Als je mij tien jaar geleden had gezegd dat ik ooit een lovend artikel zou schrijven over het Christendom, en in het bijzonder de Katholieke Kerk, had ik je vierkant uitgelachen. Ik heb nooit iets op gehad met geloof. Nu nog steeds niet.

Met de Katholieke Kerk had ik al helemaal niets, ondanks – of dankzij – dat ik ben opgegroeid als Katholiek. Hoewel ik in mijn jonge jaren naar de kerk ging, was mijn moeder niet gelovig. Hoe ouder ze werd, hoe meer nare herinneringen bij haar naar boven kwamen over de schurkenstreken van de Katholieke figuren waar ze mee te maken heeft gehad in haar leven. Kinderen weghalen bij ongehuwde moeders bijvoorbeeld. Over seksueel misbruik heb ik het dan nog niet eens.

Voeg hier aan toe de Inquisitie, “Galileo”, de duivel en de hel – en het beeld van de Katholieke kerk als mystiek, haatdragend, hypocriet gezelschap is compleet.

Toch heb ik de laatste jaren iets van een bekering ondergaan. Ik ben meer waardering gaan krijgen voor de bijdragen die de Katholieke Kerk en het Christelijke geloof hebben geleverd aan wat ik beschouw als de wezenskenmerken van de westerse beschaving, en dat zijn voor mij vooral rationeel denken en individuele rechten.

Voor veel mensen, zeker in atheïstisch-libertarische kringen, is het standaard verhaal van de westerse beschaving – waar ik zelf ook lang in heb geloofd – dat het allemaal begon met Plato, Aristoteles en de Griekse wijsgeren, die de Logica en de Democratie uitvonden. De Romeinen voegden daar de notie van het Recht aan toe. Na de instorting van het Romeinse Rijk volgden eeuwen van geestelijke duisternis, totdat in de Renaissance de Klassieken werden ontdekt, en daarmee Rede, Wetenschap en Individuele Rechten weer een kans kregen.

Inmiddels ben ik ervan overtuigd geraakt dat de werkelijkheid toch wat anders in elkaar steekt. Twee indrukwekkende boeken die mij anders naar het Christendom hebben leren kijken zijn Law and Revolution, The Formation of the Western Legal Tradition (1983), van Yale-professor Harold J. Berman, en Inventing the Individual, the Origins of Western Liberalism (2014), van Oxford-professor Larry Siedentop.

Berman laat zien hoe het westerse rechtssysteem, inclusief het idee dat individuen rechten hebben die door machthebbers dienen te worden gerespecteerd, is ontwikkeld door Katholieke geleerden vanaf de 11e eeuw. Volgens Berman staat deze verworvenheid in de moderne tijd zwaar onder druk (zie ook Libertarisch Schetsboek 3 – De wetkakkende macht):

the Western legal tradition has always been dependent on belief in the existence of a body of law beyond the law of the highest political authority, once called divine law, then natural law, and recently human rights ” schrijft Berman.

Maar:

Modern times have witnessed a substantial break with the individualism of the traditional law, a break with its emphasis on private property and freedom of contract and many of its other basic postulates. Conversely, they have witnessed a turn toward collectivism in the law, toward emphasis on state and social property, regulation of contractual freedom in the interest of society, expansion of liability for harm by entrepreneurial activity, a utilitarian rather than moral attitude toward crime These radical changes constitute a severe challenge to traditional Western legal institutions, procedures, values, concepts, rules and ways of thought. They threaten the objectivity of law, since they make the state an invisible party to most legal proceedings between individuals or corporate entities the same state that enacted the applicable law and appointed the court. the present crisis is a crisis of the whole tradition [of individualism, liberalism, secularism] as it has existed since the late 11th century.

Siedentop betoogt in zijn boek dat het idee van “het individu” als een soeverein, autonoom wezen, zoals wij dat in het westen kennen, zijn basis vindt in het Christendom. In de tijd van de Grieken en Romeinen, schrijft hij, bepaalde je afkomst je status. De maatschappij was onderverdeeld in scherp afgebakende klassen. Die waren onveranderlijk. Het Christendom legde voor het eerst de nadruk op het individuele geweten. Iedereen die dat wilde kon een kind zijn van God.

De boeken van Berman en Siedentop zijn fascinerend, maar wel behoorlijk academisch en daarom alleen geschikt voor de liefhebber. Een ander boek dat ook een rehabilitatie oplevert van het Christendom – in dit geval meer specifiek de Katholieke Kerk – maar wel heel vlot en toegankelijk geschreven, is How the Catholic Church Built Western Civilization (2005) van de bekende Amerikaanse libertarische historicus Thomas E. Woods Jr.

