Saskia van Balen, juriste en kandidaat-Tweede Kamerlid voor de LP, stelt in een bijdrage* in het dagblad “Trouw” het burgerlijk huwelijk fundamenteel ter discussie. Onder de kop “Schaf het burgerlijk huwelijk af en daarmee de pijnlijke discussies over het “homohuwelijk vraagt ze zich af, wat de overheid eigenlijk te maken heeft met het huwelijk. Als juriste weet ze wel degelijk welk antwoord de overheid hierop zou geven: het voorkomen van kindhuwelijken, huwelijken met mensen die geen zelfstandige beslissingen kunnen nemen, het garanderen van de geïnstitutionaliseede monogamie, de zorg voor het wel en wee van kinderen, etc. De overheid heeft daarmee “de zorg“, je kunt ook zeggen “het monopolie” over de bescherming tegen misbruik van het familierecht.

Een burgerlijk huwelijk – je kunt er ook bewust voor kiezen – verplicht tot wederzijds onderhoud. Het maakt de partners erfgenamen van elkaar, je hoeft in een rechtsgeschil niet tegen elkaar te getuigen en bij de koop van een huis moet je elkaars toestemming hebben. Buitenlandse partners kunnen via een burgerlijk huwelijk ook gemakkelijker het Nederlanderschap verwerven. Het burgerlijk huwelijk blijft echter een onvolkomen verhaal van “one size fits all“. En de pogingen om het burgerlijk huwelijk aan te passen aan “uitzonderlijke” gevallen geven het anachronistische trekjes. Als mensen willen scheiden beseffen ze vaak pas in welk wespennest ze zich gestoken hebben.

Saskia van Balen heeft gelijk dat je minstens de economische kant van een huwelijk (of van een geregistreerd partnerschap) nu al privé kunt regelen. Wil je de overheid uit je privé-leven vandaan houden, kun je beter geen burgerlijk huwelijk aangaan. Voor het behoud van de staatkundige “rechten” van huwelijkspartners echter is  moeilijker een gelijkwaardig alternatief te vinden.
Als je bijvoorbeeld toch je partner tot je erfgenaam wilt benoemen, zonder in de absurde tarieven van de erfbelasting te vallen, zouden we in Nederland de erfbelasting moeten hervormen, of je moet die belasting ontwijken, bijvoorbeeld door vermogensdelen in een (buitenlandse) trust of stichting onder te brengen.
Wil je toch met je partner uit een ver buitenland “legaal” samenwonen, dan kun je misschien beter nergens meer een permanente residentie hebben.

En tot slot: wil je voor God je verbintenis aangaan, dan kun je op dit moment beter niet bij de Rooms-Katholieke Kerk aankloppen: want die heeft al in 1801 een concordaat met Napoleon gesloten, waarin ze belooft geen kerkelijk huwelijk in te zegenen aan paren, die niet “voor de wet” getrouwd zijn. In Nederland heeft deze omdraaiing van de autoriteit zelfs het wetboek van Strafrecht met een hoogst omstreden artikel opgezadeld: “Artikel 449 Wetboek van Strafrecht maakt strafbaar de bedienaar van de godsdienst die voordat een burgerlijk huwelijk is voltrokken, een godsdienstige huwelijksplechtigheid verricht.

Vanuit het libertaire principe van individuele zelfbestemming bestaat er noch in de overheid, noch in kerkelijke bedienaren enige autoriteit. Onze vrijheid van associatie sluit een derde, “autoriserende” partij uit. De wijsheid “waar geen liefde is, daar is geen huwelijk” legt de verantwoordelijkheid voor een huwelijk bij de partners. Noch de staat, noch de kerk, kan die verantwoordelijkheid nemen. Daarom kun je ze de morele rechtvaardiging om over jouw verbintenis te beslissen ontzeggen. Het is jouw en je partner’s eigen keuze om de collectiviteit, in de vorm van een staat, een kerk, je familie of je vriendenkring bij je verbintenis te betrekken. Wettelijke regels, die verder gaan dan de bescherming van je zelfeigendom en dat van je partner, ontberen wat ons betreft elke rechtvaardiging.

