Basisbegrippen: communisme op zijn Russisch (AToSaC 2)

Het ontkennen van eigendomsrechten is socialisme. Dit heeft vele verschijningsvormen. Een van die vormen is het klassieke communisme zoals we kennen uit het voormalige oostblok. Zeg maar communisme op zijn Russisch. In een dergelijke situatie worden productiemiddelen onteigend en collectief beheer gebracht. Om zo consumptiegoederen te produceren en aan de maatschappij te verschaffen.

Er zijn maar weinigen die deze vorm van economische inrichting nog verdedigen. We moeten echter niet vergeten dat er hele bedrijfstakken in zogenaamde kapitalistische landen volgens dit model zijn ingericht. Grote delen van het verzekeringswezen (de sociale volksverzekeringen bijvoorbeeld) zijn in de huidige westerse maatschappij volgens dit model ingericht. Maar ook politie en onderwijs zijn in hoge mate gecollectiviseerd.

Marxisten beschrijven kapitalisme als “de anarchie van het produceren”. De introductie van collectief eigendom van de productiemiddelen maakt een einde aan deze anarchie en zal ervoor zorgen dat er gecoördineerd kan worden geproduceerd.

Deze gecoördineerde opzet vergt coördinatie. Dit gebeurt door de opzichters van de fabrieken in naam van het collectief. En door planbureau’s. Dit betekent weer dat sommigen meer macht hebben dan anderen, ook in de zogenaamd egalitaire communistische staat. Het verschil is dat degenen die beschikken eerder opzichters zijn, dan ondernemers. De kapitalistische ondernemer is naast de opzichter tevens eigenaar en blijft slechts eigenaar indien hij zijn werk goed doet. De socialistische opzichter bezit officieel niets maar is slechts hoeder van het productiemiddel. En verkrijgt deze positie door politieke vaardigheden.

De coördinatie gebeurt door deze opzichters dan wel een boven deze opzichters geplaatst planbureau. Dit planbureau kan gezien worden als de heersende klasse. Met dit verschil dat de heersende klasse door politieke vaardigheden is komen bovendrijven en niet getest is door de markt. Door het ontbreken van de markt zijn er geen prijzen om de winstgevendheid te bepalen en is onduidelijk of de behoeftes van de markt optimaal worden vervuld. De superieure coördinatie valt in de praktijk hierdoor tegen. En daarnaast is het systeem nog steeds niet echt egalitair.

Wat zijn de gevolgen van het collectiviseren van de productiemiddelen?

In de eerste plaats zal er minder worden gespaard. Waar sparen uitstel is van huidige consumptie. Met vaak als doel meer toekomstige consumptie zeker te stellen door daarmee te investeren. Is dat niet mogelijk in een communistische maatschappij. Hierdoor zal men minder of niets willen sparen en zal de productie teruglopen. De maatschappij die niet spaart zal ook minder investeren. Hierdoor is een economische teruggang waarschijnlijk.

Ten tweede is het lastig de productie aan te passen. Er komen continu nieuwe kansen in de economie. Dat vergt een her allocatie van bedrijfsmiddelen. Zonder informatie over prijzen valt er weinig te calculeren met betrekking tot alternatieve aanwendingen van de huidige productiemiddelen. Het gevolg is dat de productiemiddelen waarschijnlijk sub optimaal worden ingezet. Wederom een negatief effect op de economie.

Tenslotte plukt de opzichter niet de vruchten van investeringen. Is hij ambitieus dan pleegt hij roofbouw en benut de machines boven het maximum, en gaat naar de volgende opdracht. Is hij wat minder ambitieus, dan zal hij niet extra worden beloond voor goed rentmeesterschap.

Het laatste punt doet de vervangingsinvesteringen teruglopen, het tweede punt de innovatie, het eerste punt het algemeen investeringspeil. Gecombineerd geeft dit een verklaring voor economische stagnatie en verval.

Dit is ook van toepassing op het menselijke kapitaal. Investeren in een opleiding loont niet, je kan niet voor jezelf beginnen (resulteert in onderinvestering). Daarnaast kan men zich door het ontbreken van marktwerking op de arbeidsmarkt niet tegen de hoogste bieder verhuren en gaan professoren in een taxi rijden (misallocatie). En heeft het kwalitatief in stand houden van de werknemerspopulatie voor de opzichter ook geen prioriteit. (verval), de producten worden toch wel afgezet. Kwaliteit loont niet omdat dit geen hoger inkomen of winst genereert.

Het karakter van de maatschappij verandert indien men de Russische weg bewandelt. Men wordt minder ondernemend, en zal minder snel kansen grijpen. Politiek is de meest winstgevende bezigheid en politiek bepaalt wie de opzichters worden. Dit betekent dat politiek correct gedrag loont. Dissidentie wordt afgestraft. Politieke vaardigheden zijn belangrijker dan management vaardigheden dan wel kennis of ervaring. Het welvaartsniveau neemt af.

Naast deze vorm van socialisme zijn er echter nog andere versies. Wat nu als je de kapitaal middelen niet onteigent maar de winsten daarvan zwaar belast? Dan kom je uit bij de sociaal democratie. Daarover in een volgend artikel meer.