Een land op de drempel van onmetelijke rijkdom

Saudi Arabië is een tot de tanden toe bewapend koninkrijk. Steenrijk. En zeer religieus. Een splijtzwam in het Midden Oosten. Thuisbasis van het wahabisme. Rijkdom intrigeert. Verhalen over sloebers die rijk worden zijn onweerstaanbaar. Vandaag een verhaal van een heel land dat op de drempel staat van onmetelijke rijkdom. Beschreven door tijdgenoten. Het Saudi Arabië van 1936.

Hoe zou de wereld eruit hebben gezien als het westen in de eerste wereldoorlog en het interbellum andere vrienden had gekozen op het Arabische schiereiland? We weten het niet. Diplomatieke beslissingen van een eeuw geleden bepalen thans nog het nieuws. De huidige strijd in het Midden Oosten is een strijd tussen het huis van Saoed en de heersers in Iran. En vloeit mede voort uit beslissingen tijdens de eerste wereldoorlog, waarin de Engelsen de Turken bestreden en het huis van Saoed met de infidels uit Albion meestreed tegen de islamitische Rasjids die weer als bondgenoten golden van de Duitsers en de Turken.

Ik citeer uit het door mij eerder behandelde boek waarin de Nederlandsche Handel-Maatschappij zkh Bernard een spoedcursus economie gaf. In het kader van zijn training tot prins gemaal der Nederlanden. Saudi Arabië stond op een kantelpunt in haar geschiedenis.

Dit is geen libertarisch verhaal maar deze geschiedenis intrigeert me. De olierijkdom volgde op een armoedige en achtergebleven ontwikkelingsfase. Zaken kunnen snel kantelen. Rijkdom kan snel komen en snel gaan. Schijnbaar onbelangrijke beslissingen genomen door vergeten diplomaten uit het verleden, kunnen heden ten dage een enorme uitwerking hebben. Diplomatieke keuzes van een eeuw geleden voor toevallig gekozen bondgenoten galmen als donder na in het huidige tijdperk.

Ik laat de Nederlandsche Handel-Maatschappij verder aan het woord (tekst volgt op de illustratie):

SAOEDISCH ARABIË.
Het Koninkrijk Saoedisch Arabië omvat de Koninkrijken Nejd en den Hedjaz, alsmede de prinsdommen Azir en Nedjran. De oppervlakte van beide eerstgenoemde landen bedraagt resp. 1,072,000 KM2 en 472,000 KM2. Het zielenaantal beloopt resp. 3,000,000 en 2,000,000.

De voornaamste stad en residentie van den Koning in Nejd is Er Riad. Tot de grootste plaatsen van den Hedjaz behooren de heilige steden Mekka en Medina, alsmede de havenplaats Djeddah.

Het Saoedisch Arabisch Koninkrijk telt eerst kort in de wereldgeschiedenis mede. In 1916 werd Sheik Hussein, met stil-zwijgende instemming van Engeland, Koning van den Hedjaz, doch in 1924 deed hij afstand van den troon ten gunste van zijn zoon, die echter slechts kort regeerde. Hij werd namelijk verdreven door Ibn Saoed, sultan van Nejd, die in 1926/27 beide landstreken onder zijn bewind vereenigde tot het Koninkrijk van Nejd en den Hedjaz. Deze naam werd in 1932 gewijzigd in Saoedisch Arabië. Koning Ibn Saoed, behoorende tot den stam der Wahabieten, een islamitische secte, doet veel voor de ontwikkeling van het land. Hij regeert zijn onderdanen met ijzeren vuist, hetgeen ook zeer noodig is, omdat de in de Arabische woestijn levende Bedoeienenstammen van ouds gedurig met elkaar in botsing dreigen te komen en zich moeilijk aan geregelde toestanden kunnen aanpassen. Voor enkele jaren werd het land in een langdurigen oorlog gewikkeld met den Imaam van Yemen omtrent de vaststelling van de grens in de landstreek Nedjran, welke oorlog eindigde met den in 1934 te Hodeida onderteekenden vrede.

Hoewel misschien niet meer zoo uitsluitend als voorheen, is Saoedië in economisch opzicht toch ook thans nog voornamelijk afhankelijk van den pelgrimstrek naar Mekka, waaraan elk jaar ongeveer 50,000 – 100,000 geloovigen uit alle streken der Mohammedaansche wereld deelnemen.

