donderdag, 27 april 2017
Doorsturen Doorsturen   Printen Printen

De afsluitdijk, dankzij of ondanks de overheid?

Afsluitdijk_01 - CopyNegentig jaar geleden werd begonnen met de aanleg van de afsluitdijk. Wat ging eraan vooraf? Was het daadkrachtig en visionair ingrijpen van de overheid? Of was het overheid spelbreker? Tijd om terug te gaan naar 1848.

Plan_Kloppenburg_en_Faggedon - Copy

Plan_Van_Diggelen - CopyEerste plannen, 1848-1849

Niet gehinderd door veel Waterstaatskundige kennis dienden Kloppenburg en Faddegon een plan in om de Zuiderzee in te polderen. Een dijk tussen een plek oostelijk van Medemblik en Stavoren zou een grote nieuwe polder scheppen. Een jaar later kwam er het plan van van Diggelen, die voorstelde om meteen ook een groot deel van de Waddenzee in te polderen. De regering reageerde niet op deze particuliere initiatieven en Thorbecke wees het voorstel om dit door een staatscommissie te laten uitzoeken af.

 

Plan_Beyerinck - Copy

Plan_Stieltjes - Copy

 

Particuliere concessie aanvragers, 1866-1870

Beyerink en Stieltjes maakten plannen voor particuliere concessie aanvragers. Deze plannen verlegden de afsluitdijk zover zuidwaarts dat de IJssel vrij in de Zuiderzee kon uitmonden (de waterafvoer van de IJssel was in veel plannen een probleem). Deze plannen noopten de overheid om toch te reageren door de staatscommissie de Vries aan te stellen. Deze commissie oordeelde dat er weinig mis was met de plannen. Echter stelde men wel dat het niet aan particulieren was om de Zuiderzee droog te leggen.

Leemans, 1877

Het duurde vervolgens enige tijd, maar in 1877 kwam de overheid met het plan Leemans. Er werd een wetsontwerp ingediend om tot inpoldering over te gaan, gekoppeld aan een kanaal door de Gelderse Valei. De inpoldering van de Zuiderzee leek binnen bereik. Echter, de minister van Waterstaat trad af en zijn opvolger zag het plan niet zitten en trok het wetsontwerp in. Het zou nog 50 jaar duren voordat men daadwerkelijk zou beginnen aan de afsluitdijk.

Oprichting Zuiderzee vereniging, 1886

Op 4 januari 1886 werd te Amsterdam de Zuiderzee vereniging opgericht. Ik had als libertariër graag gezien dat dit vooral kapitalistische ondernemers waren. Die samen de schouders eronder zetten. De waarheid is anders. Het hele dagelijkse bestuur bestond uit politici en ambtenaren. Politici en ambtenaren die zich in eigen tijd inzetten voor een publieke zaak, dat wel. Het bij elkaar brengen van het geld, een ton was nodig, was echter zeer lastig. In 1888 was nog dertig duizend gulden benodigd. De minister weigerde medewerking, en de Tweede Kamer verwierp een voorstel tot subsidie met 71 tegen 2 stemmen. Dat de Zuiderzee vereniging toch door kon gaan was ondanks de minister en ondanks de Tweede Kamer. Men wist op andere manieren het geld te verkrijgen, en de penningmeester, Wertheim,  paste de laatste 3300 gulden bij nadat hij al eerder 1000 gulden had ingebracht. Hiermee kon de Zuiderzee vereniging haar onderzoek beginnen, uitmondende in het plan Lely van 1891

1891, plan Lely, de selectie van de polders

Een van de eerste taken was het uitvoeren van een bodemkundig onderzoek. Klei is vruchtbaarder dan zand en in een situatie zonder kunstmest moest worden afgezien van het inpolderen van zandgronden. De selectie van de polders is hierop gebaseerd. De kleigronden vallen daar grotendeels mee samen. Het inpolderen van delen van de Waddenzee viel hiermee af, alleen een strook tussen Friesland en Ameland kwam in aanmerking, maar dat kon als los dossier worden beschouwd.