Dit boek zit vol eye-openers, voor mij althans. Woods beschrijft één voor één de vele manieren waarop de Kerk de westerse (Europese) beschaving heeft vormgegeven op het gebied van wetenschap, filosofie, ethiek, kunst, cultuur, onderwijs, recht en nog veel meer. (De negatieve aspecten van de kerk laat hij onbesproken.) Ik heb er een top-10 van gemaakt: Tien Unieke Prestaties van het Katholicisme. (Heb ik dit echt opgeschreven? Ja dus.) Dit zijn ze.

  1. Wetenschap en rede

Ik begin met de wetenschap en logica omdat hierover de meeste vooroordelen bestaan ten aanzien van de Katholieke Kerk.

Gezien Galileo zou je denken dat de kerkvaders niets moest hebben van wetenschap maar het tegendeel is volgens Woods het geval. Hij toont overtuigend aan dat Katholieke priesters en monniken enthousiaste wetenschappers waren. Niet alleen doceerden ze de logica van Aristoteles, het waren ook praktiserende onderzoekers. Hun grootse passie was astronomie!

De meeste bekende astronomen waren priesters. Kerken en kathedralen werden gebruikt als sterrenwachten. “The Catholic Church gave more financial aid and social support to the study of astronomy for over six centuries … than any other and probably all other institutions,” schrijft Woods.

Galileo was populair in Rome en stond in nauw contact met zijn wetenschappelijke collega’s in de kerk. Volgens Woods mocht Galileo zijn ideeën ook wel verkondigen als theorie, maar niet als absolute waarheid.

Naast astronomie leverden met name de Jezuïeten talloze belangrijke bijdragen aan vakgebieden als magnetisme, optica (de theorie van lichtgolven), elektriciteit, geneeskunde (circulatie van het bloed), wiskunde en experimentele fysica.

De Jezuïeten voerden ook experimenten uit om de theorieën van Kepler over de elliptische banen van de planeten te testen. Woods wijst erop dat de Renaissance in vele opzichten juist een tijdperk van irrationaliteit was, waarin pseudowetenschappen als alchemie en astrologie welig tierden en heksenverbrandingen hun hoogtepunt bereikten.

  1. Technologie

De Jezuïeten waren niet alleen wetenschappers van formaat, ze waren ook bepalend in de ontwikkeling van talloze wetenschappelijke instrumenten, zoals de pendule, de barometer, de spiegeltelescoop en de microscoop.

Die focus op praktische technieken kwam niet uit de lucht vallen. Middeleeuwse monniken ontwikkelden allerlei cruciale landbouwtechnieken. Ze bouwden dammen en zetten overal in Europa moerassen om in vruchtbare landbouwgebieden.

Monniken waren een soort technische adviseurs, schrijft Woods. “The Middle Ages introduced machinery into Europe on a scale no civilization had previously known.” Een paar van de industrieën die zij ontwikkelden: glas blazen, de winning van zout, lood, ijzer, marmer, aluin en gips.

  1. Onderwijs

De Katholieke Kerk is verantwoordelijk voor de oprichting van universiteiten. De kerk verstrekte statuten (“charters”) aan de universiteiten, die onafhankelijkheid garandeerden, en beschermde geleerden tegen inmenging van wereldlijke autoriteiten.

  1. Kunst en cultuur

Vrijwel alle klassieke teksten die in de 8e eeuw nog bestonden zijn intact gebleven dankzij het werk van monniken. Dit ondanks brute invasies van Vikingen, Moslims en Magyaren in de 9e en 10e eeuw.

De bijdrage van de kerk aan de beeldende kunst en architectuur behoeft geen betoog. De Kathedralen zijn het bewijs dat de Middeleeuwen niet zo duister waren als vaak wordt aangenomen, merkt Woods op.

De Renaissance is volgens hem geen breuk met de Middeleeuwse kunst en cultuur, maar eerder het hoogtepunt ervan. “Herontdekking van de klassieken”? Dat was al lang gebeurd door Katholieke geestelijken.

Het “hof” van paus Leo X in 1515 was “een centrum van kunst en intellect dat nog nooit was geëvenaard in de geschiedenis”.

  1. Ethiek

Woods beschrijft de Benedictijnen – de volgelingen van Sint Benedictus – als “de vaders van de Europese beschaving”.

