die boom daar gegeven de ziekte, de plaats waarop hij staat, de wind, etc. geen keuze in, maar toch, en juist daarom, ga ik akties ondernemen om te voorkomen dat hij op mijn huis valt. Dat ik dat ging doen, was ook een gevolg van mijn nature/nurture, of ik er in slaag ook.
    De argumenten die ik in een discussie gebruik, zijn het gevolg van wat ik in het verleden geleerd heb over logica/taal/werking van het menselijke brein. Of die argumenten effect gaan hebben op iemand hangt af van diens verleden/leeftijd/sociale achtergrond/breinontwikkeling etc.
    Maar determinisme is iets waar ik op gekomen ben vanuit de natuurkunde en het is een stevige omschakeling om dat in te passen in je denkbeelden, wat niet zo even lukt in een post.

    Hub Jongen [35] reageerde op deze reactie.

  5. @pcrs [34]:
    Ik denk dat we heel dicht bij elkaar zijn.

    “Dat neemt niet weg dat ik NAP overtredingen slecht noem en mensen die ze steunen slechte mensen”

    Helemaal mee eens. In artikel en reacties hierboven zijn echter een aantal punten niet helemaal opgelost, en waarschijnlijk is het mogelijk wel rationele oplossingen te vinden:

    —Wanneer overtreedt iemand het NAP zodanig dat hij in de categorie “slecht” valt?
    -als hij een uitkering (van de overheid) accepteert?
    -als hij naar een overheidsziekenhuis gaat?
    -als hij gaat stemmen?
    -als hij gaat stemmen voor de LP?

    en zo kan ik nog wat vragen verzinnen.

    Op een ander terrein:
    –Hoe (on)verstandig is het samenwerken van libertariers met christenen die het NAP in de maatschappij willen invoeren?
    (waarbij te bedenken dat je waarschijnlijk nog meer soorten christenen hebt dan soorten libertariers.)

    pcrs [36] reageerde op deze reactie.

  6. @Hub Jongen [35]: Kunnen we het vast nog wel een keer over hebben, genoemde zaken vind ik overigens geen NAP overtredingen.
    Ik denk dat christenen als bondgenoten meer kwaad dan goed doen. Net als het opnemen van Taliban in je gelederen omdat je beiden tegen westers imperialisme bent, niet verstandig is.
    Rothbard heeft ooit geprobeerd met links samen te werken en toen met rechts, maar dat liep eigenlijk allemaal op niets uit. Ook de anarchisten in Rusland hebben ooit geprobeerd samen te werken met de communisten en zijn allemaal vermoord. Als mensen keihard irrationeel blijven, zijn ze denk ik in principe verloren. Maar ik moet wel toegeven dat ik misschien iets te huiverig ben voor relaties aangegaan vanwege eenzaamheid die niet helemaal zuiver zijn.
    Ik denk bijvoorbeeld aan Reagan, waarbij de overheid met 2/3 groeide. Daar sta je dan met je steun aan een politieke kandidaat waarvan je het idee had dat je iets meer vrijheid zou krijgen.

  7. Wat me aan de discussie met Nico een beetje bevreemdt is het hele idee dat Libertarisme sterk atheïstisch zou zijn. Zelf heb ik precies de tegenovergestelde indruk, en hoewel ik als libertarier dus erg voor persoonlijke vrijheid ben, heb ik het er zelfs een beetje moeite mee dat zoveel mensen binnen de libertarische/Austrian School-beweging zo religieus zijn. Ik denk dan aan kopstukken als Lew Rockwell, Jeffrey Tucker, Ropert P. Murphy, Tom Woods, Gary North.
    Verder wil ik het Amerikaanse libertarisme en de Tea Party niet gelijkstellen aan wat er in filosofische zin verstaan mag worden onder libertarisme, maar het komt me toch voor dat ideeen als economische vrijheid en limited government sterk correlleren met het conservatieve christendom, en dat socialisme en sociaal democratie meer aansluiting vindt bij humanisten en atheisten.

    pcrs [38] reageerde op deze reactie.

