Voor velen is het duidelijk. We moeten af van een maatschappij waarin transacties gebaseerd zijn op winst. We moeten toe naar een maatschappij waarbij transacties worden beoordeeld op hun bijdrage aan het algemeen belang. Dus iedere transactie heeft een economische winst maatstaf. Maar dat is niet genoeg. Er moet ook aandacht zijn voor milieu, multiculturalisme, en een zorgzame samenleving. Maatschappelijke winst, maatschappelijk nut dient de ware basis te zijn van alle handelingen.
Wat is het maatschappelijke nut, de winst voor de maatschappij?
Mensen die beweren dat transacties op de vrije markt het maatschappelijke nut niet optimaal bevorderen vergeten een definitie te geven van het maatschappelijke nut. Wat is nu winst voor de samenleving? Dit is de nooit afdoende beantwoordde hamvraag
Het maatschappelijke nut is namelijk niet te definiëren
Neem het voorbeeld van de Schilderswijk in Den Haag. Een aanhanger van de PVV is van mening dat de hoeveelheid niet westerse buitenlanders een negatieve invloed heeft op zijn leefomgeving. Hij ziet criminaliteit, werkloosheid en overlast. Een bakfietsende bewoner van de grachtengordel ziet het anders. Een betere maatschappij is een multiculturele maatschappij. Dat hij zelf verkiest in een blank reservaat te vertoeven is verder niet relevant.
Twee meningen dus over hoe het maatschappelijk nut bevorderd moet worden. De ene wenst minder, minder, minder (en kan daarvoor worden vervolgd, maar dit terzijde). De andere ziet een ruimhartig toelatingsbeleid als vereiste voor een eerlijke samenleving.
Het zogenaamde algemeen belang is een excuus
Het grachtengordel mens heeft de mogelijkheid zijn souterrain ter beschikking te stellen aan een vluchtelingen familie. Maar hij heeft ook de mogelijkheid om via de politiek zijn wens van een maakbare samenleving vorm te geven. Zelf de rekening betalen of niet? Morele superioriteit op kosten van anderen is dan een aantrekkelijke optie. Ten koste van anderen. Letterlijk.
Het volgt altijd hetzelfde stramien
Of het nu om (subsidie van) immigratie vraagstukken gaat, of om legbatterij kippen. Of het minimum loon. Het gaat er altijd om, om te stellen dat het algemeen belang gebaat is bij de door jou gewenste oplossing.
Het resultaat is dwang
Waar een vrijwillige markttransactie vrij is van dwang vereist een transactie die het zogenaamde algemeen belang dient altijd dwang. Anders was er geen regelgeving nodig die de partijen dwong af te wijken wat ze vrijwillig wensten af te spreken.
Het resultaat is dat leugens regeren
Een maatstaf die niet is te definiëren verheffen tot basis van je maatschappij, is vragen om problemen. Degene die het meest overtuigend kan beweren dat hij het maatschappelijk belang voorstaat zal de verkiezingen winnen. Tot een andere partij de verkiezingen wint. En die interpretatie van het algemeen belang de volgende vier jaar het beleid bepaalt.
Beide partijen hebben echter ongelijk. Want dwang onderwerpt de burgers. Een onderwerping van burgers, betekent dat ze niet langer vrij zijn. Die prijs, onvrijheid, gaat per definitie tegen het algemene belang in. Vrijheid is volgens velen het grootste goed. En dat wordt opgeofferd om het “algemeen belang” te dienen. Het resultaat is dus dat een leugen hoe dan ook regeert. Er is onderwerping nodig om het zogenaamde maatschappelijke nut te bevorderen. Hoe krom kan het zijn. Voor zover er al een maatschappelijk belang kan worden nagestreefd, is het opgeven van je grootste goed, vrijheid, een wel erg hoge prijs.
