Een interview van het Duitse Nachdenkseiten met de filosoof Matthias Burchardt over moed. Hoe komt het dat sommige mensen moedig zijn en anderen niet ? En hoe kan men meer mensen moediger maken ?

In deze coronatijden is het niet zo eenvoudig om een collectieve (gepropageerde) mening te weerleggen. Beginnend met emotionele argumenten en scheidingen binnen de vrienden- of familiekring, via woede tijdens het winkelen, reputatieverlies, het ontslag van een baan, je bankrekening, huiszoekingen in appartementen en huizen. Wie de ‘verkeerde’ mening uitdraagt, riskeert censuur, agressie en soms een bezoek van de politie om zes uur ’s ochtends. Dit volgens het principe ‘straf er één hard en voedt daarmee velen op’. Er is veel moed voor nodig om te blijven handelen volgens de eigen overtuigingen.

Wat verstaat u onder moed?

Moed is voor mij een zekere vastberadenheid en ook een bereidheid om risico’s te nemen voor waarden, overtuigingen, voor de waarheid, voor relaties met anderen. Dit brengt je in gevaar, maar je verdedigt jezelf ook en maakt kans op een betere wereld.

Ik zou dat willen uitleggen: het bewijs van moed toont zich niet alleen in directe actie, in een verklaring of in daad. Moed is veel eerder vereist. Kant heeft ooit grofweg geformuleerd dat men de moed moet hebben om zijn eigen inzicht te gebruiken zonder de begeleiding van iemand anders. Ik zou nog verder gaan: zelfs als ik de werkelijkheid waarneem, heb ik de moed nodig om op mijn eigen oordeel te vertrouwen, aangezien ik altijd het risico loop misleid te worden of een fout te maken. Ik moet dus voldoende vertrouwen hebben in mijn beoordelingsvermogen en denkvermogen.

Het risico ontstaat niet alleen als ik met anderen in conflict kom, maar begint bij de vorming van een houding, een eigen mening, een overtuiging. Als ik dit vertrouwen eenmaal heb opgebouwd, kom ik in een tweede conflict terecht, want dan is het belangrijk om dat waarvan ik overtuigd ben in het bijzijn van anderen te brengen. Dit geldt zowel voor feitelijke vragen als voor vragen over waarden. Feitelijke vragen gaan bijvoorbeeld over of de aarde rond is of plat. Bij waarden handelt het over goed en slecht. Dit eindigt op een gegeven moment in de oude Luther-zin “hier sta ik, ik kan niet anders”. Zodra ik iets onaanvaardbaars vind, moet ik dat naar voren brengen en mijn redenen daarvoor aangeven.

Dat wil zeggen, moed bestaat uit de taak om vertrouwen te krijgen in het eigen kunnen en de integriteit van mijzelf. En bovendien in de sociale aspecten van het verwoorden en verdedigen van wat ik als waar en goed beschouw, zelfs tegen weerstand en het aanvaarden van nadelen.

Is moed uitputtend?

Kant zei dat luiheid en lafheid ons er toe brengen om anderen klakkeloos te volgen. Deze twee aspecten hebben een grote dosis moed nodig. Zoeken naar het ware en opkomen voor het goede is vermoeiend en kan sociaal gevaarlijk zijn. En natuurlijk kan ik deze inspanning en dit gevaar heel goed vermijden als ik onder toezicht handel en onder toezicht denk in plaats van mijn eigen overtuiging en mijn verantwoordelijkheid voor wat ik ben, zeg en doe.

In de Oudheid was het gezegde dat men moed niet moet verwarren met roekeloosheid. Moed is eigenlijk de juiste kennis van het gevaar. Diegenen die het gevaar overschatten zijn laf, degenen die het gevaar onderschatten zijn roekeloos. Moed probeert het midden tussen de twee te vinden en vereist een zekere wijsheid en aandacht.

Bent u moedig?