Een belangrijk feit in de recente ontwikkelingsgeschiedenis van het land is de ontdekking van petroleum en goud, waaraan de bodem rijk schijnt te zijn. Aan buitenlandsche ondernemers werden concessies verleend en deze hebben nu met voortvarendheid de verdere exploratie en ontginning ter hand genomen, en naar het schijnt, aanvankelijk met succes. Men hoopt nu maar, dat de exploitatie der petroleumbronnen en goudmijnen eerlang rijke baten

zal gaan afwerpen voor de schatkist, die, in een vrij berooiden toestand verkeerende, een zoodanige versterking met extra-inkomsten maar al te zeer noodig heeft.

De uitvoer is van ondergeschikt belang en heeft weinig te beteekenen. Jaarlijks wordt uit Djeddah voor een waarde van f 100,000.- á f 150,000.- geëxporteerd.

Omtrent den invoerhandel zijn geen betrouwbare gegevens te verkrijgen. In het vorig jaar zouden de importen circa f 12,000,000.- hebben beloopen. De voornaamste ingevoerde artikelen zijn manufacturen, voedingsmiddelen, benzine, automobielen en tabak.

De in- en uitvoerhandel, alsook het passagiersverkeer – zoo goed als uitsluitend uit pelgrims bestaande – gaat in hoofdzaak via Djeddah, welke haven echter niet voor zeeschepen toegankelijk is, hetgeen omlading in vaartuigen van geringen diepgang noodzakelijk maakt.

Een industrie kent Saoedisch Arabië niet.

De gangbare munt en tevens waardemeter in het handelsver-keer is de gouden sovereign. Daarnevens wordt ook gebruikt de zilveren Maria Theresia Thaler, een munt, die vooral in het binnenland en aan de uiteinden en knooppunten der karavaanwegen van ouds een gaarne gebezigd en aanvaard circulatiemiddel is. Voorts is in omloop de zilveren Reaal Saoedi, welken de Koning eenige jaren geleden getracht heeft als nieuwe munteenheid in te voeren, en wel op basis van 10 Realen in een sovereign. Deze munt heeft echter geen goeden ingang gevonden. Ten opzichte van den officieel vastgestelden koers deed zij reeds spoedig een be-langrijk disagio en de marktprijs is nu gedaald tot circa 20 Reaal per sovereign. Plannen tot ommunting der Realen zijn in voorbereiding. Het ziet er echter vooralsnog niet naar uit, dat nieuwe munten den gouden sovereign als algemeen gewild betaalmiddel zullen kunnen verdringen.

Sedert 1926 is de Nederlandsche Handel-Maatschappij te Djeddah gevestigd, tot oprichting van welk kantoor wij indertijd zijn overgegaan, nadat wij te voren van de zijde der Nederlandsche Regeering waren gewezen op de taak, die aldaar voor een Nederlandsche bankinstelling, vooral ook bezien uit een oogpunt van nationaal belang, was weggelegd. Het is namelijk te Djeddah, dat de pelgrims hun van huis medegebrachte geldmiddelen (Guldens, Rupees enz.) tegen sovereigns plegen in te wisselen, ten einde daarvan de uitgaven, die zij tijdens hun verblijf in het Heilige Land hebben te doen, te kunnen bekostigen. Arabische geldwisselaars maakten vroeger van die situatie gebruik om aan deze onontwikkelde lieden zeer nadeelige koersen in rekening te brengen, hetgeen tot voortdurende klachten leidde. Aan de Nederlandsche Regeering kon de behandeling, die de pelgrims, waarvan toch een betrekkelijk groot deel uit Nederlandsche onderdanen bestaat, in Arabië moesten ondergaan, op den duur niet onver-

schillig wezen en het was op grond daarvan, dat één harer Zaakgelastigden de vestiging van een Nederlandsche bankinstelling daar ter plaatse bepleitte. Ons Agentschap verricht nu sedert zijn oprichting op het punt van een redelijke koersfixatie van sovereigns en vreemd bankpapier goede diensten, zeer in het belang der bedoelde reizigersgroepen, te meer ook omdat de Aziatische wisselaars alsnu vanzelf genoopt worden zich in hun geldhandel dicht bij de noteeringen van ons kantoor aan te sluiten.

De zaken van onze vestiging bepalen zich voornamelijk tot transacties, die met het geldverkeer verband houden. Voorts verleent het Agentschap ook zijn bemiddeling voor andere voorkomende financieringen, die echter zeer weinig omvangrijk zijn. Andere bankinstellingen zijn te Djeddah niet gevestigd.