Artikel geschreven door Daniel van der Hoeven en eerder verschenen op de website van het Ludwig von Mises Instituut Nederland: 

Het hebben van een baan is voor de meeste mensen iets waar ze zo min mogelijk onzekerheid over willen hebben. Het kwijtraken van een baan kan leiden tot veel stress en kan financieel gezien ook grote gevolgen hebben. Daarom maken politici zich ook vaak hard voor het creëren van baanzekerheid. Als reactie op de corona pandemie wordt door beleidsmakers wereldwijd ingezet op het behouden van banen en het voorkomen van een golf aan faillissementen. Dit terwijl voor de crisis uitbrak er juist veel krapte was op de arbeidsmarkt in Nederland. Op dit moment zijn er zelfs meer vacatures beschikbaar dan dat er mensen werkloos zijn. Bedrijven hebben al een decennium de tijd hebben gehad om te herstellen van de vorige crisis en op dit moment staat het aantal faillissementen op het laagste punt in 30 jaar.

Het verliezen van een baan of een faillissement wordt gezien als een teken van zwakte in de economie. Echter, deze dynamiek is juist essentieel voor de economische vooruitgang stelt econoom Joseph Schumpeter. Joseph Schumpeter maakt geen deel uit van de Oostenrijkse school maar is onder andere beïnvloed door Oostenrijkse denkers als Menger en studeerde af onder Eugen von Bohm-Bawerk. Hij stelt in zijn theorie over creatieve destructie (creative destruction) dat de ondergang van oude bedrijven en de opkomst van nieuwe een niet eindigend proces is. Door middel van innovatie kunnen nieuwe bedrijven opkomen en technologische vooruitgang brengen. Dit proces is essentieel voor het succes van het kapitalisme en werkt optimaal als de ondernemers zo min mogelijk restricties hebben.

Zijn theorie kan wellicht het beste worden uitgelegd aan de hand van een voorbeeld. Tot de uitvinding van de auto was een paard en wagen de meest gangbare manier van transport. Het was relatief snel, comfortabel en kosten efficiënt. Veel mensen waren op een of andere manier afhankelijk van het paard en wagen voor hun inkomen. Paarden moesten worden verzorgd, zadels moesten worden gemaakt en de hoefsmid smeedde nieuwe hoefijzers voor paarden. Met de uitvinding van de auto werden consumenten een nieuwe waardepropositie aangeboden: een sneller, goedkoper en comfortabelere vorm van transport. In eerste instantie was de auto een product voor de rijken maar na verloop van tijd nam de auto steeds meer het marktaandeel van het paard en wagen over. In de nieuwe auto industrie werden veel banen gecreëerd en de producten werden door innovaties ook steeds beter en betaalbaarder. Echter, in de paard en wagen industrie was er steeds minder vraag naar zadels, hoefijzers en paardenvoer. De industrie zat in een dynamische periode waarin mensen werden ontslagen of waar bedrijven zich moeten aanpassen. Zo konden de zadelmakers met hun vaardigheden ook lederen bekleding maken in plaats van lederen zadels. De economie ging efficiënter om met het arbeidskapitaal en zo konden mensen zich weer elders in de economie productief inzetten. De algehele economie ging er op vooruit en er waren meer banen dan ooit tevoren terwijl de levensstandaard er ook op vooruit ging.

Tegenwoordig wordt het proces van creatieve destructie steeds vaker actief tegengewerkt door overheden. Het is lastiger om mensen te ontslaan als ondernemer of het wordt ontmoedigd door bijvoorbeeld de NOW steun (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid). Hierdoor worden mensen in hun huidige niet productieve baan gehouden terwijl er elders in de economie juist een gebrek aan personeel is. Dit wordt ook nog eens gefinancierd met gemeenschapsgeld wat op dit moment niet geïnd wordt maar wordt geleend vanuit de toekomst. Daarnaast worden oude bedrijven ook direct gered van hun ondergang om “een domino effect in de economie te voorkomen”. Zo kreeg KLM miljarden aan steun van de overheid terwijl nieuwe intreders in de luchtvaartindustrie geen directe overheidssteun kregen. Een startende ondernemer kan dus op dit moment lastig aan personeel komen omdat het arbeidskapitaal wordt vastgehouden op plekken waar het op dit moment niet productief besteed wordt. Daarnaast krijgen gevestigde bedrijven ook nog eens financiële steun om sanering te voorkomen. Voor een startende ondernemer is het hierdoor bijzonder moeilijk om te concurreren met de gevestigde bedrijven. De steun die deze gevestigde bedrijven krijgen om hun niet-productieve arbeidskapitaal in dienst te houden wordt betaald door huidige ondernemers die wel productief zijn in de vorm van belastingen of door het aangaan van een grotere staatsschuld, waardoor toekomstige ondernemers worden belast.