Ik geloof dat ik een paar stappen heb gezet op het gebied van vertrouwen in mijn eigen waarneming, denken en oordelen om mijzelf te bevrijden van paternalisme en ook om het risico op fouten en sociale confrontatie niet uit de weg te gaan.

Dat zie je in uw openbare optredens.

Als ik soms hoor dat ik dapper ben, schaam ik me daar altijd een beetje voor. Want uiteindelijk voel ik helemaal geen angst, die ik door wat ik doe zou hebben overwonnen. Niettemin probeer ik bij alles wat ik doe verantwoordelijk te zijn voor de mogelijke gevolgen. Als ik dat kan berekenen dan ben ik bereid de consequenties te aanvaarden.

Welke gevolgen bent u bereid te ondergaan?

Aanvallen op mijzelf, persoonlijke laster, reputatieschade bijvoorbeeld. Ik kan dat aan.

Wat denk je dat mensen dapper maakt?

Er zijn verschillende aspecten. Mensen zijn dapper als ze zich inzetten voor een doel of waarde, als ze een diep vertrouwen hebben in hun eigen kunnen en als ze weten dat er andere mensen zijn die hen steunen. Moed groeit met het gevaar.

Zou dat de vrouw van Daniele Ganser kunnen zijn die haar man en zijn overtuigingen steunde?

Ja precies. Dit is een goed voorbeeld van een echt dappere wetenschapper. Velen geven gewoon de indruk dapper te zijn.

Wat bedoelt u?

Er is ook een beschamende of ideologisch misbruikte uitdrukking van morele moed die een “instant goed geweten” overbrengt. Iedereen die de poster ‘Ik ben tegen racisme’ aan het raam hangt in een trendy wijk of de straat op gaat in Duitsland tegen de minachting voor zwarten in de VS, is niet dapper. Dit is slechts een mock-up van morele moed. Zolang ik me aansluit bij een positie in de veilige ruimte van sociale erkenning, riskeer ik minder dan wanneer ik het recht op bestaan ​​en politieke participatie van bijvoorbeeld de AfD verdedig – ook al heb ik niets met het AfD – bijvoorbeeld in de zin van het hogere goed van vrijheid van meningsuiting.

Dat is toch de “moed van meelopers”?

Dat is geen echte moed. Een moed die voortkomt uit een massahysterie die wordt aangewakkerd door de media is behoorlijk problematisch en moet worden onderscheiden van die die voortkomt uit een voorzichtige vastberadenheid. We moeten alle demagogen fundamenteel wantrouwen, vooral als het om een ​​’goed doel’ gaat.

Wat voor impulsen zie je in de huidige situatie om mensen te helpen moedig(er) te zijn ? Hoe kunt u anderen helpen moediger te worden?

Ik geloof dat de ervaring van jezelf bewezen te hebben in een delicate situatie, zowel voor jezelf als voor anderen als rolmodel, moed versterkt. We merken dat er eigenlijk niet veel gebeurt als we iets moedigs durven te doen. Dat de angst voor sancties vaak groter is dan de feitelijke realiteit van straf. Misschien is het ook heel goed om niet altijd te anticiperen op de blik van de ander of de externe weerstand en om te reageren met zelfcensuur of zelfverloochening uit angst voor onderdrukking. Een oprechte getuigenis in zowel spraak als daad geeft anderen moed en hoop.

Het is belangrijk om te weten “dat ik niet de enige ben” – het vinden van voorbeelden helpt sommige mensen om soortgelijke stappen te zetten. Het is ook nuttig om te zorgen voor steun van de gemeenschap, wat er ook gebeurt: “We vangen je op als je dapper bent geweest en daardoor nadelen hebt ondervonden.”

Wat zijn uw motivaties om dapper te zijn? Ik heb in een interview gehoord dat het het rechtvaardigheidsgevoel is dat u drijft?

