Het Bruto Nationaal Product wordt gezien als beste benadering voor de productie van een land. Het is de basis van het begrotingsbeleid van de EU. Die begrotingstekorten relateert aan het BNP van een land. Een stijging van het BNP wordt vaak bejubeld als groei van de economie. Er lijkt dan meer te verdelen zijn. Een stijging van het BNP wordt gezien als positief voor eenieder. Wat is er mis mee?

Een van de problemen is dat er een koopkracht correctie dient te worden uitgevoerd. We weten allemaal dat de koopkracht niet overal gelijk is. Voor 5 euro kan je een uur parkeren in het centrum van Amsterdam, of een kop koffie en een snack op een terrasje kan consumeren in een provincieplaats. Voor diezelfde 5 euro kan je ook een gezin een week voeden in  veel delen van de derde wereld. Het BNP dient dus naar koopkracht pariteit te worden beoordeeld. De effecten zijn significant. Zie dit lijstje BNP naar PPP versus ongecorrigeerde BNP lijst (nominaal), let op positie van China. Als we kijken naar de lijst van BNP per persoon in PPP dan hebben we wellicht de beste maatstaf om te kijken naar het individu. Let vooral op de positie van de VS hier, die staat hier op de tiende plaats, in plaats van in de top 3.

Als je de linkjes hebt gevolgd zie je dat met statistiek van alles te bewijzen is. Naast het feit dat het wellicht beter is naar bruto nationaal inkomen te kijken om de welvaart te meten moet er nog even gewezen worden op het feit dat dit een strikt monetaire benadering is. Roofbouw op een land wordt niet meegenomen in deze maatstaf. Sociaal gelukt wordt niet meegenomen, alhoewel ik grote moeite heb met het meten daarvan. Een oplossing is bijvoorbeeld de human development index waarbij gezondheidszorg en scholing worden meegewogen.

Bovenstaande diversiteit in cijfermateriaal toont in ieder geval aan dat er een grote mate van onduidelijkheid heerst over iets dat zo’n belangrijke rol speelt in de media en in de besluitvorming van de politiek. Ik wil echter nog wat meer twijfel zaaien. Want bovenstaande kritiek had je zelf ook kunnen vinden op Wikipedia. Wat echter vaak genegeerd wordt is het feit dat overheidsbestedingen worden gezien als behorende tot het BNP. U leest het goed. Een ambtenaar die salaris krijgt telt voor zijn salaris mee in de berekening van het nationale product.

Nu is er weinig goedkoper en gemakkelijker dan vrijblijvend schelden op een ambtenaar. Daarom doet iedereen het ook. Ik wil echter verder gaan. Als de Nederlandse overheid iemand inhuurt, bijvoorbeeld een ZZP-er, om een kuil op het strand te graven. En de staat deze persoon, hiervoor 1 miljard euro betaalt, dan is het nationaal inkomen dat jaar gestegen met 1 miljard. Of met drie miljard als we in plaats van een zinloze kuil op het strand een metro aanleggen in Amsterdam. Aannemende dat de kuil voldoende diep is, en boven de hoogwater lijn ligt, zouden we een beleidskeuze kunnen maken waarbij we diezelfde persoon een jaar later zijn kuil voor 1 miljard laten dichtgooien. En voila, de bijdrage aan het BNP van het dichtgooien van de kuil is wederom 1 miljard.

Dit werkt overigens niet voor overdrachtsuitgaven, uitkeringen behoren niet tot het BNP. Zo gek is het nog niet geworden. Vooral in de situatie waarin we nu verkeren, met een groei in BNP van 1 procent per jaar, of minder, valt er geen enkele conclusie te trekken. De geconstateerde beperkingen aan de methodologie en de onnauwkeurigheid in het meten maakt het trekken van een conclusie onmogelijk. Laat staan dat we deze maatstaf dan ook nog eens veel te breed toepassen.

Een volgende keer dat een politicus deze maatstaf in de mond neemt en stelt dat we een groei hebben van 1,3 procent in plaats van 0,8 procent, en er dus ruimte is voor leuke dingen. Wees dan wijzer dan de boodschapper en neem dit met een hele grote korrel zout.

11 REACTIES

  1. BNP is grote onzin.
    Ik heb jaren als programmeur gewerkt in Spanje en ik weet uit ervaring dat daar de helft van de werkelijke economie zwart is.
    Niet alleen werd 50% van mijn loon zwart uitbetaald (ik kreeg een dikke enveloppe met peseta’s), maar alle boekhoudprogramma’s voor de bedrijven werden gewoon standaard dubbel uitgevoerd, met een geheime knop konden rekeningen wit of zwart worden opgemaakt.
    Het is al een tijdje terug, maar ik neem aan dat er daar nog niets is veranderd.

    ratio [2] reageerde op deze reactie.