Het onderwerp is één van de vele thema’s die aan bod komen in onze uitwerking van een nieuwe Nederlandse Grondwet. In onze doelstellingen is inbegrepen het opstellen van een (model-) privé-huwelijkscontract en het ter discussie stellen van de concordaten tussen overheid en kerken.

*) Het artikel van Saskia van Balen is oorspronkelijk verschenen op 18 maart 2021 in Trouw.nl en je kunt het gratis lezen op de website van het Nederlands Instituut voor Praxeologie.

13 REACTIES

  1. Mee eens. Het argument voor in stand houden van het burgerlijk is dus eigenlijk: “Ergens zou er iets kunnen gebeuren dat wij (politici) niet willen dus doen wij het zo.” Vind ik een nogal zwak argument. Kindhuwelijken vinden evengoed wel plaats. Als het niet hier is, dan gebeurt het gewoon in een moskee, al dan niet in het buitenland.

    Overigens ben ik inhoudelijk afgehaakt bij het woord ‘libertair’. Er zal wel een NLP-guru over hebben nagedacht die met een magische donderslag op ‘libertair’ kwam. Want ‘libertarisch’ is voor boomers, en die moeten dood of zo. Nou mijn stem krijg je dan niet.

    • Ik begrijp dat er in het onderscheid libertariër-libertair nog een zenuw blank ligt, en dat is best moeilijk te bevatten voor degenen, waaronder de auteur, die die geschiedenis niet hebben meegemaakt.
      De redactie van de LP Nieuwsbrief is gemotiveerd het L. gedachtengoed in te representeren. Excuses als we ongewild in een nog open wonde roeren. Ik heb zelf geen enkel probleem met beide woorden en heb niet de intentie te provoceren, naar geen kant. Liever provoceren we discussie over bestaande onvrijheden, bureaucratie, de belastingstaat en de machtsconcentratie bij de overheid.

      Namens de redactie Libertair Perspectief / Libertarisch Perspectief

      • Excuses zijn echt niet nodig hoor. Ik denk “een nog open wonde” eerder aan jullie kant zit. Het maakt mij persoonlijk niet zoveel uit. Behalve dat ik deze nieuwe naam voor de LP geen goed idee vind.

        Al snap ik het (denk ik) wel: “Libertarisch” klinkt te academisch/theoretisch ook al dekt deze vlag de lading wel. “Partij voor de Vrijheid” zou de beste naam zijn geweest, maar daar is een ander mee aan de haal gegaan. Is “Libertair” dan het beste alternatief?

        In korte tijd lukte het FvD en JA21 om met een antwoord te komen op Rutte en zijn bende. Een antwoord dat kennelijk genoeg mensen aanspreekt dat het kamerzetels, en daarmee meer aandacht, oplevert. Helaas is dat de LP niet gelukt.

  2. Schrap dan meteen de vermelding van het geslacht in paspoorten; daarmee heeft de overheid immers niets te maken.

  3. Ons huwelijk is er simpelweg gekomen omdat een notaris duurder was.

    En ons huwelijk is gebaseerd op hoop.
    We blijven bij elkaar totdat we de ware hebben gevonden.

    Ik ken ook iemand wiens huwelijk is gebaseerd op angst.
    De ander zou het namelijk beter kunnen krijgen na een scheiding.

    Ik dacht, ik gooi er even nog een vrolijke noot tegen aan.

    • De Vikingen kenden het ook al, evenals de Romeinen en de Kelten. God heeft het huwelijk ingesteld en het werkte zelfs door in het heidendom.

