Rutte II langs de democratische meetlat

Nederland in de 21ste eeuw. We leven in een systeem waarbij politici hun mandaat claimen op basis van democratische beginselen, Terwijl dezelfde politici keer op keer de democratische beginselen verloochenen. In hoeverre heeft Rutte II de democratische gedachte genegeerd?

De coalitie negeert de wens van de kiezer

Laten we met de verkiezingen van 2012 beginnen. Nederland polariseerde. Men wenste geen middenkoers meer. De verkiezing werd daardoor vooral een twee partijen strijd, een strijd tussen de PvdA en de VVD. De kiezer gaf hiermee een duidelijke boodschap. Geen middenkoers, niet gedogen, maar links of rechts. Welke regering is er vervolgens gekomen? Een regering waarin de PvdA en VVD samen gingen. Rutte II is daarmee op zich al een ontkenning van de wens van de kiezer. Zowel de VVD stemmer als de PvdA stemmer kregen hierdoor niet dat waarvoor ze het vakje rood hebben gemaakt. Eerder het tegengestelde.

Maar kiest toch weer voor gedoogpartners

Een excuus was dat voor de bestuurbaarheid van Nederland de VVD en de PvdA wel samen moesten werken. Gedogen was na Rutte I taboe. Gemakshalve wordt vergeten dat Rutte II ook een gedoogkabinet is. In de Eerste Kamer. Waar Rutte II nooit een meerderheid heeft gehad. Het excuus dat ze wel samen moesten werken is dus niet geldig.

Het feestje van de nivellering

De democratie in Nederland betekent dat tijdens de formatie in de achterafkamertjes buiten democratische controle om in een paar weken de grote besluiten voor de komende vier jaar worden genomen. Rutte II was geen uitzondering. Echter maakten ze een weeffout in het regeerakkoord. Het foutje van de inkomensafhankelijke zorgpremie. Het akkoord moest worden opengebroken omdat geen van de partijen in de Eerste Kamer dit feestje wenste te ondersteunen. Het regeerakkoord was hiermee aangepast en gered. Dat kon niet van de democratie gezegd worden.

De tegenvallende peilingen

Er is niets stabieler dan een coalitie waar beide partijen niets te winnen hebben bij nieuwe verkiezingen. Hoe slechter beide coalitiepartners er in peilingen voorstaan, hoe groter de kans is dat de coalitie de eindstreep haalt. Als je dagelijks kan constateren dat de peilingen desastreus zijn, dan dien je het beleid aan te passen of op te stappen. Je hebt dan kennelijk de wens van de kiezer genegeerd. Rutte II bleef de stoeltjes bezet houden en negeerde hiermee wederom de wens van de kiezer.

De overdracht van soevereiniteit gaat verder

De EU en internationale organisaties zijn minder democratisch dan een natie staat. Overdracht van bevoegdheden aan de EU en internationale organisaties vermindert de democratische beschikkingsbevoegdheid en vermeerdert de macht van nauwelijks ter verantwoording te roepen bureaucraten. Deze soevereiniteitsoverdracht is onder Rutte II verder doorgegaan. Ook hier negeert Rutte II de democratische waarden, waar ze hun autoriteit op beroepen.

De leugen van de zetelrovers

Een tweetal PvdA-ers werden uit de fractie gezet en gingen zelfstandig verder. Een andere PvdA-er en een VVD-er besloten dat ze verder gingen als eenmansfractie. Deze mensen werden verketterd als zetelrovers. Het zijn echter mensen die de fractie discipline doorbreken. De fractie discipline is een van de ziekere elementen in het Nederlandse politieke stelsel. Het maakt regeerakkoorden mogelijk. Waardoor in een paar weken de Tweede Kamer voor de levensduur van de coalitie gedegradeerd wordt tot stemvee. De “zetelrovers” zijn in ons bestel de enigen die deze zieke procedure kunnen frustreren. En zouden als kampioenen der democratie moeten worden beschouwd.

De leugen van de onregeerbaarheid

De bestaande grotere partijen hebben bijna allemaal meerdere keren de kiezer belazerd. Het vervangen van de politieke leider van een partij kan enig respijt geven, maar dat is niet altijd genoeg om de kiezer wijs te maken dat de bakens verzet zijn. Dus komen er steeds weer nieuwe partijen op. Zoals indertijd de D66, of Groen Links. Deze beide partijen hebben hun ideologische basis verlaten en vuile handen gemaakt. Dus is het tijd voor politieke vernieuwing en komen er nieuwe partijen op (die uiteraard ook weer de kiezer teleur gaan stellen). En zo neemt het aantal partijen toe. Dit is een bedreiging voor de gevestigde partijen die maar al te graag de reden van de opkomst van de nieuwe partijen negeren. En de kiezer liever bang maken dat het land onregeerbaar wordt. Als onregeerbaarheid betekent dat er niet vooraf een regeerakkoord gesloten kan worden dan is vanuit democratisch oogpunt deze ontwikkeling alleen maar toe te juichen. Als het land zonder regeerakkoord onregeerbaar is, wel, dan is de democratie echt dood.

De verkettering van de PVV en Wilders gaat door

Een succesvolle nieuwkomer, die een groot deel van de kiezers aan zich weet te binden, de PVV, wordt stelselmatig verketterd. Hiermee verketteren de bestaande partijen indirect ook de kiezers. De PVV komt op doordat de bestaande partijen vervreemd zijn van de electorale basis. Een ware democraat neemt de keuzes van de kiezers serieus. De partijen die de PVV als het grote kwaad afschilderen en zelfs weigeren samen te werken met de PVV, zijn daarmee in wezen anti democratisch. Democratie begint bij respect voor de kiezer. Een partij die dat niet kan opbrengen hoort niet in een democratie thuis.

Conclusie

Rutte II is geen zegen gebleken voor de democratie. En dan heb ik het nog niet eens gehad over het referendum over het associatie verdrag. De democratie is verre van zaligmakend. Maar een land bestuurd door partijbureau’s en dat steeds meer soevereiniteit overdraagt aan internationale bureaucraten, is een nog slechter alternatief. En een regering die haar mandaat claimt op democratische waarden, maar die steeds verder uitholt, of ter discussie stelt, is wel erg cynisch bezig. Kan onze democratie nog gered worden? Ik adviseer daartoe “de democratie voorbij” van Frank Karsten.