  2. beste Tom van Leeuwen [1]: illegale activiteiten en de zwarte economie worden steeds vaker gezien als een onderdeel van het BNP. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2014/10/revisie-nationale-rekeningen-uitkomsten-voor-het-verslagjaar-2010 De EU heeft in 2014 dit nogmaals aangegeven. Dit maakt schattingen van het BNP uiteraard nog lastiger. En de uitkomsten nog dubieuzer.

    Voor de feministen onder ons, de bijdrage van huisvrouwen aan het BNP als ze thuis huisvrouwenwerkzaamheden verrichten (of de huismannen) is gewaardeerd als nihil. Dit is ook een beperking want hier wordt wel degelijk iets uitgevoerd.

  3. Economie is een woord dat aanduidt hoe het beheer van het huishouden geregeld is. Is dat gezond, degelijk, verantwoord? Het betreft niet per sé geld.

    De waarde van een mens wordt tegenwoordig uitgedrukt in geld. Het inkomensniveau (en financiële reservers, de ‘nett worth’) bepaalt de sociale klasse en het aanzien dat iemand geniet. Hoe meer belastingen iemand betaalt, hoe groter de kans om politieke invloed te kunnen uitoefenen. Geld is voor de mens echter zoiets als heroïne voor een verslaafde. Bij haperend inkomen krijgen sommigen afkickverschijnselen. Voor wie gezonder denkt is geld helaas noodzakelijk om als smeermiddel rond te strooien om mensen die onwillig zijn om te helpen alsnog in beweging te krijgen. Betalen voor goederen en diensten is niets meer of minder dan smeergeld betalen. Dat zou gezonde weerzin moeten opwekken.

    Wanneer ik aan economie denk, dan denk ik aan de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Elkaar helpen of met elkaar wedijveren. Die verhoudingen en de mate waarin dat gezond is kan beslist niet in geld worden uitgedrukt. Hoewel… een context waarbinnen geld in het geheel niet relevant is wellicht het gezondst is.

    ratio [6] reageerde op deze reactie.

  4. Het BNP (bruto nationaal product) is de waarde van alle goederen en diensten die in een bepaalde periode door een land worden geproduceerd.
    Feitelijk worden alle geproduceerde goederen en diensten van alle sectoren opgeteld. Voor de definitie BNP zijn alle sectoren gelijk. En dit is heel merkwaardig en eigenlijk is het onzin. De productie van een bakkerij, hoogovens, schiphol, een snoepwinkel zouden dan hetzelfde zijn. Dit is gewoon onzin, de wijze van totstandkoming en transformatie zijn echt anders. Deze waardes optellen, is appels met peren vergelijken.
    De reden waarom BNP bestaat, heeft te maken met de staat en haar dienstverlening. De staat moet schulden maken om de welvaartstaat hoog te houden en om de schuldpositie uit te leggen is het begrip BNP goed te gebruiken. Door de staatsschuld te vergelijken met het BNP, wordt er een beeld in de hoofden van burgers gemaakt, dat de staatsschuld een goede zaak is. De staat heeft de mensen zelfs wijs gemaakt, dat een staatsschuld juist heel goed is, en niet afgelost hoeft te worden. Uit het oogpunt van politci, natuurlijk een goede zaak, want aflossen betekent namelijk, dat er minder geld beschikbaar is voor de collectieve dienstverlening, dit beperkt het handelen van politici.
    Als de overheid met cijfers komt, ga er maar vanuit dat het ten voordele is voor de politici, maar het is niet goed voor de beurs van de burgers. Tja, wisten de burgers dat maar.

    Rien [5] reageerde op deze reactie.
    ratio [7] reageerde op deze reactie.

  5. @Easymoney [4]: “Het BNP (bruto nationaal product) is de waarde van alle goederen en diensten die in een bepaalde periode door een land worden geproduceerd.”

    Dat is niet correct. Het is het totale bedrag (exclusief zwarte betalingen) dat betaald is voor productie en diensten in een bepaalde periode.

    De echte economie bestaat uit de “witte economie”, “zwarte economie” en “onbetaalde economie”.

    Het BNP gaat alleen over de “witte economie”.