De uitkomst is niet meetbaar
Bij een transactie die het algemene belang moet dienen, is maatschappelijke winst niet goed meetbaar. Er is geen maatschappelijke winstmeting mogelijk. Logisch ook, want iets dat niet te definiëren is, is ook niet te meten. Het resultaat is dat de perceptie, de politieke interpretatie van de effecten van beleid uit het verleden, de maatstaf wordt voor politiek en maatschappelijk handelen in de toekomst.
Conclusie
Trek die lekker zelf. We baseren volgens mij de maatschappij op een niet objectief vast te stellen grondslag waarvan de effecten ook nog eens niet meetbaar zijn. En offeren daar onze vrijheid voor op. Ik ga na een lange dag met sporten nu lekker aan de alcohol. Hub is dood en de vrijheid ook.
@Nico [30]: In geval van werkgever-werknemer is de relatie er een van vrijwilligheid. Beide partijen gaan vrijwillig samenwerken omdat beide er beter van (denken te) worden. De werkgever denkt dat de werknemer bij gaat dragen aan de productie van middelen of diensten die hij hoopt te verkopen aan consumenten (die dan weer beter af zijn) en de werknemer krijgt er voor betaald om in zijn levensonderhoud te voorzien en zo een comfortabeler leven te kunnen leiden. Samenwerken dus. En samenwerken op vrijwillige basis is onderdeel van het vreedzaam samenleven.
Dat alles zorgt voor welvaartsontwikkeling. En dankzij deze welvaart kunnen steeds meer mensen uit de armoede ontsnappen en wordt de levensstandaard verhoogd. Dat is een mooie bijkomstigheid van privaat eigendom. Zonder privaat eigendom zou onze levensstandaard veel lager liggen en zouden er veel meer mensen in armoedige omsrandigheden moeten leven.
Dit i.t.t. mijn voorbeelden waarbij een partij de andere dwingt zich te onderwerpen op straffe van geweld (boete, gevangenis). Dat is dus geen vreedzaam samenleven meer.
Nico [32] reageerde op deze reactie.
@Henk [31]: Helder en duidelijk. Maatschappelijk denken is zoiets als trainen voor sport:
– opdrukken; de een naar beneden duwen of beneden houden
– optrekken; jezelf naar boven trekken of de ander naar beneden trekken
Wedijver. Concurrentiestrijd. Niet geloven in vertrouwen, maar in wederzijdse belangen. Geen fusie maar samenwerking, als een paar schoenen naast elkaar, maar niet met elkaar vermengd. Als ik het me goed herinner gebruikte de Rabobank de slogan ‘aandeelhouders in elkaar’. Dat duidt meer op fusie dan op samenwerking.
Wat je voor ogen hebt werkt, dat is een feit. Maar of iedereen er blij van wordt is weer een andere zaak. Welvaart betekent niet automatisch geluk. ‘Dit is van mij’ laat een andere smaak achter dan ‘hoe kan ik je (of hoe kunnen we elkaar) helpen om gelukkiger te worden?’
Maatschappelijk belang gaat over machinerie, winsbejag en eigendommen.
Algemeen belang gaat veel verder; daartoe dienen mensen menselijk behandeld te worden, dieren waardig behandeld te worden en goed met de natuur omgegaan te worden.
Je hoeft mij er niet van te overtuigen dat in het maatschappelijke belang eigendomsrechten een belangrijke rol spelen. Ik kijk echter verder, naar algemeen belang.
Henk [33] reageerde op deze reactie.
@Nico [32]:
Eigendomsrechten zijn juist ontstaan in vrije samenlevingen, waar nog geen sprake was van een maatschappij. We zagen ze al terug in sommige oude anarchistische samenlevingen.
Wellicht helpt het als ik je vertel dat vrijwillige samenwerking juist de basis vormde van samenlevingen gebaseerd op eigendomsrechten. Neen bijvoorbeeld het 19e eeuwse Amerika. In de vrije delen -met name in het uiterste westen- zag men een ongelofelijk groot aantal verenigingen die opgericht werden door mensen om samen met elkaar voor een beter leven te zorgen. Zo waren er verenigingen waar de leden zorgden voor de aanleg en onderhoud van lokale infrastructuur en waren er duizenden en duizenden verenigingen die als doel hadden elkaar sociale bijstand te verlenen.