Ja dat is waar. Laten we de huidige situatie nemen. Gelukkig ben ik nog steeds financieel veilig, heb ik een liefdevolle omgeving en kan ik mij terugtrekken en mijn hobby’s uitoefenen. Corona heeft nauwelijks invloed op mij. En tegelijkertijd wordt er iets gekwetst dat groter is dan mijn eigen belang, namelijk de randvoorwaarden voor een welvarende gemeenschap. Basiswaarden worden geschonden, mensenrechten en culturele gebruiken worden opgeschort en de intelligentie van verantwoordelijke burgers wordt beledigd. Dat vind ik schandalig, dan komen we bij Stéphane Hessel.

Bedoel je “verontwaardigd!”?

Inderdaad.

Waarom zijn er zo weinig mensen verontwaardigd?

Luiheid, lafheid en een gebrek aan vertrouwen in het eigen kunnen of misschien een onderontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel.

Gebrek aan waarden?

Ja het kan zijn. Misschien ook een gebrek aan gezond verstand.

Gebrek aan scholing?

Dat kan verkeerd worden begrepen. Helaas zijn met name academici soms ronduit laffe mensen. Daarom spreek ik liever van een gebrek aan karaktervorming. De goede daad wordt niet alleen in het hoofd geboren, maar komt ook voort uit het medeleven van mensen voor elkaar, zoals Rousseau zou zeggen. Er is een vorm van karaktersterkte die niet noodzakelijk overeenkomt met het verwerven van onderwijscertificaten.

Is dat een vast gegeven ?

Nee, er zijn zeker ook moedige hoogleraren aan universiteiten, dat is zeker niet uitgesloten. Maar je ziet ze nauwelijks, ze komen niet uit de dekking. Velen hebben een zekere kuddementaliteit of ze zijn bezorgd dat een bepaald politiek engagement hen in ‘maatschappelijke problemen’ brengt. Ik kan het goed begrijpen als je zorgvuldig afweegt wat je bereid bent op het spel te zetten. Het gaat er niet om amok te lopen met goede daden en alles meteen op het spel te zetten. We hebben geen zinloos martelaarschap nodig. Het is belangrijk om een ​​spectrum van mogelijkheden af ​​te tasten en dan te doen waarvoor men verantwoordelijk kan zijn, ook met betrekking tot de eigen afhankelijkheden.

Lukt het velen gewoon niet om – gezien de toenemende sancties van de critici – om  moedig te zijn?

Het klopt: vooral in onzekere tijden kan ik moeilijk inschatten welke risico’s ik wel en welke niet wil aanvaarden als ik de consequenties van mijn daden niet volledig kan overzien. Maar onder deze bedreigende omstandigheden is inactiviteit gewoon niet aan de orde ! Nu is het juist een kwestie van het overwinnen van deze bedreigingen voor de democratie, de cultuur en de rechtsstaat. Conformiteit en volgers groeien uiteindelijk uit de identificatie met de agressor. De aanvankelijke redenen om in het begin in te schikken, worden steeds verder opgerekt. En uiteindelijk worden de conformisten ook niet beloond.

Handelen omdat anderen geen risico durven te nemen? 

Precies, maar iedereen binnen zijn kaders, naar zijn mogelijkheden en in zijn plaats, dat is misschien weer een heel belangrijk punt. Ik heb collega’s die heel moedig in de reguliere pers schrijven en daar in ieder geval lokaal het goede voorbeeld geven. Ze zouden nooit durven getuigen in de Corona-commissie, maar wat ze in hun plaats doen, is nuttig. Moed betekent niet noodzakelijk grote dingen doen maar ook kleine acties nemen. Eén woord op het juiste moment kan een wereld van verschil maken. Het overdreven heroïsche gebaar is soms een uiting van narcisme in plaats van echte moed. Dit kan zelfs contraproductief werken voor een beweging. Veel kleine daden zijn net zo belangrijk als het symbolische gebaar dat van verre te zien is.

