zaterdag, 25 juli 2015
Doorsturen Doorsturen   Printen Printen

De chaos van de markt getemd

broodDe algemene mening is dat de chaos van de markt getemd dient te worden door de overheid. De grondlegger van de econometrie Tinbergen heeft het ooit zo verwoord:  Als er, zoals heel vroeger, niet één, maar meer dan één centrale bank was die bankbiljetten mag uitgeven, zou dat tot een te grote geldomloop en daardoor tot inflatie kunnen leiden. Als men de aanleg en het onderhoud van wegen aan particulieren zou overlaten, zouden er te weinig wegen worden aangelegd en hun onderhoud zou slecht zijn. Als men de landbouwmarkten aan zichzelf zou overlaten, zouden deze hevige schommelingen kunnen gaan vertonen en een minder doelmatige produktie tot gevolg hebben.(pag 123 van zijn boek een leefbare aarde)

Daarnaast wordt overheidsingrijpen in de markt als noodzakelijk gezien om sociale doelen na te streven, zoals het voorkomen van kinderarbeid en uitbuiting.

De gedachte dat de overheid orde kan scheppen in de chaos vereist dat de overheid onafhankelijk en rationeel is. Als je aannemelijk kan maken dat de overheid een speelbal is van belangengroepen en irrationaliteit dan zou ze niet in staat zijn haar rol in deze te vervullen.

Een paar eeuwen geleden zou de overheid wellicht deze sturende rol wel kunnen hebben opgepakt. Er was eenheid van leiding, er was een kleine overheid met een monarch. De staat was vooral voor de monarch, met een zeer beperkte gewestelijke en gemeentelijke vertegenwoordiging.

De structuur is echter ver te zoeken bij de huidige overheid. Het politieke proces is nogal chaotisch te noemen.

1] De verschillende bestuurlijke niveau’s hebben niet dezelfde belangen. Ik zie stadsdelen, gemeentes, regio’s, provincies, landelijke overheden, de EU, en wereldwijde instituten. Die allemaal regels en richtlijnen verschaffen. De landelijke overheid ligt geregeld overhoop met de gemeentelijke overheid. Denk alleen maar aan de overdracht van de zorg naar de gemeentes. Of de gaswinning. Dat de belangen van Brussel en Den Haag soms botsen is bekend.

2] Dat binnen 1 bestuurslaag men vaak tegenstrijdige wensen heeft moge ook bekend zijn. Het ministerie van economie staat in veel dossiers anders dan het ministerie van sociale zaken en dat botst soms weer met de milieu doelstellingen.

3] De rol van de ambtenaar. Er is een spanningsveld tussen de ambtenaren en de politici. Politici wensen hun stempel te drukken, ambtenaren wensen hun positie te behouden. De kwaliteit van het ambtenaren korps is niet altijd even hoog. De uitvoering van beleid kan hierdoor als sub optimaal beschouwd worden

4] De verkiezingen. Op ieder niveau vinden verkiezingen plaats, ieder jaar is wel een bestuurslaag aan de beurt. Dit betekent vertraging, coalitie vorming nieuwe gezichten en andere beleidsaccenten.

5] De dynamiek van de besluitvorming. Niet alleen zijn er bestuurslagen, er is ook nog eens sprake van partijen binnen deze lagen, en tussen deze lagen in. Meng dit met de persoonlijke ambities van politici. Het is zeker mogelijk dat zaken die goed zijn voor de loopbaan van een politicus juist schadelijk zijn voor de doelen die hij vanuit zijn democratische mandaat zou moeten nastreven. Daarnaast geldt in de politiek dat de perceptie door de kiezers belangrijker is dan de waarheid.

Wat is er nu chaos? Bij de markt kiest een consument tussen zeg 6 aanbieders en besluit tot een vrijwillige transactie met 1 van deze aanbieders. Er is een 1 op 1 relatie op vrijwillige basis. Concreet, je koopt een brood bij 1 van de 6 supermarkten of bakkers in je dorp.