1891, plan Lely. De keuze van het traject van de afsluitdijk en het vraagstuk van de IJssel

Een dam die de Waddeneilanden zou verbinden viel af doordat de stroomgeulen tientallen meters diep waren. Deze afdammen zou veel geld kosten en de nodige uitvoeringsrisico’ s met zich meebrengen. Een dam oostelijk van de Waddeneilanden, zeg 5 kilometer oostelijk van de Waddeneilanden, zou de diepste geulen mijden en de mogelijkheid geven grote delen van de Waddenzee droog te leggen. Echter het in te polderen land leek niet al te vruchtbaar. Een afsluitdijk tussen Wieringen en Piaam te Friesland (iets ten zuiden van het later gekozen Zurich), zou een binnenmeer scheppen welke volgens de berekeningen voldoende bergingscapaciteit had voor de IJssel, zelfs indien er drie etmalen niet kon worden gespuid en de IJssel een veelvoud van de normale waterafvoer zou verwerken. Hiermee hebben de ingenieur Lely en de Zuiderzee vereniging de countouren van het huidige IJsselmeer en haar polders bepaald.

lely 1891 - Copy

De overstromingen van 13 en 14 januari 1916

De poltiici zouden wellicht nog tot op de dag van vandaag vergaderd hebben over het Zuiderzee vraagstuk. Als de overstromingen van 13 en 14 januari 1916 niet hadden plaats gevonden. 19 doden. Het verder uitstellen van plan Lely zou gelijk staan aan politieke zelfmoord.

Overstroomde_gebieden_1916

(gekleurde gebieden waren ondergelopen)

De wet en het vervolg

Daarom werd in 1918 een wet aangenomen en werd al in juni 1920 begonnen met het verbinden van het eiland Wieringen met het vaste land. De lessen van deze dam werden toepgepast op de Afsluitdijk. En 90 jaar geleden, juni 1927, werd begonnen met de aanleg van de Afsluitdijk.zuiderzee wetsontwerp - Copy

Hieronder nog wat kaartjes en media. Bron: Mr K Jansma: Lely, de bedwinger der Zuidezee, uitgegeven in 1948. Dit is een gemakkelijk te verkrijgen boek via de site boekwinkeltjes.nl Voor 10 tot 20 euro zijn meerdere exemplaren beschikbaar.
zuiderzee 2 - Copy zuiderzee 1 - Copy

zuiderzee 3 - Copy

Afsluitdijk_01 - Copy

 
Waardering: 
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars

Door , topic: Algemeen
Reacties op dit artikel kunnen gevolgd worden op de RSS 2.0 feed.
Reacties
  1. Nico schreef op : 1

    Het verhaal doet aan verschillende dingen denken. Zoals concentratiekamp Auschwitz, waar specifieke groepen ingepolderd werden:

    Joden zijn een synoniem voor mensen die niet alleen slim zijn, maar ook sluw. Met slimme mensen heeft niemand een probleem, die worden zelfs gewaardeerd als ze hun hart op de goede plek hebben, Maar als ze sluw worden zijn ze een gevaar voor anderen. Sluwe mensen benadelen anderen namelijk.

    Roma zijn een synoniem voor mensen die van vrijheid houden (zoals soevereinen) en daardoor in de verdrukking komen. Vrijheid is heel goed, zolang die vrijheid maar niet misbruikt wordt om bijvoorbeeld een zwendel met sprookjes op te zetten.

    Homo’s zijn een synoniem voor mensen die zich in hun eigen club terugtrekken en alleen daarmee het zaad van hun gedachtengoed uitwisselen. Je kunt dit vertalen naar overheidsdienaren, elite, sociale klassen of wat dan ook.

    Inpolderen kun je beschouwen als indammen. Het moet mensen betreffen die hun fysieke of mentale kracht misbruiken (het ‘recht’ van de sterkste en/of sluwste). Op onverbeterlijke lieden kunnen in een geïsoleerde omgeving sociale of psychologische experimenten op losgelaten worden, zoals op Hell island of (in Suriname) op Devil’s island. Of het kan steriel gehouden worden en deze mensen de mogelijkheid bieden elkaar het leven tot een hel te maken (oftewel, laat ze maar barsten).

    Dit klinkt misschien hard, maar laten we wel zijn, op dit moment misbruiken de drie categoriën die ik net noemde de gehele maatschappij om het leven van iedereen in meer of mindere mate tot een hel te maken. Dat kan natuurlijk niet door de beugel. Die rollen kunnen best wel omgedraaid worden. Wie zijn leven niet wil beteren moet afgescheiden worden van het deel van de mensheid dat nog wél gezond is of in ieder geval te redden is.

