Libertairen zijn uitgesproken dol op het zelf afwegen van argumenten voor de eigen beslissingen. Gehoorzaamheid wordt soms gezien als een zwakte. Blinde gehoorzaamheid vinden we idioot en het volgen van een leider is een beetje verdacht. Je bent in eerste aanleg je eigen leider. Klopt. Op de schaal van elk individueel mens sluit dit als een bus.

Zodra we met onze soortgenoten geconfronteerd worden, oefenen deze wel degelijk een invloed op ons uit. Anderen kunnen ons aantrekken of afstoten, we kunnen ons verbinden, elkaar uit de weg gaan of zelfs elkaar bestrijden. En stel, dat we onszelf eenmaal bevinden in een vreedzame, libertaire samenleving, onder vrienden en vriendinnen, hoe is het dan gesteld met je eigen leider te zijn? Al die taken die samen uitgevoerd worden, wie bepaalt dan het wat en het hoe? Al die grote en kleine impulsen die we aan elkaar doorgeven, is dat groepsdwang? En als er geen dwang in zit, zit er niet altijd ook een subtiel element van leiding in? En van wie komt die leiding dan? Zijn er, onder libertairen, leiders en volgers? Of organiseren wij ons spontaan?
Het is een typisch libertaire claim, dat de ongedwongen samenleving en in het bijzonder een vrije markteconomie zich “spontaan” zelf organiseert en dat daar geen vooraf bepaald (dwingend) plan voor nodig hoeft te zijn. Hoe is het mogelijk dat wij het wagen te denken, dat we daarmee zelfs een betere samenleving krijgen dan wanneer we volgens de boeken van Moore, Marx of Mao de route van onze samenleving zichzelf laten bepalen? Hoe kan een samenleving zonder “sterk, leiderschap” functioneren?

Een kijkje bij de natuur

Wie het bovenstaande 8-minuten lange filmpje “secrets of schooling” van het Max Planck Instituut in Konstanz, Duitsland, bekijkt vindt enkele antwoorden. Uit libertair perspectief zijn enkele citaten van onderzoeker Iain Couzin opmerkelijk. Voor politici, “democraten“, “beleids-” en mediamakers gaat er een niet mis te verstane boodschap van uit:
  • Collectief gedrag is overal om ons heen. We zien zwermen van vogels, scholen van vissen, kuddes van dieren. En wat al deze systemen bepaalt is dat er geen globale, orkestrerende macht is. De lokale, individuele eenheden communiceren met elkaar en opmerkelijk genoeg, door dit type van communicatie zien we dat deze groepsdieren in staat zijn hun bewegingen en hun respons op gevaren te synchroniseren, op een manier die we niet voor mogelijk hielden.
  • Een van de dingen die we ontdekten door naar groepen van dieren te kijken is dat onwetendheid door ongeïnformeerd te zijn eigenlijk heel positief kan zijn. We zien dat ongeïnformeerde individuen, die aan besluitvorming deelnemen, het proces van groepsbeslissingen democratiseert: zij voorkómen dat extremisten disproportionele invloed hebben.
  • Desinformatie kan in menselijke samenlevingen doorsijpelen via dingen als de media en de omroepen. Wanneer je grote hoeveelheden informatie uitzendt – dezelfde informatie naar velerlei individuen – erodeer je de capaciteit voor collectieve intelligentie. Collectieve intelligentie berust erop dat de individuele componenten zelf bevestiging zoeken voor het probleem; er is niet gedicteerd wat je moet denken.”
  • En zo vinden we keer op keer, als we groepen van dieren observeren, dat ze strategieën hebben ontwikkeld om overdreven eenzijdige informatie te vermijden. Spijtig genoeg vertrouwen we in de menselijke samenleving teveel op zulke informatie.
  • We kunnen iets leren uit het begrip van de dynamiek van samenscholende vissen en dit dan werkelijk toepassen op andere systemen, van neurodynamica tot sociale dynamiek. Ik denk dat het inzicht, dat collectieve intelligentie bestaat – een intelligentie die voorbij gaat aan het individu, dat op een of andere manier toch ingebed is in het collectief – een recent zwaartepunt voor onderzoek is geworden.”

Een libertair fundament voor de samenleving.