De vraag is waarom overheden kiezen voor het pad van stabiliteit en hierdoor creatieve destructie tegenwerken. Het antwoord ligt in het feit dat politici verkozen moeten worden en dat baanverlies  van mensen of een faillissement veel stemmen kan kosten. Voor een politicus is op korte termijn baanverlies voorkomen belangrijker dan de staat van de economie op de lange termijn. Het is gemakkelijker om geld uit te toekomst te lenen en daarmee mensen nu hun baan te kunnen laten behouden of een onderneming tijdelijk te redden. Dit beleid is ook weer geworteld in Keynesiaanse theorie dat consumptie de motor achter de economie is. Wanneer mensen hun banen kwijtraken zullen ze minder geld uitgeven waardoor een ander persoon zijn inkomen weer zal dalen. Wat hier volledig buiten beschouwing blijft is dat je nu minder nieuwe innovaties hebt waardoor men efficiënter kan produceren of een dienst aan kan bieden. Mensen simpelweg een niet productieve baan aanbieden zodat zij met deze inkomsten kunnen gaan consumeren zal ons economisch geen voordelen brengen. De economische voordelen ontstaan namelijk wanneer mensen een productieve baan hebben en iets produceren wat geconsumeerd kan worden.

Met meer vacatures dan werklozen in de Nederlandse economie is het hoog tijd dat we de dynamiek binnen de arbeidsmarkt weer terugbrengen. De ontwikkelingen tijdens de pandemie hebben voor vele bedrijven ook mogelijkheden gebracht en zij kunnen het arbeidskapitaal dat elders in de economie vast zit productief gebruiken. Het proces van creatieve destructie zorgt er voor dat oude niet-productieve bedrijven het arbeidskapitaal niet onnodig vast kunnen houden, zonder overheidssteun zou je dan immers failliet gaan. Het is de hoogste tijd om het proces van creatieve destructie weer zijn gang te laten gaan.

13 REACTIES

  1. Een antwoord op een bewuste greep op destabillisering van de economie,is reactieve creatie?

  2. “De vraag is waarom overheden kiezen voor het pad van stabiliteit en hierdoor creatieve destructie tegenwerken.”

    Oneens, is namelijk niet de bron van het probleem.

    De vraag is welk mandaat de overheid heeft voor de bestuursrol van verzorgingsstaat?

    Voight-Kampff maakt geen deel uit van de Oostenrijkse school maar is onder andere beïnvloed door Bukowski en denkers als Eddy Wally en studeerde af op straat en in de kroeg. Hij stelt dan ook dat economie geen exacte wetenschap is, maar een gedragswetenschap … een vorm van relativeren. En hij stelt verder dat de economische beroepsgroep door niemand meer serieus wordt genomen, ná het debacle van uitlevering van soevereiniteit aan de externe EU-macht.

    • Hij stelt dan ook dat economie geen exacte wetenschap is, maar een gedragswetenschap

      Ik snap wat je bedoeld. Veel zaken hebben een psychologisch fundament. Waarom koop je. In veel gevallen heeft dat sowieso al een psychische basis.

  3. De algehele economie ging er op vooruit en er waren meer banen dan ooit tevoren terwijl de levensstandaard er ook op vooruit ging.

    Kan je dat wel zo objectief zeggen? Ik bedoel, ja, paard en wagen kostte veel onderhoud. Maar hadden mensen in vroegere tijden niet iets, dat ons ontbreekt? Zijn we niet ook iets kwijt geraakt? Dat een auto makkelijker is, maakt dat je ook per se gelukkiger als mens? Betekend vooruitgang ook per se vooruitgang in levensgeluk en/of biedt het zingeving?

    Een arbeider in een geïndustrialiseerd land heeft misschien veel comfort en gemak. En er is veel vooruitgang. Maar is hij/zij ook blij, met zijn 9 tot 5 baan ? Misschien is de boeddhistische monnik wel gelukkiger, dan de 9-5 arbeider, in het moderne land ? Terwijl de monnik letterlijk niets heeft.