Zij gaven het voorbeeld in liefdadigheid, gematigdheid, structuur en orde. Ze verwelkomden lijfeigenen in hun kloosters. “We are all one in Christ God is no respecter of persons,” was hun motto.

De Benedictijnen waren de uitvinders van liefdadigheidsinstellingen en ziekenhuizen.

  1. Individuele rechten

De Kerk legde de nadruk op de uniciteit en waarde van ieder mens, omdat ieder mens een onsterfelijke ziel had volgens de Chirstelijke leer. Dit was in de Klassieke Oudheid niet zo, schrijft Woods. Zwakken, zieken, slaven, barbaren en ander volk telden niet mee.

Ook vermeldenswaard: de Katholieke Kerk had zware kritiek op het werk van Machiavelli, dat een rechtvaardiging inhield voor dictatuur en machtswillekeur.

  1. Internationaal recht

Dominicaanse geestelijken en missionarissen voerden in de 15e en 16e eeuw strijd tegen slavernij en onderdrukking in de Spaanse koloniën. Zij verwierpen het idee van Aristoteles dat sommige mensen van nature slaven zijn.

De eerste was Francisco de Vitoria (circa 1485-1546), een priester die volgens Woods bekend staat als “de vader van het internationaal recht”:

He argued that the right to appropriate the things of nature for one’s own use (i.e. the institution of private property) belonged to all men regardless of their paganism or whatever barbarian vices they might possess. The Indians of the New World … were therefore equal to the Spaniards in matters of natural rights…. [Vitoria said] the natives possessed reason, ‘the special quality’ in man. He also referred to Thomas Aquinas who had said that belief must be voluntary, it cannot be forced or coerced.”

De Dominicaanse missionarissen Antonio de Montesinos en Bartolomé de Las Casas wisten de Koning in Madrid over te halen om de rechten van “Native Americans” bij wet vast te leggen.

  1. Vrede

In de 10e eeuw kondigde de paus de “Vrede van God” (Pax Dei) aan. Dit hield een verbod in op agressie tegenover geestelijken, pelgrims, kooplieden, Joden, vrouwen en boeren.

In de 11e eeuw ontstond onder invloed van de kerk de “vredesbeweging”, waarbij groepen mensen collectief een eed zworen om de vrede te handhaven. Deze eden speelden een belangrijke rol bij de oprichting van de eerste Europese steden, schrijft Woods.

De kerk vaardigde ook richtlijnen uit voor het voeren van oorlogen, zoals fatsoenlijke behandeling van krijgsgevangenen en bescherming van de burgerbevolking. Volgens Spaanse scholastici mocht oorlog niet leiden tot de vernietiging van de verliezende partij.

  1. Economie

De 14-eeuwse Franse bischop Nicholas Oresme is een van de grondleggers van de economie. Hij schreef dat het depreciëren van de munt leidde tot hogere prijzen en de handel verstoorde. Dergelijke inflatie verrijkt de staat ten koste van het volk, schreef Oresme, een inzicht dat bij menig modern Nobelprijswinnaar nog altijd ontbreekt.

De geweldige bijdragen van Spaanse scholastici van de School van Salamanca aan de economie zijn uitgebreid beschreven door Murray Rothbard in deel 1 van zijn tweedelige werk “An Austrian perspective on the History of Economic Thought”.

  1. Emancipatie

Om de tien vol te maken doe ik emancipatie er ook nog bij. Door het huwelijk heilig te verklaren, gaf de Kerk een beschermde positie aan vrouwen, stelt Woods. Maar ook ongetrouwde vrouwen hadden dankzij de Kerk kansen die ze daarvoor nooit hadden gehad: ze konden leiding geven aan kloosters, ziekenhuizen en scholen.

De moraal: zo zie je maar weer, een mens is nooit te oud om te leren.

30 REACTIES

  1. Geweldig artikel Karel!

    Wat betreft punt 1 wetenschap en rede: Ik dacht dit dit oorspronkelijk uit de gedachte geboren is dat god = realiteit. I.e. de zoektocht naar de waarheid was een manier om dichter bij god te komen.

