wapenAls er één zaak van nationale trots is, is het hoe we omgaan met het water. Wij zijn in onze eigen ogen het gidsland dat de wereld veel te vertellen heeft over watermanagement. Is dit nog terecht? Een incident dat deze zomer plaats had geeft aanleiding om op meerdere gebieden te twijfelen aan onze expertise. En aan het probleemoplossend vermogen om overstromingen te voorkomen en indien ze optreden te beheersen.

Tijdens de Nederlandse zomer valt er soms veel regen, 28 juli van dit jaar was zo’n natte zomerdag. In 24 uur viel er ongeveer 138 mm in de gemeente Kockengen. (bron pag 10). Een overstroming was het gevolg. Het is niet de eerste keer geweest dat de inwoners van deze gemeente natte voeten kregen. Het interessante is dat er deze keer door een extern adviesbureau naar is gekeken en dat hun rapportage openbaar is. De rapportage geeft een schokkend beeld van incompetentie, miscommunicatie, mogelijke effecten van “verduurzaming” en het langs elkaar heen werken van instanties als de gemeente en het waterschap.

Incompetent

Betrokken partijen geven aan dat men heeft geen inzicht hoe het water stroomt in de omgeving van Kockengen in situaties van extreme regenval. Het rapport van Twijnstra en Gudde meldt op pagina 10: “Daarvoor is nader onderzoek nodig, waarbij een groot gebied, inclusief Maarssenbroek, Vleuten, Leidsche Rijn en Haarzuilens gemodelleerd zal moeten worden om inzicht te kunnen krijgen  in hoe het water stroomt bij dergelijke extreme neerslaghoeveelheden”. Met andere woorden, men weet de waterstromen niet dus is het mogelijk dat het pompen in gebied A gebied B onder water zet. Het lijkt me dat het essentieel is dat men weet hoe het water stroomt in extreme situaties. Kennelijk is in een gebied met eeuwenoude polders deze kennis verloren gegaan of gewoon niet aanwezig. Als deze kennis niet aanwezig is, hoe kan men dan zorgen dat de bevolking droge voeten houdt?

Miscommunicatie

Polderwater wordt middels boezems afgevoerd. Je zou verwachten dat waterschappen die een boezem delen hierover afspraken maken. Dit lijkt me een zeer voor de hand liggende actie. Een wijsheid die we ons de afgelopen eeuwen toch eigen gemaakt hadden moeten hebben. Deze casus leert ons dat waterschappen niet standaard communiceren over gedeelde boezems. Pagina 11 van het rapport meldt: “Zoals vermeld in de interne evaluatie van het waterschap, zijn over afwatering op de Groote Heicop tussen beide waterschappen in geval van wateroverlast geen afspraken gemaakt. Daardoor bleef tijdens de wateroverlastperiode onduidelijkheid bestaan hoeveel water het waterschap (De Stichtse Rijnlanden) via de Groote Heicop zou kunnen afvoeren.” Even verderop komt het schokkende feit naar voren dat men niet eens weet wat de afvoercapaciteit van deze boezem is. Er zijn signalen dat deze capaciteit niet voldoende is. Je zou toch verwachten dat gidsland Nederland de afvoercapaciteit van waterwegen en boezems kan berekenen? Dat waterschappen professionele organisaties zijn die deze vaardigheid tot hun kerncompetenties rekenen? Klaarblijkelijk is dat niet het geval.

Effecten van “verduurzaming” dan wel “vergroening”

Gemeentes en waterschappen gebruiken minder gif en maaien minder. Dit zou de ecologie ten goede komen. Een groei van het aantal waterplanten kan echter gemalen verstoppen. Het rapport meldt hieraangaande op pag 12: “De verstopping van het gemaal aan de Koningstraat door plantaardig materiaal (waterplanten) en ander vuil (plastic) hangt samen met de wijze waarop de gemeente, als beheerder van dat gemaal, het  beheer en onderhoud daaraan uitvoert en met het beheerregime (maaibeleid) van het waterschap voor de Bijleveld.” en ” ‘We hebben veel last gehad van verstopte duikers en stuwen door loskomende waterplanten. In 2014 heeft HDSR haar maaibeleid aangepast (minder vaak maaien). Het is onduidelijk of dit het effect heeft vergroot’”. Dit is een landelijke trend en zou een reden moeten zijn het maaibeleid uit het oogpunt van veiligheid terug te brengen naar de oude frequentie, of zelfs te intensiveren. Je hebt niets aan gemalen en sloten die verstopt zijn door waterplanten. Safety first betekent kiezen voor burgers en niet voor waterplanten.

Langs elkaar heen werken van gemeente en waterschap

Na enkele lofuitinen aangaande de inzet van de gemeente en het waterschap wordt glashard geconcludeerd over de onderlinge samenwerking: “Er is geen sprake van samenwerking op tactisch en strategisch/bestuurlijk niveau. Samenwerking komt ook in de dagen daarna niet tot stand.”. Het lijkt me overbodig te wijzen op het belang van onderlinge samenwerking en afstemming tussen gemeente en waterschap tijdens een overstromingssituatie. De gemeente en het waterschap zijn daar niet in geslaagd. Zelf vind ik het overigens vrij schokkend dat men de vakantie periode als verklaring voor het falen aanvoerde:Meermalen genoemde verklaring zijn dat de wateroverlast optrad mid-den in een vakantieperiode, waardoor op een aantal uitvoerende posities van het waterschap ver-vangers met minder gebiedskennis moesten worden ingezet en de hectiek van het moment.” Kortom. organisaties die rampen moeten bestrijden klagen over de hectiek die inherent is aan rampenbestrijding en dat de rampen juist tijdens een vakantie periode plaatsvinden.

Tenslotte

Het is niet de eerste keer dat Kockengen last had van wateroverlast. Gezien ervaringen uit het verleden werd er samenwerking gezocht. Twijnstra en Gudde concluderen: “Uit het uitgevoerde onderzoek blijkt dat er van samenwerking door gemeente en waterschap bij de bestrijding van de wateroverlast en de gevolgen daarvan voor de openbare orde en veiligheid in en om Kockengen nauwelijks sprake is geweest”

Het is te hopen dat dit inkijkje in ’s lands watermanagement niet representatief is voor de landelijke situatie, maar ik ben bang dat de incompetentie, miscommunicatie, de negatieve effecten van maaibeleid en het langs elkaar heen werken landelijke problemen zijn.

*********************************************************************************************

NB: dit artikel is grotendeels gebaseerd op dit Twijnstra en Gudde onderzoek. Het is een lezenswaardig onderzoek van 35 pagina’s die redelijk toegankelijk zijn geschreven.

3 REACTIES

  1. Overal kun je je verzekeren tegen overstromingen, behalve in Nederland. Fijne gedachte dat we in het afvoerputje van Europa wonen…

  2. Maar wacht ! Volgens sommigen zou het niet mogelijk zijn om de waterhuishouding te regelen zonder overheid (lees: dwang) omdat het anders een puinhoop zou worden en omdat er dan freeloaders zouden zijn..

    De overheid is in ieder geval geen oplossing, zo blijkt maar weer.

  3. Is eilandjesvorming niet een gebruikelijk beeld?
    Machtsconcentraties in het klein, idem in het groot.
    Waterschappen als eilandjes, landen als eilandjes…
    Slechte of geen communicatie tussen eilandjes.
    Concurrentie en kunstmatige vijandsbeelden.
    Concurrentie in plaats van samenwerking.

    Het boek Silo van Hugh Howey beschrijft dit overigens bijzonder beeldend. Leerzaam.

Comments are closed.