  4. “het voorkomen van kindhuwelijken, huwelijken met mensen die geen zelfstandige beslissingen kunnen nemen, het garanderen van de geïnstitutionaliseede monogamie, de zorg voor het wel en wee van kinderen, etc.”

    Wel vreemd dan, dat ze mensen laten scheiden, als ze daarom vragen onder het mom van ‘duurzaam ontwricht’, terwijl dat nooit onderzocht wordt. Ook hebben beide echtelieden een belofte gedaan. Die handhaaft de overheid ook niet.

  5. Net als geloven,zit het zgn huwelijk ook in dezelfde orde van mindcontrol.
    Zelf altijd zo over gedacht,kwam in mijn maatschappelijke functies altijd deze impasses tegen.

  6. Van Balen geeft geen antwoord op de vraag die ze zelf opwerpt: hoe bescherm je kinderen en andere zwakkeren tegen misbruik van het familierecht?

    Nu is het nog zo, dat de overheid hier het monopolie op heeft. En zoals bij zoveel waar de overheid zich mee bemoeit, gaat ook hier veel mis. De problemen bij de jeugdzorg bijv. etteren al jaren voort ten koste van het leven van kinderen en de relatie met hun ouders.

    In libertarisch opzicht zou handhaving van het NAP voldoende moeten zijn om ook de bescherming van kinderen en andere zwakkere individuen te garanderen.

    Het toepassen van het NAP in de politiek en het opnemen van het NAP in de nieuwe Grondwet zou daarom in alle opzichten een belangrijke stap vooruit zijn.

  7. Stomme vraag misschien, maar voor mij is het niet duidelijk : wat is het verschil tussen libertair en libertarisch ? Welke zenuw ligt daar nog blank ?

    • Er zijn verschillende stromingen die individuele vrijheid en eigen verantwoordelijkheid hoog in het vaandel hebben staan. Het oudst is het libertinisme, ontstaan in de middeleeuwen. Het libertinisme wees kerkelijke en maatschappelijke wetten af en wilde terug naar de basis, dwz. naar de individuele band tussen de mens en God en later, tijdens de secularisatie, terug naar de natuurlijke instincten van de mens. Deze totale vrijheid bleek echter ook te kunnen leiden tot onderdrukking van de zwakkeren door de sterkeren door het ontbreken van een duidelijke moraal. Andere politieke en maatschappelijke stromingen hebben dit probleem steeds proberen op te lossen met een kerkelijke of burgerlijke overheid waaraan mensen zich moesten onderwerpen. Dat ging ook vaak mis, want macht corrumpeert nu eenmaal.

      In de 18e eeuw tijdens de Verlichting ontstond echter het liberalisme dat onderkende dat de rol van een overheid zo klein mogelijk moest zijn en zich moest beperken tot het garanderen van ieders individuele vrijheid. Liberalen zetten het particulier initiatief centraal en vonden dat de overheid aan burgers kansen moest bieden om zich te ontplooien, o.a. via subsidies en wetgeving. Het libertarisme ontstond in de 19e eeuw nadat men zich realiseerde, dat het in theorie mogelijk moet zijn om ook geheel zonder overheid te vermijden dat mensen elkaar schade toebrengen.

      Er is binnen het libertarisme zowel een linkse (anarchistische) stroming, die privébezit afwijst, als een rechtse stroming, die de vrije markt propageert. Het rechtse libertarisme kan je weer opdelen in een klassiek liberale stroming (zeer beperkte overheid, nachtwakerstaat) en een anarcho-kapitalistische stroming (geen overheid). ‘Libertair’ wordt hier meestal gebruikt voor het linkse libertarisme en ‘libertarisch’ voor het rechtse. In de VS worden alle socialisten (dus ook libertairen) ‘liberals’ genoemd. ‘Libertarians’ zijn daar per definitie rechts. Alleen de preciezen in de VS noemen libertairen ‘left-libertarians’ of ‘social libertarians’.
      *** excuus in spambak terecht gekomen ***

Comments are closed.