    • dank je, ja, zoektocht naar waarheid, als ik Berman lees, denk ik dat daar inderdaad een traditie van argumentatie uit is voortgekomen die weer invloed heeft gehad op de rechtsfilosofie
      persoonlijk vind ik het boeiend hoe iemand als Berman het moderne rechtssysteem te kijk zet en waarschuwt dat we de traditie van onafhankelijk recht totaal zijn kwijtgeraakt – Berman was geen libertariër of zo, een echte geleerde

  2. “Als je mij tien jaar geleden had gezegd dat ik ooit een lovend artikel zou schrijven over het Christendom, en in het bijzonder de Katholieke Kerk, had ik je vierkant uitgelachen. ” Dat is met alles zo, wijsheid komt met de jaren maar dan ga je dood dus heb je er nog geen moer aan en er is niemand die nog naar een ouwe zak luisteren wil, deden wij vroeger ook niet.

    • @Willem.

      Een mooie poëtische zin, die laatste zin.

      Maar vooral met dat ‘wijsheid komt met de jaren’ thema, raakt u m.i. iets aan wat in het onderwijs wordt gemist.

      Het onderwijs voorziet in een beroepsopleiding, maar bereidt niet voor op de realiteit van het leven. Met name dat wijsheid aspect schat ik in als 50% bestanddeel. De andere 50% is dan de lesstof. Ik zou in ieder geval blij zijn geweest met leraren met levenservaring en wijsheid.

  3. Jawel nooit te oud om te leren. En naar mate je ouder wordt hoe gematigder je de dingen bekijkt. Ik heb geen moeite om naar de 10? goede dingen van de kerk te kijken. En misschien moeten we hier wat vaker naar de dingen die goed gaan kijken, niet alles is slecht. Maar ook oppassen: in de kerk zijn ‘geloven’ en liturgie voor mij grote tegenstrijdigheden met wetenschap. En even snel door: uit het huidige Chinese systeem komen best een aantal goede dingen, maar om over 10 jaar daar een lovend artikel over te schrijven?

    • ik zie niet veel positieve dingen uit China komen eerlijk gezegd en we hebben het hier over een traditie van 2000 jaar
      maar uiteraard heb je gelijk dat het Christendom (iedere religie) ook veel negatieve aspecten heeft
      er is inderdaad ook een Christelijke traditie van blind geloof, dat zie je zowel in Protestantisme als Katholicisme

      • Dat u weinig weet van de 6000 jaar oude Chinese beschaving, betekent niet dat ze ons niet veel te bieden zou hebben.
        Verdiep u eens in Zhuangzi of Qu Yuan en hun ideeen omtrent vrijheid.
        Er zou zomaar een wereld voor u/ons open kunnen gaan…

  4. Dank Karel voor het artikel en de losse en open introductie ervan. Altijd leerzaam om de materie aan te treffen in een bepaalde context. Het bespaart ook veel onderzoek en lees- en schrijfwerk. Vooral dit soort artikel waar een heel leven achter zit.

    Vooralsnog wil ik graag even een observatie met u delen wat betreft de vorm, welke voortkomt uit mijn drang om de bron te adresseren.

    Welnu, ik mis hoofdstuk 0; humanisme !?

    Noot terzijde ter relativering: ben zelf ook met deze materie aan het worstelen om een beginpunt te bepalen in relatie tot grondrechten en UVRM.

    Wat betreft de inhoud; hiermee ga ik vandaag even door de stad en het park wandelen.

    • Dank voor je positieve reactie. Wat bedoel je precies met ik mis hoofdstuk 0, humanisme? Dat snap ik niet helemaal. Ik hoop overigens dat het duidelijk is uit het artikel dat ik niet bepaald kritiekloos naar het Christendom kijk. Maar vroeger zag ik alleen maar de negatieve kanten.

      • Humanisme als oorsprong van menselijk handelen. Als voorbeeld: de tien geboden kwamen niet voort uit (in dit geval) het christelijk geloof, maar heeft als beginsel het individu zelf.

        Kortom, wat is het fundament van geloof!

      • @Karel “dat ik niet bepaald kritiekloos naar het Christendom kijk.”

        Ik onderscheidt ten minste drie lagen:
        – De leer
        – De gelovige
        – De leidinggevenden

        De leer, wel daar heb ik niet zo heel veel mening over. Ik denk dat het christelijke geloof zoals dit in het westen tot uiting gekomen is zich heeft aangepast aan de natuur van de mensen in het westen. I.e. de mens was eerst, de leer kwam achteraf, en het is niet verwonderlijk dat de leer nu goed past bij de westerse mens (zoals die was in 1800-1850).

        De gelovige, als ik kon kiezen dan zou ik het verkiezen alleen met gelovige nederlanders om te gaan. Die geven wezenlijk minder problemen dan de ongelovigen.

        De leiding: wel dat is waar de moeilijkheden beginnen. Zoals zo vaak trekt macht personen aan die macht zoeken. En die hebben vaak een eigen agenda…

      • “Kortom, wat is het fundament van geloof!”