Door een goed stelsel van eigendomsrechten konden deze verenigingen floreren. En daar hadden ongelofelijk veel mensen baat bij.
Ik heb het vermoeden dat je de kracht en het nut van eigendomsrechten niet inziet en -het spijt me als ik bot overkom- je de utopische gedachte hebt dat een samenleving zonder recht kan floreren. Een samenleving zonder eigendomsrechten zorgt voor “middeleeuwse toestanden”. Je jaagt er mensen mee de armoede in. Velen zullen vroegtijdig sterven en een erbarmelijk leven leiden. Ik neem aan dat dat niet is wat je wilt.
Uiteraard is er meer dan alleen eigendom en rijkdom. Het mooie van een vrije samenleving gebaseerd op eigendomsrechten is dat je de mogelijkheid hebt je leven te leiden zoals jij wilt. Jij kunt met gelijkgestemden bijvoorbeeld een commune bouwen waar mensen leven volgens jouw morele standaarden. Delen dus. Mensen die jouw visie niet delen zullen daar niet naar toe verhuizen en kunnen door jou en de overige leden van de commune worden geweigerd mochten ze toch lid willen worden. Je kunt je immers beroepen op eigendomsrechten. Dat stelt je dus in staat om met gelijkgestemden een stabiele commune te bouwen en potentiële bedreigers van de stabiliteit van je commune buiten de deur te houden.
Mensen die jouw visie niet delen kiezen een andere “route des levens” en gaan ergens anders wonen. Leven en laten leven dus.
Ik adviseer je echt het FBR van Van Dun eens te lezen.
Henk [34] reageerde op deze reactie.
Nico [35] reageerde op deze reactie.
@Henk [33]: FBR moet uiteraard FRB zijn.
@Henk [33]: Wat je bedoelt is duidelijk. Het is eveneens duidelijk dat je eigendomsrechten als zijnde belangrijk beschouwt. Ik beschouw het als een soort van zwart/wit denken. Je bent ergens eigenaar van of niet, en daaruit volgen dan rechten en plichten voor jezelf en anderen.
Daarnaast heb ik gedachte gesteld dat de vrijheid om iets te gebruiken en de verantwoordelijkheid om dat te beheren van een hogere orde is. Die vrijheid heeft alles te maken met de manier waarop je met anderen omgaat.
De eigendomsgedachte is gebaseerd op concurrentie. De vrijheidsgedachte op samenwerking of fusie.
Is de vrijheidsgedachte utopisch? Als je gastvrijheid verleent en je logéé in je woning is terwijl je zelf misschien even (of langer) weg bent, dan deel je een faciliteit. Als je je auto uitleent, dan denk je op dat moment niet aan eigendom, maar aan iemand die ermee geholpen is. De veronderstelde utopie kan dus behoorlijk dichtbij zijn, afhankelijk hoe je met anderen wenst om te gaan. Verhuur je je auto of leen je ‘m uit als vriendendienst?
Henk [36] reageerde op deze reactie.
@Nico [35]: Maar nergens ontken ik dat eigendom niet gedeeld mag worden. En dat gebeurt ook massaal. Ik leen mijn auto ook wel eens uit aan een familielid. Maar stel dat dat familielid er mee vandoor gaat en de auto niet teruggeeft aan mij en ermee naar de andere kant van de wereld gaat? In een samenleving van delen kan ik mij nergens op beroepen. Het is immers mijn auto niet. Want er bestaat geen eigendomsrecht. Misschien deelt hij de auto nu wel met vrienden ver weg. Dan doet hij moreel nog steeds het juiste volgens jou, want hij deelt de auto. Dus iemamd kan op deze manier tijd en energie steken in een auto, die delen met een ander, die er dan mee vandoor gaat en deelt met anderen. Moreel gezien niets mis mee, zo lijkt het.