Misschien dat een kolonie van mensapen anders functioneert, wellicht wat minder gesynchroniseerd, wat minder harmonieus? Misschien omdat primaten, meer dan andere diersoorten (?), op zoek zijn naar individuele zelfbevestiging? Zijn we agressiever dan zwerm-, school- of kuddedieren? En hebben mensen voor hun zelfbevestiging niet toch ook impulsen van andere mensen nodig? Het is heel belangrijk om behoorlijk goed na te denken of we, zoals dat actueel ter discussie staat, “macht en tegenmacht” nodig hebben, of kunnen we erop rekenen dat “laisser-faire” en conformatie aan het libertaire non-agressieprincipe de beste “algemene” strategieën zijn? Het principe van zelforganisatie speelt in elk geval een belangrijke rol binnen de discussies in het LP Think Factory project: “libertair sociaal contract / nieuwe Nederlandse Grondwet“. Het gaat niet slechts om de vrije markteconomie maar om de zelfbeschikking van elk mens en de wijze waarop de samenleving zich daardoor van onderop ontwikkelt en door vrijwillige samenwerking zichzelf bestuurt.

Schrijf ons een email en om aan dit project mee te doen zodat je ook vormgeeft aan het libertair sociaal contract.

Omdat we ons niet hoeven te laten dicteren wat we moeten denken.

3 REACTIES

  1. Ik denk dat ondanks “scholing”, geen enkele vis geleerd heeft over straffen door de baas en diens handlangers.

    Wij mensen worden (nagenoeg overal ter wereld) van kindsbeen af gedurende 12 of zelfs 14 jaar verplicht in hersenbevuilkampen gestopt waar we leren dat er dictaten zijn (eufemistisch wetten genoemd) die we verplicht moeten gehoorzamen omdat we anders van ons bezit beroofd worden (een stukje of heel veel) dan wel gegijzeld worden en in een kooi opgesloten (van enkele maanden tot levenslang).

    Tegen de tijd dat we 18 zijn, zijn we in de meeste gevallen erg gehoorzaam, hetzij uit angst voor de gevolgen of -als de indoctrinatiekampen echt goed hun werk hebben gedaan- omdat we zo geprogrammeerd zijn te geloven dat we een betere burger zijn als we maandelijks de helft van ons inkomen afstaan aan onze heersers en een vijfde van onze consumptie en jaarlijks 1/25e van ons vermogen (een stukje door belasting, het gros door inflatie veroorzaakt door de overheid die zich koopkracht toeeigend door de onze te eroderen).
    Deze laatste categorie (de zwaar hersenbevuilden) is overigens het ergste want die is zo doordrongen van de propaganda dat ie onwillige overheidsslachtoffers die zich aan (roof- of andere) regelgeving proberen te onttrekken als slecht ziet en meent dat het zijn plicht is deze te moraliseren of zelfs te verklikken. Da zien we niet slechts bij belastingkliklijnen doch ook nu met aangeven van de buren die een coronafeestje houden.

    Ofschoon er misschien wel IETS is wat we kunnen leren van het bestuderen van groepsdieren, denk ik toch dat de omstandigheden van de individuele mens te zwaar verschillen van die van de individuele vis om er praktisch al te veel conclusies te kunnen aan verbinden.
    De individuele vis die de groep verlaat neemt een berekend risico van blootstelling aan externe gevaren (bv. een grotere vis die hem zou opeten) maar een individueel mens die zijn eigen weg wil gaan, riskeert vooral blootstelling aan de toorn van de leiders die het “zo goed met hem voorhadden”.

    • ik denk dat scholing heel veel kwaad doet. Het is een Pruisisch model om gehoorzame burgers te kweken, en soldaten. Het ontmoedigt zelfstandig nadenken, er moet geluisterd worden naar de leraar of lerares.

  2. Geheel mee eens. Zelfs de christelijke traditiekerken hadden boete en straf nodig om mensen in hun gareel te laten lopen, en dit was zelfs totaal tegen de authentieke boodschap van bevrijding, vergeving en afschaffing van de wet. De socialistische indoctrinatie van kinderen en volwassenen met de constante dreiging van straf en uitsluiting is hetzelfde gif. Het perverteert onze natuurlijke reflexen en het vertrouwen in elkaar.
    *** uit spambak gehaald ***

Comments are closed.