    Via een vreemde omweg, raken Oostenrijkse school denken en het marxisme elkaar hier. Beide zijn ze namelijk gefocust op moderniteit, vooruitgang, progressie. De marxist zegt dat de staat deze vooruitgang moeten inleiden. De Oostenrijkse school figuur, zal zeggen dat de markt de vooruitgang gaat brengen. Maar dát vooruitgang en moderniteit per se verbetering is, dat spreekt voor zich, voor deze lieden. Het is ook niet zo vreemd, want zowel marxisme als Oostenrijkse school denken, komt voort uit klassieke economie en klassieke economie komt voort uit liberalisme en liberalisme is vooruitgangsdenken

    Maar ik vind het dus interessant om een stapje terug te doen. Vervult mij het moderne leven wel? Is het voor mij genoeg? Dit is dan waar primitivistische denkers mee bezig waren, in de jaren 90. Anti civilisatie denkers, die met hele radicale analyses kwamen. Wat mij betreft wel de moeite waard om te overwegen allemaal. De romantiek, als ‘cultuurperiode’ spreekt mij dan aan. Nayakosadashi is een romanticus.

    Vroeger was het leven trager. Maar misschien had het leven vroeger wel meer diepgang en betekenis, dan nu? Wie zal het zeggen. Zijn we niet ook iets kwijtgeraakt ? Hebben de ‘primitieve’ volken iets, dat wij niet meer hebben. De Chinese staat minacht Tibet, om haar primitivisme. Toch heb ik wel iets gehad, aan boeddhistische en paganistische lectuur. Meer dan aan China’s Alibaba bedrijf, of hoe het ook heet.

  4. Bedankt voor dit stukje trouwens. Ik ben het er verder wel mee eens. Van het begrip van creatieve destructie had ik niet gehoord. Was het niet Bakoenin die zei dat Destructie ook een vorm van creatie is. Wel een grappig lijntje, tussen twee ideologieën die verder niets met elkaar gemeen hebben. ( Bakoenin ken je toch? Een links anarchistische ideoloog uit de 19de eeuw, die wel de moeite waard is om te lezen, zelfs als je het totaal niet met hem eens bent)

    Anyway

    De staatssteun aan KLM is gewoon corruptie, eigenlijk. Concurrentievervalsing. Vriendjespolitiek.

    Een vriend van mij vond het goed dat ‘de staat’ KLM bekostigd, want anders zouden er alleen maar ‘beunhazen’ in de luchtvaart actief zijn. En de KLM gaat beter om met haar personeel en dat komt omdat zij ondersteund wordt door mama staat.

    Maar daarmee suggereert hij dus, dat een concurrent per se, per definitie slechter zal zijn dan KLM. Dat is een aanname. En het feit dat je ondersteund wordt door de staat, wilt ook niet zeggen dat je dan per se heel goed met je personeel om gaat. De aanname is dan, dat de staat heel goed met je om gaat, maar een bedrijf niet.

    Als iemand een luchtvaart bedrijf wilt opzetten, dat juist beter om gaat met haar personeel dan de KLM, dan moet zij tegen een concurrent vechten, die door de staat in het zadel gehouden wordt. Zo kan je het ook bekijken. Concurrentie kan bestaan uit prijsvechters en ‘beunhazen’, maar dat hoeft niet per se het geval zijn. Concurrentie kan er in verschillende vormen zijn.

  5. “Via een vreemde omweg, raken Oostenrijkse school denken en het marxisme elkaar hier. Beide zijn ze namelijk gefocust op moderniteit, vooruitgang, progressie.”

    Ja, zowel het liberalisme als het socialisme zijn economische stromingen die beide het paradijs op aarde beloven. Ofschoon vanuit een radicaal tegenovergestelde invalshoek. Daar tegenover staat het conservatisme wat stelt: naast economie is het van belang een goed leven te leiden; en oppassen met het veranderen van dat wat redelijk goed werkt. Er zijn namelijk dingen die het waard zijn geconserveerd te worden. Over het algemeen, hoe ouder je wordt, hoe meer sympathie je krijgt voor het anti-radicale conservatisme.

    Als je terug verlangt naar een jager/verzamelaar samenleving, waar je in vrijheid rondwandelt in de grote supermarkt die de natuur heet, dat kan. Ik geloof dat ze nog bestaan diep in de Amazone en ook in Papoua Guinea. Ik denk echter dat je het er geen drie weken volhoudt.