    Inpolderen is zo gek nog niet. Maar dan wel de goede richting op graag. Het is natuurlijk wat zot dat perverse lieden (die kampen met karakterbederf) gezonde mensen behandelen alsof ze lepra hebben.

    Wie het kleine niet eert, is het grote (een machtspositie) niet weerd. Vergelijk dit met bureaucratie in westerse landen. Daar hebben vooral ‘kleine mensen’, uit de laagste sociale klassen last van. Ze worden niet geëerd, maar beschouwd als kaboutertjes die het werk moeten worden. Ze worden behandeld alsof ze melaatsheid (lepra) hebben. Is het toeval dat kabouters in de Ierse folklore leprachauns heten?

    Bertuz [9] reageerde op deze reactie.

  2. Nico schreef op : 2

    Sommigen steigeren van inpolderen, indammen. Het alternatief is onverbeterlijke lieden afmaken. Daar gaan mensen nog meer van stijgeren. Wat er ook zij, zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

  3. Nico schreef op : 3

    Disclaimer: Het zij verre van ons om onderscheid te maken op grond van ethische afkomst, religie of sexuele geaardheid. Het bovenstaande betreft louter individueel gedrag.

  4. Nico schreef op : 4

    Zojuist keek ik even naar het artikel van Seneca, Somaliland – kleiner is beter en het valt me op dat het Somalische principe voor Xeer (mechanisme voor rechtspraak) in geperverteerde vorm bij de bovenvermelde drie groepen terecht is gekomen.

    Opvallend in Xeer is bijvoorbeeld dat vrouwen een ondergeschikte positie hebben. Als je bedenkt dat in filosofie en religie mannen worden voorgesteld als dominerend en vrouwen als reflecterend en volgzaam, dan past dat goed in het straatje van deze drie groepen. Ze hebben zaakjes goed voor zichzelf geregeld, ten koste van menselijkheid en menswaardigheid onder mensen met gezondere denkwijzen.

    Mavado [5] reageerde op deze reactie.

  5. anp rebel schreef op : 6

    Interessant artikel. Wat naar voren komt is dat plannen van civiel ingenieurs nogal eens sneuvelen in Den Haag. Je hebt zelf al eens geschreven over de plannen om de randstad op tijd goed te ontsluiten voor het wegverkeer in de zestiger jaren, waar te weinig van terecht is gekomen met alle congestiegevolgen van dien. Verder ligt er al jaren het plan om voor de Zuid-Hollandse kust tussen Hoek van Holland en Scheveningen een stuk ondiepe zee in te polderen om dat deels voor broodnodig gemakkelijke toegankelijk recreatieterrein te gaan gebruiken voor de overvolle randstad. Onafhankelijke ingenieurs hebben al decennia geleden gewezen op bodemdaling met desastreuze gevolgen bij de huidige grootschalige gaswinning in Groningen. En wat denk je over de stedenbouwkundige planologische puinhoop van de woningnood in het westen? De politiek beweerde vijftig jaar geleden al dat die aangepakt en opgelost zou worden. Of die onzinnige concentratie van werkgelegenheid in een paar wijken van enkele grotere steden. Met al die adviezen, voorstellen en waarschuwingen daarover en daarvoor, juist uit deskundige onafhankelijke hoek, wordt door de politiek te weinig gedaan.

    Ons partijpolitieke stelsel is failliet. We hebben daarmee een bestuurslaag gekregen vol met middelmatige mensen die vooral bang zijn negatief op te vallen in hun eigen netwerk. Het resultaat is een verlamming van bestuurlijk optreden, een afschuiven van verantwoordelijkheid naar grotere politieke eenheden en doorgeslagen luisteren naar eenzijdige belangen van machtige lobbygroepen.

    Nico [8] reageerde op deze reactie.

  6. Nico schreef op : 7

    @Mavado [5]: Nee, ik heb echt niets beters te doen. Met dank aan tuig in overheidsdienst.

  7. Nico schreef op : 8

    @anp rebel [6]: Om het anders uit te drukken; overheidsmachines en staatshoofden kunnen wat ons betreft ontmanteld worden. Het is een zwendel met technologie, meer niet. Of die technologie nu ‘sprookjes’ of ‘bureaucratie’ omhelst maakt niet uit. Een mens kan het missen als kiespijn.

  8. Bertuz schreef op : 9

    @Nico [1]: Je pilletje vergeten? Waar gaat dit over? Laat maar.