  6. beste Nico [3]: een context waarbinnen geld in het geheel niet relevant is wellicht het gezondst is. Men moet kunnen kiezen of materieel welbevinden centraal staat of niet. Het is niet aan mij om mensen in deze van foute keuzes af te houden. Een leven vooral gericht op vergaren van geld lijkt me nogal zinloos.

    mbt het “smeermiddel dat niet nodig zou zijn”. Geld heeft meerdere functies en kan ook als rekeneenheid beschouwd worden waarmee men onderlinge dienstverlening weegt. Complexe productieketens vereisen een breed gedragen ruilmiddel en rekeneenheid. Een laptop komt niet zo snel in een barter economie zonder geld tot stand uit de ruwe ertsen die daarvoor nodig zijn. Echter, binnen een gezin is geld weer niet nodig. De onderlinge vrijwilligheid vorm geven door veel meer een gemeenschap te vormen ook tussen gezinnen, dat zie ik wel als positief.

    Arbeidsverdeling, kapitaal goederen en handel zorgen ervoor dat er een gemeenschappelijke rekeneenheid zal ontstaan. Die rekeneenheid, geld, is op zich niet slecht.

    Nico [8] reageerde op deze reactie.
    Nico [10] reageerde op deze reactie.

  7. beste Easymoney [4]: Het BNP bestond al eerder, voordat de EU haar begrotingsnorm ophing aan het BNP.
    Het is inderdaad een misbruikt begrip want men probeert daarmee staatsingrijpen al veel langer te legitimeren (Keynes) en de huidige monetaristen. Op de fictie van meetbaarheid wordt vervolgens de veronderstelling van maakbaarheid losgelaten en voor je het weet is de economie verworden tot een plan economie of een economie in handen van bankiers

    Het verschil tussen de sectoren dat je aanstipt is verhelderend. Een land met een BNP vooral voortkomende uit sectoren met potentie, de economie van de toekomst, is vaak in een betere positie dan een land met de economie van het verleden.

  8. @ratio [6]: Geld op zich is niet slecht inderdaad. Het kan bijvoorbeeld gebruikt worden om middelen op eenvoudige wijze over een afstand te transporteren of distribueren in – inderdaad – complexe processen.

    De manier waarop gewoonlijk met geld wordt omgegaan en hoe het beschouwd wordt beschouw ik echter als tot op het bot verdorven. Geld moet een instrument zijn, dienstbaar, niet een allesoverheersende factor.

  9. Ter (partiele) verdediging:

    Het BBP als maatstaf heeft inderdaad zijn tekortkomingen maar ik ken er geen betere.
    Overigens is er geen reden waarom je slechts op 1 cijfer zou moeten blindvaren.
    Afhankelijk van het doel, neem je het meest geschikte cijfer.
    Net zoals een cardioloog niet alleen geinteresseerd is in de bloeddruk van de patient maar ook in de hartslag en zelfs in zaken die niet direct met bloed te maken hebben, zoals het gewicht van de patient.
    Toch zeggen we niet: de bloeddruk is een belachelijke maatstaf.
    Welnu, zo is het ook met het BBP.

    Helaas is er een meetprobleem.
    En wel een dat de overheid zelf veroorzaakt.
    Door inkomen te belasten geeft zij een incentive aan haar slachtoffers om dit niet ten volle te rapporteren en daardoor kloppen haar eigen metingen plots niet meer.
    Maar dat is eerder een administratief probleem (ik geef toe: daarom is het niet minder reeel) dan een conceptueel.
    Aan de maatstaf zelf kan niet verweten worden dat degene die hem meet er niet in slaagt dit beter te doen.

    Terug naar de maatstaf.
    Zoals gesteld is er geen reden waarom je 1 enkel getal voor alles zou moeten gebruiken.
    Zo zal een arts, als je gaat voor een huidaandoening zoals psoriasis, ook niet naar je bloeddruk vragen, terwijl ie dat wel doet wanneer je komt voor hartklachten.
    En van 1 enkel type maatstaf, kunnen er varianten zijn die in de ene dan wel in de andere context beter zijn dan de andere.
    Dus BBP nominaal en totaal is de beste maatstaf om er de schuldgraad aan te relateren.
    BBP per persoon is de beste maatstaf om er de groei van de economie aan te relateren (en dus te zien of beleid nuttig was, immers als van de totale BBP groei na correctie voor bevolkingsaanwas niets overblijft, ga je er toch op achteruit)
    BBP per persoon gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen is dan weer beter wanneer je de welvaart van de burger wil vergelijken tussen verschillende landen omdat nominaal meer verdienen weinig zoden aan de dijk zet als het leven ook avenant duurder is.
    Maar … in andere omstandigheden heb je er weinig aan.
    Zo moeten schulden wel nominaal worden afgelost, dus stel dat je kan zeggen dat voor koopkracht gecorrigeerde BBP van China 3x zo hoog is als het nominale cijfer, dan heb je daar niks aan als je schuld in vreemde valuta moet aflossen (tenzij de yuan ineens x3 zou gaan).
    M.a.w. de voor koopkracht gecorrigeerde cijfers zijn in een bepaalde context nuttiger dan de nominale, maar in een andere context heb je er dan weer niks aan.
    Kortom er is op zichzelf conceptueel niets veel mis met BBP cijfers maar je moet wel weten welke te gebruiken voor welk doel en niet 1 enkle cijfer een one-size-fits-all status toedichten om dan achteraf te klagen dat de cijfers toch niet deugen.