        Een religie is het codificeren van gedragsregels die goed blijken te werken voor een groep mensen op een bepaald plaats in een bepaalde tijd.

        Er zit daarmee meteen een sterk Darwinistisch aspect aan ethiek en moraliteit en daarmee aan religie. Velen zijn in de loop der tijden verdwenen; omdat ze zich onvoldoende hebben voortgeplant of omdat ze op het slagveld in de pan zijn gehakt.

        Het is echt niet zo dat een Mozes of Zarathustra van een berg zijn afgedaald om de geloofsfundamenten in marmer gebeiteld uit te reiken, nadat ze deze na decennia van overpeinzingen hadden uitgedacht.

    • Heb ik niet goed uitgelegd; mijn gebruik van de term humanisme was te algemeen.

      Herstel!

      Mijn vraag is hoe over te gaan van individualisme naar collectivisme?

      Voorbeelden:
      Op staatsrecht gebied: van individuele soevereiniteit naar volkssoevereiniteit;
      Op religieus gebied: van individueel geloof naar collectief geloof (bv. christendom).

      In dit geval;
      Van individueel humanisme naar collectief humanisme. En dus het humanisme te beschouwen als fundament van geloof.

      Vandaar mijn suggestie voor het 0 artikel van humanisme.

      Disclaimer: wat is het toch moeilijk om gedachten in woorden uit te drukken, zeg ik tegen mezelf.

      • “handelen” lijkt mij voort te komen uit het leven zelf. Een kalfje komt ter wereld en wil gaan staan. Dat lukt vervolgens wel of niet.

      • “Mijn vraag is hoe over te gaan van individualisme naar collectivisme?”

        Pardon? De hele samenleving is gebouwd op collectivisme, daarom zitten we met de problemen die we overal zien. ‘Democratie’ is toegepast collectivisme. Het is de motor achter socialisme, de meest dodelijk ideologie uit de geschiedenis.

        We moeten juist van dat desastreuze, destructieve collectivisme af en het individu eindelijk eens met rust gaan laten, zolang dat individu zich niet aggressief gedraagt jegens anderen. Leven en laten leven, geen gedwongen conformisme.

    • @Virtuoso.
      U bent toch niet werkelijk van mening dat het individu met rust gelaten wordt zonder dat deze voor zijn vrijheid opkomt?

      M.a.w. uw ambitie is niets meer dan een theoretisch wensdenkverhaal. U wekt zelfs de indruk niet op de hoogte te zijn dat het gat tussen de huidige realiteit van dictatuur en uw ambitie van vrij leven op de een of andere manier gedicht dient te worden.

      Leven en laten leven, vertelt u ons. Ik ken deze situatie niet; niet in het heden en ook niet in de geschiedenis.

      Met uw manier van redeneren raad ik u aan om even bij het partijkartel langs te gaan en uw uw wereldbeeld met hen te delen. Daar hebben ze goed nagedacht over individualisme versus collectivisme.

      Tenslotte, ik herhaal mijn stelling dat zodra het individu uit het bos stapt en begint te converseren er sprake is van een collectief. En dat dat georganiseerd dient te worden om niet de vrijheid te verliezen en te worden onderworpen aan de sterkste.

      • @Virtuoso.

        En dan komt u op het ministerie aan en zegt tegen het een of ander partijkartellid dat u graag als individu gezien wil worden.

        Geheid krijgt u het antwoord dat hij dat ook wel weet en dat u dan het beste achteraan kan sluiten in de rij met soortgenoten; de gehele Nederlandse bevolking en de gehele wereldbevolking m.u.v. de psychopaten.

        Misschien is het partijkartellid nog wel even zo vriendelijk om u uit te leggen hoe de wereld draait en dat die psychopaten (niet toevallig) aan de politieke touwtjes trekken.

        Ze lachen u in uw gezicht uit; Karl Rove:
        “We’re an empire now, and when we act, we create our own reality. And while you’re studying that reality – judiciously, as you will – we’ll act again, creating other new realities, which you can study too, and that’s how things will sort out. We’re history’s actors… and you, all of you, will be left to just study what we do.”

        Kortom, u is een romanticus. Indien u dit begrijpt dan kunt u zich bij mij aansluiten en vormen wij samen een collectieve groep van twee personen.

  5. Karel, het wordt een serie interessante artikelen ‘het libertarisch schetsboek’.

    Graag wil ik je de overweging meegeven om het laatste artikel te gieten in de vorm van een overzicht?