Introduceer de overheid. Die orde dient te brengen. Wat is er dan aan de hand?

De gemeentelijke overheid heeft in haar bestemmingsplan aangegeven waar zich winkels mogen vestigen. Waardoor er of te weinig winkels zullen zijn of teveel. En heeft besloten dat in het oude centrum een betaald parkeren tarief is van 2 euro per uur of deel van een uur. En dat in de buitenwijken waar de supermarkten zich hebben gevestigd dit tarief niet van toepassing is. De keuze voor de echte warme bakker in het centrum wordt door de gemeentelijke overheid beïnvloed door het parkeertarief. Zijn brood is 2 euro duurder dan dat van de supermarkt.

Je wil je brood op zondag kopen maar dat mag niet want je zit in een gemeente waar de overheid heeft bepaald dat op zondag de winkels niet open mogen zijn. Je wil een gratis plastic tasje om het brood mee te nemen, maar dat mag niet van Brussel. Je wil een brood zonder genetisch gemodificeerd tarwe, maar dat mag straks niet vanwege TTIP.

Je betaalt voor dagelijkse levensbehoeftes opeens belasting in de vorm van BTW. Je hebt hier niet om gevraagd, je gaat een eerlijke transactie met een tegenpartij aan, en er is een dwang monopolist die bepaalt dat je dan ook nog eens aan hem geld verschuldigd bent. Je brood is opeens een stuk duurder.

Vanuit de leverancier is het nog veel erger. Hij moet zich aan arbeidswetgeving houden. Moet tal van vergunningen hebben. Moet een sluitende administratie voeren zodat hij zijn BTW afdracht kan doen. Hij moet een sluitende administratie voeren zodat hij zijn inkomsten of winst belasting kan betalen. Hij moet sociale premies inhouden voor zijn personeel. Hij moet zijn vrouwelijke zwangere personeel lange tijd doorbetalen, ook al zijn ze niet productief. Als een personeelslid zondag op het voetbalveld een blessure oploopt waardoor deze lange tijd niet kan werken moet hij deze persoon een jaar lang doorbetalen.

Zijn bakkerij dient aan tal van normen te voldoen, afgeronde hoeken, betegeld, er moeten tal van veiligheidsmaatregelen worden getroffen.

Het bakken van brood, een in principe niet al te lastig eeuwen oud proces, wordt thans door een enorme regelbrij omgeven. De bijzaken worden hoofdzaak. Als de administratie niet op orde is dan dient de bakker te sluiten, als hij een detail van de een of andere regel vergeet krijgt hij een forse boete. Daardoor vergeten we het belangrijkste. Hoe het brood smaakt en of het gezond is. Velen zijn van mening dat het oude ambachtelijk gebakken brood, voordat de staat haar nefaste invloed deed gelden, het lekkerste is. Voordat de staat ons brood verpestte is dit proces in een paar duizend jaar tot op grote hoogte gebracht. De massa eet thans het industrieel gebakken supermarktbrood. Niet direct een vooruitgang op het verleden. Alleen mensen die er de tijd en het geld voor hebben kunnen zich nog echt lekker brood bij de speciaalzaak veroorloven. Maar ook daar is het nodeloos duur en minder goed dan het zou kunnen zijn omdat de bakker vooral ook moet voldoen aan alle wetgeving.

De overheid slaagt erin om iets simpels als het bakken van brood in hoge mate te verpesten door een overvloed van regels die geen orde brengt maar chaos. Het is dus niet zo dat je moet kiezen tussen chaos van de markt en de orde van de staat. Neen, het is kiezen tussen de simpele markt, en de grote chaos die de overheid schept als ze zich met het simpele proces van de economie bezig houdt.

Iedereen die stelt dat de overheid orde brengt in de economie en dat de overheid als marktmeester moet optreden snapt dus niets van de politieke besluitvormingsprocessen en nog minder van de economie.