    Wat overeind blijft, is de kritiek op het feit dat geldverspilling door ambtenaren domweg wordt meegeteld en dat het eerst graven van een put en vervolgens vullen ervan 2x als positieve bijdrage wordt gerekend i.p.v. netto als 0 wordt gezien en dat interen op voorraden (bv. uitverkoop van een eindige voorraad gas) niet in mindering worden gebracht.
    Ja, inderdaad: sommige kritiek is WEL terecht.
    Maar helaas ken ik geen beter alternatief.

  10. Beste ratio [6]: Om mijn bijsmaak inzake geld toe te lichten het volgende.

    Economie staat voor het beheer van een huishouden. Dat kan het huishouden van een gezin zijn, een community of een natie-staat. De vraag is of geld daarin een rol speelt en zo ja, welke rol, waarom en met welke gevolgen.

    Men spreekt ook wel over het kwik (barometer) van de economie. Wat daarmee wordt bedoeld is duidelijk. Wat niet velen zich realiseren is dat de Romeinse god voor handel Mercurius heet (er is een planeet naar genoemd) en mercury het Engelse woord is voor kwik.

    Kwik is een zilverachtig en giftig goedje dat het best niet in contact komt met mensen. Hetzelfde geldt voor handel. Handel is verweven met militaire inspanningen om te onderwerpen en te exploiteren. Denk aan het bemachtigen van grondstoffen of slavenhandel.

    Met handel om goederen en diensten te distribueren is op zich niets mis. Maar wel met het uitknijpen van leveranciers of werknemers, en het realiseren van woekerwinsten door waar mogelijk hoge verkoopprijzen af te dwingen. Door die dwang om maximaal rendement te halen ten koste van anderen worden onderlinge verhoudingen tussen mensen vergiftigd.

    Dit is de kern van mijn walging jegens geld. Want geld is idealiter natuurlijk weinig meer dan wat ik al schreef, een instrument om middelen op eenvoudige wijze over een afstand te transporteren of distribueren in complexe processen. Ook geld op zich is een handeltje. Denk aan fiduciair geld (gelegaliseerde fraude), loan sharks, het doorverkopen van vorderingen ter incasso, etc.

    Hoewel ik niets tegen heb op handel of geld ‘op zich’ zijn het toch verschijnselen waar een mens beter zoveel mogelijk gepaste afstand van kan houden. En dat begrijpt een Nederlander niet. Handel zit te diep in de cultuur, tezeer ingeprogrammeerd in denkbeelden. Er is teveel welvaart door opgebouwd, waarvoor de prijs betaald moest worden door bijvoorbeeld slaven, koloniën en tegenwoordig kinderen die voor een schamel loontje tot hun knieën in de chemicaliën staan om bijvoorbeeld goedkope spijkerbroeken voor zuinige Nederlanders te produceren. Over ‘de één zijn dood is een ander zijn brood’ wordt alleen nagedacht als het dicht in de buurt gebeurt.

    Tegenover de manier waarop met geld en handel wordt omgegaan kan iets anders gezet worden. Dat presenteren is feitelijk het werk van een evangelist die het evangelie (goede nieuws over een betere toekomst) van een heel andere denk- en handelswijze presenteert. Inclusief praktische voorbeelden van hoe het óók kan. Een dergelijke evangelist moet ook een als profeet optreden; iemand die oproept om schadelijke en schandelijke dwaalwegen te verlaten om gezondere levenswegen te betreden 😉

  11. “Een ambtenaar die salaris krijgt telt voor zijn salaris mee in de berekening van het nationale product.”

    Voor wat betreft een ambtenaar, die wordt betaald om te dagdromen en zo de ‘beste’ ideeën te krijgen, klopt die kritiek. Maar ook de politieagent en de vuilnisman zijn ambtenaren.

Comments are closed.