    Mensen kopen auto’s omdat die beter zijn dan paarden. Paarden hebben een beperkte actie-radius, laten overal hun uitwerpselen vallen, gaan dood, worden ziek, Je kunt er vanaf vallen, ze kunnen je lelijke trappen verkopen. Zelfs als er enkel modderwegen zijn om over te rijden en je nergens kunt tanken. Want de ondersteunende faciliteiten zijn pas veel later gekomen. Mensen begrijpen dat de auto de toekomst is. Ofschoon dat pas gerealiseerd kon worden nadat Henry Ford de lopende band productielijn had uitgevonden zodat er voor een betaalbare prijs geleverd kon worden. Anders blijft het inderdaad een speeltje voor de happy few.

    • Youp.

      De vergelijking die u trekt tussen enerzijds de stromingen van liberalisme, socialisme en conservatisme en anderzijds de jager/verzamelaar samenleving gaat mank, omdat de door u genoemde stromingen ideologisch zijn benaderd en de samenleving praktisch is ingevuld.

      Ook in dit geval stel ik dat het opzetten van een organisatie (om te komen van a naar b) organisatie-elementen vereist en geen ideologieën. Daarom blijft ook dit keer uw verhaal hangen in goedbedoelde algemeenheden waar geen land mee te bezeilen valt.

      Is het nu werkelijk zo moeilijk om praktisch te redeneren en de economie praktisch op te zetten, door de economie in dienst te stellen van het volk? In een soevereine samenleving ligt het m.i. voor de hand om de economie als middel in te zitten voor het volk. Op deze wijze kan het volk haar leven inrichten naar eigen wensen en behoeften en kan de ambitie van een soeverein volk worden gerealiseerd, namelijk streven naar geluk.

      De ambitie van het Amerikaanse volk staat uitstekend beschreven in de Declaration of Independenc: “The pursuit of happiness is the right that you have to live your life in a way that brings you joy.”

      Hierbij komt dus geen ideologie aan te pas! En … monopolisering door de overheid van de infrastructuur (wegenbelasting en BPM zonder wegenverbetering) is dan ook het centrale thema van uw paarden/auto voorbeeld. De markt heeft de overgang van paard en auto goed begrepen en uitgevoerd. Totdat de overheid zich ermee begon te bemoeien op basis van de vrije bestuursrol!

      In zijn algemeenheid moet ik er van kotsen dat economen de economie tot wetenschap hebben verheven, mede verantwoordelijkheid dragen voor de huidige economische malaise en niet in staat zijn om de naderende economische ineenstorting te voorkomen. Daar op hun lachwekkende faculteit economische ‘wetenschappen’.

      Zelfs nu aan de rand van de economische afgrond komt de auteur van dit artikel niet verder dan een detaillistische uitwerking van de Chaos theorie (orde uit chaos). Hij/zij blijft hangen bij de actor overheid en de Keynesiaanse ideologie.

      Orde uit chaos is een natuurlijke wetmatigheid. Echter, deze stelregel is door de vrijmetselarij toegepast om steeds weer de macht verder te kunnen centraliseren. Onrechtmatige verwerving van macht is dan ook het centrale economische thema op de markt.

      Conclusie: de auteur is een ijdeltuit en poseur die met zijn goedbedoelde maar oppervlakkige kennis te koop loopt en uitstekend past in de huidige demagogische maatschappij, waar alles op vorm wordt benaderd en zo goed als iedereen weigert of te beperkt is om tot de bron van de zaak door te dringen.

      • Ik geloof dat ik wel ongeveer begrijp wat u probeert te zeggen

        In zijn algemeenheid moet ik er van kotsen dat economen de economie tot wetenschap hebben verheven, mede verantwoordelijkheid dragen voor de huidige economische malaise en niet in staat zijn om de naderende economische ineenstorting te voorkomen. Daar op hun lachwekkende faculteit economische ‘wetenschappen’.

        Ik geloof dat ik hierboven snap wat u bedoeld en ik ben het er mee eens. Waren het niet die Oostenrijkse school figuren, die de economie wat droger benaderde? Zonder plannen en zonder voorspellingen en geldschepping en centrale banken etc. Als dat het geval is, heb ik wel sympathie voor ze.

        Nayakosadashi2020 is iemand die geschiedenis en filosofie en kunst bestudeerde

        Economie is mijn blinde vlek.