 
Waardering: 
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars

Door , topic: Algemeen
Reacties op dit artikel kunnen gevolgd worden op de RSS 2.0 feed.
Reacties
  1. Individualist schreef op : 1

    Het idee dat particulieren “te weinig wegen” zouden (laten) aanleggen is onzinnig. Er komen wegen waar een markt is voor wegen. Net zoals er voedsel komt waar een markt is voor voedsel.

    Dat er niet overal wegen zouden komen waar ze nu zijn moge wel duidelijk zijn, maar dit houdt niet in dat er dan “te weinig wegen” zouden zijn, want je kunt je afvragen of er nu niet te veel zijn. Infrastructuurprojecten zijn namelijk ook vaak een “boondoggle” om mensen aan het werk te zetten en niet omdat ze nodig zijn.

    Hier is markt-logica: als bedrijven hun consumentenpoel zo groot mogelijk willen hebben is het voor hen van belang dat er transportmogelijkheden zijn om hun producten of diensten (of consumenten en werknemers) daar te krijgen waar er handel of arbeid kan plaatsvinden. Dat betekent dus wegen van en naar industriegebieden, commerciële gebieden en residentiële gebieden.

    Dit betekent mogelijk dat minder mensen in de bergen of andere wildernis zullen kunnen wonen tenzij ze bereid zijn zelf te investeren in wegen, maar de markt heeft er verder helemaal geen belang bij om rustig te wachten tot iemand anders wegen bouwt.

    Dus infrastructuur zou er “gewoon” komen. En omdat tijd geld is, zouden er zelfs waarschijnlijk veel minder fileproblemen zijn. Veel meer dubbeldek-snelwegen bijvoorbeeld.

    Onderhoud van de weg valt onder dezelfde redenering. Onderhoud zou ook minder nodig kunnen zijn als de vrije markt middelen ontwikkelt die minder aan slijtage onderhevig zijn. Bovendien kan deze onderhoud betaalt worden uit de prijs van brandstof. Brandstof wordt alleen maar verkocht als vervoer kan rijden, dus oliemaatschappijen hebben er belang bij dat er fatsoenlijke wegen zijn. Een samenwerking tussen oliemaatschappijen en infrastructuur-bedrijven is dus logisch. Oliemaatschappijen betalen dan de kosten voor onderhoud aan infrastructuur, en berekenen dit door aan de klant bij het pompstation.

    Dit zijn zomaar enkele voorbeelden waarop de markt met deze kwestie om zou kunnen gaan.

  2. Lotta Fuzz schreef op : 3

    Een soortgelijke chaos in het onderwijs ervaren. Tijdens het ene collegeblok stond een docent Tinbergen de hemel in te prijzen voor zijn geweldige theorie (kapitalisme en communisme groeien steeds verder naar elkaar toe, halleluja!). Twee uur later vertelde een economiedocent dat er nog nooit zoveel geweld werd gebruikt als nu (incidenteel met messen uitgemaakte conflicten versus massale overheidsdwang in de vorm van belastingen en regelgeving). Je ziet niets anders dan een verschuiving van machtsconcentraties. Dat in onze omgeving minder fysiek geweld is te zien, wil niet zeggen dat er minder geweld is. Schreef je dat op tijdens een tentamen, dan zakte je voor tenminste één vak.

    Zij die aan de touwtjes van de poppen trekken, handelen hier niet meer uit naam van de Heer, maar uit naam van het Volk. De door oligarchen ingekapselde vindingrijkheid van Peter Jackson neemt over van de belegen Steven Spielberg: het blijft een slechte film, een voorspelbare -want door dezelfde krachten samengestelde- Hollywoodfilm. Ik hoop dat het steeds verder fragmenteren van smaken, overtuigingen en visies doorzet en het sprookje van ‘Het beste voor het volk’ de box office van de grote spelers uiteindelijk zal doen zwijgen.

  3. Hijseenberg schreef op : 4

    “Je wil een brood zonder genetisch gemodificeerd tarwe, maar dat mag straks niet vanwege TTIP.”

    bron?