  8. Leuke site! Interessante onderwerpen en een mooie libertaristische filosofie.

    Jammer dan dat practisch iedereen hier zo vreselijk FRIEDMANITE is! De mooie theorien die hier alle artiekelen sieren zijn al getest; Suharto in Indonesie, Pinochet in Chili… the list goes on and on… verhuis dan gewoon, er zijn meer dan genoeg regimes waar alles geprivatiseerd wordt, het bedrijfsleven en handel totaal gedereguleerd zijn en sociale uitgaven tot een minimum zijn beperkt. Meestal in cobinatie met torenhoge inflatie en werkeloosheid, een enorme kloof tussen de arme bevolking en de superrijke elite, en uiteraard martelpraktijken en politieke moorden…

    Ik ben ook fan van Farage en Paul. Maar ik vind dat je in een kapitalistische maatschappij wel gemeenschappelijk (overheids-) bezit kunt hebben (bv. energiebronnen, waterleiding, infrastructuur, recht en educatie), waar werknemers in een unie kunnen zitten die hun rechten beschermt en kartels van werkgevers voorkomen worden (waar een hoop van jullie ‘laisser faire’ theorien op falen). Ook mag er van mij een valnet zijn dat er voor zorgt dat ik niet onder de brug hoef te wonen zodra ik ontslagen word. Last but not least; er moet toezicht zijn om menging van staat en bedrijfsleven tegen te gaan.

    Libertarisme en religie? Inderdaad, wees er maar heilig van overtuigd dat het pure vrije markt model werkt. Maar in realiteit zijn jullie niet kapitalist maar corporatist. Milton Friedman mag trots zijn op jullie.

    JanC71 [40] reageerde op deze reactie.

  9. @Keynesian [39]:

    Friedmanite???
    Eerder Misesian, Rothbardian en Hayekian.
    Het libertarism zit dichter aan tegen de economie van de Oostenrijkse School dan tegen het monetarisme van Friedman.

    Los daarvan kun je de toestanden in Chili niet op het conto schrijven van Friedman en de vrije markt. Wat kan Friedman eraan doen dat Pinochet naast het invoeren van een aantal goede economische policies, tevens een moordenaar was en een heleboel slechte dingen deed? Wat is de correlatie tussen het economische adviezen van Friedman en de slechte daden van Pinochet? Géén, volgens mij.

    Tot slot:
    Je zegt dat je fan bent van Ron Paul en de vrije markt, maar je noemt jezelf Keynesian? Hoe rijmt dat met elkaar?
    Klinkt een beetje schizofreen…

    lonelymind [41] reageerde op deze reactie.

  10. @JanC71 [40]: OMG
    Pinochet was een moordenaar. Goh. Strikt genomen heb je uiteraard gelijk. Maar volgens een goede door Bastiat blootgelegde traditie kijk jij alleen naar wat je ziet, en niet naar wat je niet ziet.

    Als Allende zijn gang had kunnen gaan, net als zijn voorbeelden Mao, Pol Pot, Castro en Guevara, had deze veel meer mensen vermoord, direct en indirect, dan Pinochet nodig achtte om de harde kern van socialisten onschadelijk te maken. Vergeet niet dat ‘links’ altijd weer bereid is tot grof geweld als ze op ‘democratische’ wijze haar zijn niet kan krijgen. Maar dat is wat niet gezien wordt, omdat het niet de kans heeft gekregen te gebeuren.

    Overal waar de socialisten/communisten de macht in handen krijgen worden honderdduizenden, zelfs miljoenen, vermoord. Dat was in Chili echt niet anders geweest.

    Dat Pinochet een etatist als Friedman in de arm nam kun je hem niet verwijten, hij was uiteindelijk wel dictator. Maar vanuit dat perspectief had hij natuurlijk geen betere consultant kunnen nemen.

    De Nederlandse staat zweert nog steeds bij Keynes; dan is Friedman toch een heel wat betere keuze, ook al hebben we bv. de criminele bronheffing aan diezelfde Friedman te ‘danken’ (die nemen de Keynesianen dan wel weer dankbaar over). En Chili plukt er tot op de dag van vandaag de vruchten van (relatief gezien, dan).

Comments are closed.