    Een overzichtsartikel ingedeeld in de factoren these, antithese en synthese. En waarbij synthese dan staat voor libertarisme (neem ik aan).

  6. Juist! Een hoognodige revisie van de verworvenheden en het belang van de katholieke kerk als peiler onder de westerse cultuur.

    Frank van Dun heb ik wel eens horen praten over de definitie van God volgens Anselmus: God is, per definitie, het volmaaktste wezen dat denkbaar is. Waaruit hij concludeert: als God volmaakt is, dan moet alles volmaakt zijn. Maw, het is niet mogelijk om eerst onvolmaakt (slecht) te handelen om er daarna iets volmaakts (goed) mee te doen. Hiermee worden in een beweging alle verzorgingsstaten op de filosofische mestvaalt gesmeten.

    Verder is het christendom gedrenkt in het natuurrecht wat ook de basis is voor het libertarisme. Het mag dan ook geen verbazing wekken dat het Heilige Roomse Rijk, als opvolger van het Romeinse Rijk, een bijna-anarchistische, gedecentraliseerde samenleving opleverde wat vanzelfsprekend uitstekend gewerkt heeft. Dat is tot ‘the balance of power’ verstoord werd na de Duitse eenwording en de Italiaanse rissorgimento met WO1 tot gevolg en een gestage aftakeling sindsdien. Misschien is dit al begonnen met de Franse Revolutie. Niet alleen Oswald Spengler, ook Friedrich Nietzsche zag het aankomen: Gott ist tot! Maar begrijpen jullie wel wat dit betekent? Tot op de dag van vandaag proberen we een antwoord op die vraag te geven.

    • “Tot op de dag van vandaag proberen we een antwoord op die vraag te geven.”

      Persoonlijk: Het doorgedraaide individualisme
      Filosofisch: Nihilisme
      Organisatie: Op macht gebaseerd

      No God, No Western Man.

  7. Waarom zou u het orgineel er niet eens op naslaan om te analyseren , wat er nu eigenlijk in geschreven staat ?

    U heeft een HEBREEUWS orgineel , welke vertaald in het GRIEKS aan u is uitgereikt.
    En u heeft een GRIEKS geschrift , welke is vertaald naar welke spraak dan ook .

    Wat hier ter lezing is aangeboden , is een gefilterde variant , volgens het MISES instituut .

  8. Nuttig en interessant artikel. Heeft me aan het denken gezet. Moest de inhoud mentaal even herkauwen. Heb het boek “How the Catholic Church Built Western Civilization” besteld. Ik kom tot deze kanttekening. Uitgaande van deze stelling “de prijs van belasting is de gemiste vooruitgang“.

    Kanttekening: “De katholieke kerk heeft eeuwenlang, meer dan een millennium lang, in vele landen, een enorm middelenbeslag gelegd op het inkomen / vermogen. Hoever zouden we intussen gekomen zijn als deze middelen alternatief waren aangewend?

    Er zijn middelen afgenomen van productieve burgers en kooplieden. En overgeheveld naar de kerk die er kathedralen van bouwde en een priesterklasse die materieel niets toevoegde (heb het hier niet over de monniken). Je zou in een artikel kunnen betogen dat de menselijke en wetenschappelijke ontwikkeling een enorme achterstand heeft opgelopen. Door de kerk. Door een overheveling van middelen van productieven naar economisch minder productieven / parasieten. Waarbij de toenmalige parasieten zich net als de huidige ambtenaren beroepen op morele superioriteit, zonder hun de zondvloed of “Amerikaanse toestanden”. Maar dit terzijde.

    • @ratio.

      Het gaat er niet om of dit legitiem was , of op welke basis de KATHOS ( eenheid ) uw bestaan geschapen heeft ( alleen de paus kan een koning kronen ) .

      Maar het staat ergens geschreven , en zou het dan niet van wijsheid getuigen om de teksten nogmaals in te zien.

    • @jhon

      Ik snap niet helemaal de context van dit vers , daar de kern van het betoog is ( met dank aan Karel Beckman ) , dat een zeker befaamde en omstreden wetenschapper enigermate verbonden aan het MISES instituut , duidelijk de opkomst van de WESTERSE CULTUUR , direct koppelt aan de opkomst van het Katholieke geloof , en daarmee aan de term Christendom.

      Maar omdat wij heden ten dage beschikken over ruime communicatie midelen , de luxe kennen , om nogmaals te mogen nadenken over de term.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in