De enige plicht die een ander heeft is het respecteren van het recht van een ander. Dat wil zeggen dat je zonder toestemming je niet in het fysieke domein van de ander mag komen.
Ik heb naar aanleiding van je eerdere schrijfsels nog eens nagedacht over hoe kinderen handelen. En die handelen in feite van nature vanuit de gedachte dat zij eigenaar zijn van hun lichaam. Als je een kind vastpakt en dat kind wil dat niet, dan zal het zich gaan verzetten tegen die handeling. Dat impliceert m.i. dat het kind een exclusieve controle over zijn lichaam heeft en een alleenrecht meent te hebben. Anders zou hij zijn lichaam moeten delen met de ander. Hetgeen ook zo is. Het feit dat je argumenteert met een ander bewijst die exclusieve controle. Je kunt de stelling dat je geen eigenaar van jezelf bent niet volhouden in een rationele discussie. Want om uberhaupt te kunnen argumenteren moet je de beschikking hebben over een lichaam en verstandelijke vermogens. En die controle daarover is exclusief. En dat betekent dat je lichaam je eigendom is, want eigendom betekent letterlijk “exclusieve controle hebben over iets” Ergo: eigendom is een natuurlijk gegeven en dat is inderdaad zo zwart-wit als het maar zijn kan. Er is in dezen geen grijs gebied wat dat betreft.
Nico [37] reageerde op deze reactie.
@Henk [36]: Je opmerking “Maar stel dat…” geeft aan wat er eigenlijk aan de hand is met eigendom. Een mogelijk gevaar. Wantrouwen. Iets anders dan vertrouwen. Eigendomsrecht is een claim in een onbetrouwbare omgeving die je bij mogelijk gevaar kunt gebruiken om dwang tegen te gaan.
Het kind en exclusief eigendomsrecht: Een kwestie van perspectief. Een kind verzet zich van nature tegen dwang. Maar vindt het hardstikke leuk om naastenliefde te bedrijven of doktertje te spelen (ontdekkingsdrang). Als een kind iets niet leuk of fijn vindt, dan dient de ander op te rotten of gepaste afstand te bewaren.
Ook hier geldt dat de kreet “het is mijn lichaam” eigenlijk alleen een lapmiddel is om in onbetrouwbare omgevingen waar dwang geïnitieerd wordt dwang tegen te gaan.
Uit al deze reactie blijkt wel dat één en hetzelfde onderwerp vanuit verschillende belevingswerelden en perspectieven bekeken kan worden. Met uiteraard verschillende uitkomsten.
Jouw perspectief van eigendom past prima in een context met ongetrouwbare lieden die dwang initiëren.
Mijn perspectief van vrijheid past prima in een omgeving waarin iemand gewoon zichzelf kan zijn, zonder gedwongen te worden om na te denken om dwangmiddelen in te hoeven te zetten.
Het is dus maar net hoe je het bekijkt. En hoe je met anderen omgaat. En wie je verkiest om mee om te gaan.
Henk [39] reageerde op deze reactie.
Het woord onbetrouwbaar in de bovenstaande reacite kan beter vervangen worden door onveilig.
Hieruit blijkt wel; kies je vrienden met zorg. Dan is er de vrijheid om jezelf te zijn en dingen te gebruken zonder gezeur. Tegen gespuis kun je jezelf misschien beschermen middels eigendomsclaims.
Anderzijds; een burger wordt geschouwd en behandeld als staatseigendom. Daarmee zijn zijn bezitingen en de vrucht van zijn arbeid ook staatseigendom. Als overheidsdienaren je auto in beslag kunnen nemen omdat je bijvoorbeeld geen belasting hebt betaald, kun je moeilijk volhouden dat die auto jouw eigendom was. Eigendomsrecht is immers onbetwistbaar. Alleen de eigenaar (van een leven of van een auto) beslist wat ermee gebeurt. En dat is dus niet jij, maar ‘moedertje staat’.