        Ik denk dat het wel betekenis kan hebben, om ideologie erbij te halen. De hele maatschappij, zoals wij nu leven, is gebouwd op ideologische aannames, namelijk. Hoe kan je NL nou begrijpen, als je niet weet welke ideologische fundamenten NL vormgaven?

        Hoe kan je een discussie hebben, als je niet het verschil snapt tussen links anarchisme en libertarisme/individualisme? Je zal ideologische termen moeten aanhalen, om te verduidelijken wat je bedoeld.

        Al is ideologie natuurlijk niet absoluut.

        Ja, je organisatie

        Het is heel simpel. Ik doe mee aan je organisatie, als het in MIJN voordeel is. Ik geef niets om ‘het volk’ of ‘de samenleving’. Allemaal abstracties, allemaal spooks, om weer eens een cliché uit de kast te halen.

        Ik ga organisatie en transactie aan, als dat goed voor mij is. Zo simpel is het. Meer dan dat is het niet. Ik hoef Nederland niet meer te redden. Ik ga niet teveel hooi op mijn vork nemen etc.

      • Nayo,

        “Het is heel simpel. Ik doe mee aan je organisatie, als het in MIJN voordeel is.”
        Eens, dit is dan ook de enige reden om mee te doen.

        Bovendien v.w.b. organisatie; de elite heeft hun machtspositie georganiseerd sinds 1801 (einde Bataafsche Republiek). Het is ondenkbaar om vrijheid te herkrijgen zonder organisatie.

      • Iedere vorm van politieke druk, gaat uit van wat voor vorm van organisatie dan ook

    • Youp.

      De vergelijking die u trekt tussen enerzijds de stromingen van liberalisme, socialisme en conservatisme en anderzijds de jager/verzamelaar samenleving gaat mank, omdat de door u genoemde stromingen ideologisch zijn benaderd en de samenleving praktisch is ingevuld.

      Ook in dit geval stel ik dat praktische organisatie (om te komen van a naar b) organisatie-elementen vereist en geen ideologieën. Daarom blijft ook dit keer uw verhaal hangen in goedbedoelde algemeenheden waar geen land mee te bezeilen valt.

      Is het nu werkelijk zo moeilijk om praktisch te redeneren en de economie-sector praktisch op te zetten, door de economie in dienst te stellen van het volk? In een soevereine samenleving ligt het m.i. voor de hand om de economie als middel in te zitten voor het volk. Op deze wijze kan het volk haar leven inrichten naar eigen wensen en behoeften en kan de ambitie van een soeverein volk worden gerealiseerd, namelijk streven naar geluk.

      De ambitie van het Amerikaanse volk staat uitstekend beschreven in de Declaration of Independenc: “The pursuit of happiness is the right that you have to live your life in a way that brings you joy.”

      Hierbij komt dus geen ideologie aan te pas! En … monopolisering door de overheid van de infrastructuur (wegenbelasting en BPM zonder wegenverbetering) is dan ook het centrale thema van uw paarden/auto voorbeeld. De markt heeft de overgang van paard en auto goed begrepen en uitgevoerd. Totdat de overheid zich ermee begon te bemoeien op basis van de vrije bestuursrol!

      In zijn algemeenheid moet ik er van kotsen dat economen de economie tot wetenschap hebben verheven, mede verantwoordelijkheid dragen voor de huidige economische malaise en niet in staat zijn om de naderende economische ineenstorting te voorkomen. Daar op hun lachwekkende faculteit economische ‘wetenschappen’.

      Zelfs nu aan de rand van de economische afgrond komt de auteur van dit artikel niet verder dan een detaillistische uitwerking van de Chaos theorie (orde uit chaos). Hij/zij blijft hangen bij de actor overheid en de Keynesiaanse ideologie.

      Orde uit chaos is een natuurlijke wetmatigheid. Echter, deze stelregel is door de vrijmetselarij toegepast om steeds weer de macht verder te kunnen centraliseren. Onrechtmatige verwerving van macht is dan ook het centrale economische thema op de markt.

      Conclusie: de auteur is een ijdeltuit en poseur die met zijn goedbedoelde maar oppervlakkige kennis te koop loopt en uitstekend past in de huidige demagogische maatschappij, waar alles op vorm wordt benaderd en zo goed als iedereen te lui is of te beperkt om tot de kern van de zaak door te dringen en de bron te adresseren.

      Nederland mijn vaderland.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in