Moet je tegenwoordig als wetenschapper bijzonder moedig zijn om vrij te kunnen denken en spreken?

Ja!

Is dat het afgelopen jaar veranderd of is het altijd zo geweest?

Nee, dat is veranderd. In het academische discours is er een vrij sterke controle en toezicht van meningen. Dit geldt zowel voor de selectie van onderzoeksthema’s als voor de keuze van de thematiseringsaspecten, d.w.z. of ik me beweeg in een meer ideologisch vooraf bepaald raamwerk, dat de perspectieven weergeeft van het ‘juiste milieu’ de opinieconforme wetenschappelijke gemeenschap, of dat ik mij focus op de professionaliteit met de claim van eerlijkheid en waarheidsgetrouwheid. Dat geldt al voor de taal waarin ik wetenschappelijk articuleer.

In hoeverre wordt de taal ook beïnvloed?

Het gaat over taalcontrole door “politieke correctheid”. Hierdoor is een subtiel repressief systeem ontstaan ​​dat systematisch de vrijheid van de wetenschap ondermijnt. De sancties bestaan ​​niet alleen uit sociale maar ook uit materiële uitsluiting. Bijvoorbeeld door fondsen van derden of onderzoeksgelden in het algemeen op te nemen. Marktdruk en ideologisering hebben de manoeuvreerruimte van de universiteit beknot. Academische vrijheid wordt zo een kwestie van persoonlijke moed.

Dat brengt ons terug bij het begin, want je bent dapper. Kun je een laterale denker worden genoemd?

Graag gedaan. Als ik de kernbetekenis van het woord aanneem, wordt er herkenning in uitgedrukt. Als ik echter rekening houd met het propagandistische discours, is het een systematisch verwerkte term van laster. Het interessante is dat hoe deze term is veranderd. Het was aanvankelijk de zelfbenaming van een beweging en werd vervolgens toegeëigend door de ‘kwaliteitsmedia’ en opnieuw geïnterpreteerd als een term van stigmatisering. Daarom stel ik voor om simpelweg te leren van de emancipatorische inspanningen van eerdere bewegingen, bijvoorbeeld wanneer mensen met een handicap zichzelf omschrijven als de “kreupele beweging”. Zodat ze een term door zelftoepassing onschadelijk konden maken en zo hun tegenstanders ontwapenen.

Bron: Nachdenkseiten 

 

 

 

 

4 REACTIES

  1. Moed, het houdt mij ook bezig.
    Moed gaat voorbij aan overtuigingen.
    Moed is verbonden aan het hart.
    Het hart wordt gestuurd door waarheid.
    Om de waarheid te realiseren, is vertrouwen nodig…
    Om vertrouwen te hervinden, is MOED nodig.
    Het opgeven van de zelfbedachte kleine gedachtencirkeltjes, om volgens het hart te leven, die de universele waarheid representeert en altijd daar vanuit spreekt.
    Nee, we zijn niet gek.
    In realiteit is de kracht.
    In realiteit is geen angst.
    Kamikaze!

    Voor vertrouwen is er nog een veel diepere kwaliteit van moed nodig, dan voor bv winkelen zonder mondkapje en onder sociale druk.
    En dat vinden we al zo moeilijk.
    Maar deze diepere kwaliteit van moed is wél wat er nodig is om een massale beweging in gang te krijgen.
    Het gaat uiteindelijk dus tóch over liefde, over waarheid en over vrijheid.

  2. De meesten zijn bang voor hun hachie als ze de staat aanklagen,dat deze een coup op de mensheid pleegt?
    Judas verraadde zijn volk ook voor dertig zilverlingen!

  3. Geweldig artikel!
    Nu al Drie keer gelezen
    Hartelijk dank voor deze publicatie

    Zelfredzaamheid, initiatieven en dus vormen van’moedigheid, is oa ook door de verzorgingsstaat afgeleerd: big brother knows best

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in