@Nico [37]: Dat een mens (en dus ook een kind) eigenaar is van zijn lichaam is geen lapmiddel, Nico. Het is een feit. Elk mens heeft *van nature* exclusieve controle over een lichaam en geest. Dat *is* eigendom. Het feit dat wij argumenteren bewijst dat. Om te argumenteren heb je immers de controle nodig over een lichaam en geest. Dat ontkennen is onmogelijk, want dat moet je kunnen beargumenteren. En om te argumenteren heb je de controle over een lichaam en geest nodig. Dat is een dialectische waarheid.
Duidelijker dan dit kan ik het niet maken.
De wereld bestaat ook uit onbetrouwbare klootzakken, zoals politici, kinderverkrachters en moordenaars. Zelfs zorgvuldig gekozen vrienden kunnen onbetrouwbaar blijken. Maar zelfs betrouwbare mensen kunnen conflicten krijgen over de schaarse middelen waar de wereld uit bestaat. Dan kun je wel zeggen dat men daar in goed overleg uit moet komen (op basis van het meeste nut of welk subjectief criteria je ook hanteert), maar het is utopisch om te denken dat dat altijd lukt.
Als er geen recht is in de wereld krijg je simpelweg “de oorlog van allen tegen allen” zoals beschreven door Hobbes in “Leviathan”. Met recht stellen we grenzen: tot hier en niet verder. Zoals het kind een grens stelt aan het feit dat hij niet opgepakt wil worden door iemand. Die zeg feitelijk ook “je gaat nu te ver, je hebt een grens overschreden en wel de grens tussen jouw en mijn domein”. De vrouw die tot sex gedwongen wordt laat eveneens blijken dat er een grens overschreden wordt door terug te vechten. Met recht stellen we grenzen. Maar elk individu bepaalt voor zichzelf in hoeverre andere mensen de grens van zijn of haar domein mogen overschrijden en onder welke voorwaarden. Dat lijkt me moreel gezien helemaal juist. De enige andere optie is namelijk dat een ander die grens gaat bepalen. In dat geval oefent die persoon een beschikkingsmacht uit over het leven van de ander. Andere opties zijn er niet.
In mijn voorbeeld is de persoon die de auto meeneemt gewoon een ordinaire dief. Diefstal is het je zonder toestemming toeeigenen van iets wat een ander toebehoort. En dat veronderstelt eigendom. Zonder eigendom kan er nooit sprake zijn van diefstal. Of het nu collectief eigendom is (bijvoorbeeld via een vereniging) of individueel eigendom maakt niet uit.
Mensen worden inderdaad behandeld als staatseigendom. Sterker nog, ze zijn op dit moment staatseigendom. Totdat de mensen massaal de souvereiniteit over hun eigen leven terugclaimen. Doen ze dat niet dan zullen ze als staatseigendom leven en sterven.
Nico [40] reageerde op deze reactie.
Henk [41] reageerde op deze reactie.
@Henk [39]: Eigendom is geen feit, maar een concept, een denkmodel. Een denkmodel dat ervan uitgaat dat er iets beschermd of geclaimd moet kunnen worden.
De vrijheid om iets te gebruiken, en goed overleg als middel om dat te regelen is een ander concept, een ander denkmodel.
Dus eigenlijk vergelijken we hier appels met peren. De appel staat zoals je weet voor wetgeving, de kennis van goed en kwaad met daaraan gekoppeld grensbewaking. Natuurwetten zitten anders en eenvoudiger in elkaar, hoewel ook daar grenzen gesteld en bewaakt worden. Dat weet een kind als geen ander.
Als ik je goed begrijp, dan probeer je jezelf voor te stellen hoe eigendom werkt in een context waarin een ieder soeverein is (het doel van de libertariër). Als je in die belevingswereld wilt duiken, dan betekent het ook dat mensen ervoor zorgen dat ze samen uit een probleemstelling komen. Lukt dat niet, dan is er geen rechtspraak maar mediation. Of eigenhandige en rechtvaardige vergelding om een rem te zetten op geconstateerd karakterbederf dat gepaard gaat met dwingend of schadelijk gedrag.
Probeer je jezelf eens voor te stellen of een context waarin een ieder soeverein is haalbare kaart is of een onhaalbare utopie.
Is het haalbaar? Zo ja, via welke weg? En hoe regel je dan de onderlinge verhoudingen? Eigendom en eigendomsrecht dienen immers ter bescherming of om te claimen. Dat is allebei dwingend. Is daar dan daadwerkelijk eigendomsrecht voor nodig of is het dan afdoende om te spreken over de vrijheid om iets te gebruiken en de manier waarop je dat regelt?
Probeer jezelf eens voor te stellen hoe mensen in die context, die je kennelijk voor ogen hebt, met elkaar zouden moeten omgaan. Want dat is feitelijk waar we het over hebben.
Henk [42] reageerde op deze reactie.
@Henk [39]: “Dat is een dialectische waarheid” dient men te negeren. Ik heb kennelijk niet alles wat ik uit mijn concepttekst wilde verwijderen ook daadwerkelijk verwijderd.
@Nico [40]: Het woord eigendom heeft een betekenis en als we die betekenis (exclusieve controle over iets) hanteren dan zijn we verplicht aan te nemen dat elk mens eigenaar is van een lichaam en wel het lichaam dat hij in gebruik heeft.
Wil je ontkennen dat jij exclusieve controle hebt over een lichaam? Dat gaat niet want dat moet je beargumenteren. En daarvoor heb je de controle nodig over een lichaam en geest. Je zou kunnen zeggen dat daarmee het concept daadwerkelijk leeft en niet alleen theoretisch geleuter is.
Over recht en eigendomsrechteb adviseer ik je echt het FRB te lezen. Ik heb enkele voorzetten gegeven. Het boek is echt de moeite van het lezen waard, hoewel ik wel moet zeggen dat het al weer een groot aantal jaren geleden is dat ik het zelf heb gelezen.
De weg naar een vrije samenleving is weer een totaal ander probleem. Utopisch? Ik denk van niet. Er zijn al samenlevingen geweest die daar op zijn minst heel dicht in de buurt kwamen, zoals het westen van Amerika gedurende delen van de 19e eeuw. Dat was beduidend minder wild dan Hollywood & co ons willen doen geloven. Zie o.a. The not so wild wild west: property rights on the frontier van Terry Anderson en P.J. Hill. Eigendomsrechten vormden de basis voor een samenleving waarin mensen zaken als ordehandhaving en rechtspraak privaat regelden. Opvalkend detail is dat in veel streken de criminaliteot toe nam toen de overheden deze taken tot zich namen. Voor vrijemarkt anarchisten is dat dan weer niet zo’n grote verrassing.
Ook in de vroege middeleeuwen waren er vrije samenlevingen. Het Duitse deel van Friesland bijvoorbeeld. Formeel was het destijds onderdeel van een Prinsendom, maar in de praktijk hadden de machthebbers geen interesse in het gebied. Vrije mensen trokken naar de kuststreek om de staatsmacht te ontlopen. Er werden privaat dijken aangelegd, iets waarvan iedereen toch weet dat dat niet kan zonder overheid. Toen daar een welvarende samenleving ontstond, meldden de machthebbers zich uiteraard wel.
Henk [43] reageerde op deze reactie.
@Henk [42]: Hoewel niet Libertarisch zou je ook eens kunnen kijken naar Somalië. Veel mensen denken dat het land een grote puinhoop is van chaos en ellende, maar dat is slechts voor een deel waar, afgaande op het werk “The law of the Somalies” van wijlen Michiel van Notten (die als jurist zelf ruim 12 jaar in Somalië leefde) en wat artikelen die ik gelezen heb. Met name rondom de hoofdstad strijden Warlords om de macht, maar daarbuiten is dat niet het geval.
Na het vertrek van de Britten keerden de Somaliërs terug naar hun eeuwenoude gewoonterecht: de Xeer, een decentraal rechtssysteem. De Somaliërs moesten niets hebben van de Briste Common Law. Hoewel dit gewoonterecht niet Libertarisch is, zitten er wel veel Libertarische elementen in. Eigendomsrecht vormt een belangrijke pijler. Slachtofferloze misdaden kent men er niet en ook kent men er geen gevangenisstraf. Men kent alleen restitutie aan het slachtoffer door de dader (of de familie van de dader die zich vaak garantbhebben gesteld). Schadeloosstelling dus. Daarbij maakt men onderscheid tussen schade die per ongeluk en bewust toegebracht wordt. In het eerste geval dient men alleen de schade te vergoeden. In het tweede geval dient men twee maal de schade te vergoeden. Dat tweede deel is een boete opgelegd aan de dader die ten goede komt aan het slachtoffer.
Zaken die niet Libertarisch zijn, zijn bijvoorbeeld het straffen van vrouwen die overspel plegen en het feit dat buitenlanders en buitenlandse bedrijven slecht beschermd worden, hoewel dat laatste al aan de beter lijkt te gaan. Coca Cola heeft er een fabriek geopend.
Alleen leden van een clan zijn onder de Xeer beschermd. Elke clan kent zijn eigen gewoonterecht dat niet territoriaal is gebonden. Rechtspraak vindt er plaats op basis van de Kritarchie.
Van Notten (een natuurrechtelijke libertarier) schreef zijn boek eigenlijk voor de Somaliers zelf. Hij onderzocht de zwakke punten van het rechtssysteem (met name fe niet-Libertarische onderdelen) en deed aanbevelingen om die te verbeteren en hoe dat zou moeten werken.
Al met al een op het oog zeer interessante case study.
Nico [44] reageerde op deze reactie.
@Henk [43]: Somalië klinkt als een interessante case study inderdaad.
Misschien is het goed om op te merken dat onze reacties gaan over paradigma’s. Een lastig ding. Ik hoorde eens iemand over verschillende zienswijzen in cultueren:
– Rein of onrein
– Sterk of zwak
– Eer of schaamte
– Zonde of schuld
Voorbeeld: In sommige culturen is eer belangrijk en kent men geen schaamte of schuldgevoel als men erop los liegt om de eer te redden. Dat is in NL onaanvaardbaar.
Wil je tot een bruikbaar paradigma komen, dan zou je deze vier zienswijzen in de stijl van de deugdenethiek van Aristoteles als schuifjes van een equalizer kunnen zien. Alles waar “te” voor staat is niet goed, dus niet teveel en niet te weinig. Probeer per situatie een modus te vinden waarin het paradigma klopt door de schuifjes goed te zetten.
Eigendom en eigendomsrecht kan ook een schuifje zijn. De vrijheid om iets te gebruiken en de verantwoordelijkheid daar goed mee om te gaan kan een ander schuifje zijn. Ze kunnen naast elkaar bestaan, en afhankelijk van de situatie zul je misschien één van de twee negeren.
Overigens zijn die vier zienswijzen best interessant.
– Is het aanvaardbaar iets te doen stomweg omdat je sterker bent dan een ander, oftewel omdat het kan?
– Is het aanvaardbaar je leven te bezoedelen met laf gedrag alleen maar omdat je zwakker bent dan een tegenstander en je misschien bang bent om klappen te krijgen of te sterven?
– Is het aanvaardbaar je te schamen omdat je rein wilt leven?
En waarom is iets wel of niet aanvaardbaar?
De “waarom” vraag is altijd belangrijk, want die leidt tot inzicht.
Zo ook met eigendom(srecht) en de vrijheid om iets al dan niet te bruiken.
Comments are closed.