Door Paulus Schuckinkkool

Binnen het libertarisme wordt over het algemeen het eigendomsrecht als een absoluut recht gezien. Dit betekent dat individuen het recht hebben om hun eigendom te gebruiken en te beschermen tegen inbreuk door anderen, zonder tussenkomst van de overheid. Het libertarisme streeft naar maximale individuele vrijheid en minimaliseert de rol van de overheid in het economische en sociale leven. Het eigendomsrecht wordt gezien als een fundamenteel recht dat nodig is om individuele vrijheid te waarborgen. Het eigendomsrecht is ook van toepassing op het lichaam. Uit het voorgaande volgt logischerwijs dat het gebruik van geweld ter verdediging van lijf en goed toegestaan is. Tijdens een discussie over het programma van de LP werd de mening geïntroduceerd dat zelfverdediging proportioneel moet zijn met de voorziene schade. Ook zou wraak niet mogen omdat dat geen zelfverdediging meer is. De schade is er al en wordt niet voorkomen. Proportionaliteit is op het eerste gezicht redelijk, maar ik kan me toch niet ontworstelen aan een gevoel van ongemak. Wraak staat voor mij zo buiten kijf, dat het idee dat af te verbieden vooral verbazing en woede losmaakt. Ik zal een aantal facetten uiteenzetten die leiden tot mijn positie.

De steen des aanstoots

Het idee is dat als er een inbreuk wordt begaan, deze volledig vergoed moet worden. De schade wordt geconverteerd naar een monetaire hoeveelheid die de dader dan moet betalen aan het slachtoffer. Straf bestaat niet langer, alleen de schadevergoeding blijft over. Ook alleen aantoonbare schade telt. Van een gevangenisstraf wordt niemand beter, dus dat zou afgeschaft worden. Lijfstraffen zijn al verboden, maar komen ook niet terug, omdat dit op wraak neerkomt en schade niet vergoedt. Ik zou vanuit het oogpunt van proportionaliteit een “oog om oog, tand om tand”-ethiek begrijpen, maar het leidt niet tot schadevergoeding. Dwangarbeid in het geval dat de dader niet kan betalen, mag wel.

Subjectiviteit

Als eerste subjectiviteit. Proportionaliteit is subjectief. De meningen verschillen over wat proportioneel is. Het is onrechtvaardig om dat op te leggen. De een zou een inbreker van de trap gooien, anderen noemen dit poging tot doodslag en dientengevolge disproportioneel. De eigenaar van het vastgoed moet de regels bepalen over wat een proportionele reactie op inbraak is. Ik denk aan de bordjes in Amerika: “burglars will be shot, survivors will be shot again”.

De subjectiviteit heeft twee kanten, enerzijds de schade die aangericht is, en anderzijds de repercussies. Over de schade is men het vaak sowieso niet eens. Veel schade is onmeetbaar: pijn, angst, schaamte, en verder ongemak. Dat betekent niet dat er dan maar niets tegenover hoeft te staan. Wie gaat opdraaien voor de kosten van opsporing en preventieve maatregelen? De crimineel zorgt ervoor dat deze kosten gemaakt worden, maar ze vallen niet per se onder schade. Ook hebben goederen inherent verschillende waardes voor verschillende mensen: het waardeloze erfstuk, het unieke schilderij, de tekening gemaakt door je overleden dochter.

Voor de repercussies gaat een zelfde soort vlag op. Is een pak slaag evenveel waard als een schilderij? Een gebroken been meer of minder dan een aanranding? Je kunt zelfs nog een stap verder gaan. Moeten de verdedigende maatregelen in verhouding staan met de goederen in het huis? Als ik speciale gladde dakpannen heb, die ervoor zorgen dat inbrekers naar beneden vallen, is dat wellicht niet proportioneel ten opzichte van inbraak.

Inconsistentie

In mijn lezing zijn het recht op bezit en de daaruitvolgende rechten op dissociatie en het lichaam absoluut. Daarom mag de eigenaar volstrekt zelf bepalen hoe zijn bezit en lichaam behandeld dienen te worden. Op dezelfde wijze als de eigenaar van een weg mag bepalen hoe daar gereden wordt, en hoe overtredingen worden behandeld. Als een dief of snelheidsduivel het daar niet mee eens is, kan hij altijd besluiten niet tot inbraak of snelheidsovertreding over te gaan. Vrijwillige dissociatie is de oplossing.

De eigendomsrechten zijn nog weinig waard als iedere inbreuk daarop weloverwogen en proportioneel moet worden beantwoord. Als democratisch besloten wordt wat de reactie op zulke overtredingen moet zijn, is er dus per definitie geen sprake van absolute eigendomsrechten.

Wanneer wordt zelfverdediging wraak?

Dit is een wat subtieler punt, dat neerkomt op een probleem van tijd en symmetrie. Je mag jezelf met geweld beschermen, maar niet wreken. De daad die wordt tegengaan danwel vergolden is hetzelfde, maar de reactie moet anders zijn. Dat is vreemd. Asymmetrisch tenminste. Er zit ook een component van tijd in die ik aan de hand van een scenario wil uitwerken. Je zit op je terras en je ziet een man over je hek klimmen. Hij pakt een shotgun en richt hem op jou. We zijn het er allemaal over eens dat jij je gold plated Colt Python 6″ .357 Magnum van tafel mag pakken, en hem naar zijn grootje mag schieten. Helaas. Je was te laat. Hij heeft de trekker al overgehaald en de hagel vliegt op je af. Nu zou je niet meer mogen schieten, want nu is het wraak. Hem naar de gallemiezen schieten heeft immers geen zin meer. De hagel zal niet ophouden jouw kant op te komen. Ok, ok, maar het zou toch kunnen dat hij mist en nog eens schiet. Niet met dit wapen! Ik geloof niet dat er iemand is die het eens is met deze conclusie.

Consequenties

Ik kan een hele trits aan voorbeelden bedenken waarbij mensen hun eigendommen verliezen omdat zij zich niet langer kunnen verdedigen als proportionaliteit afgedwongen wordt:

  • Death by a thousand cuts. Je spreekt met honderduizend mensen af dat je ieder een 10tje jat van iemand. Omdat niemand hem genoeg schade aandoet, kan hij niemand tegenhouden. Daarna is hij failliet.
  • De Landloper. Je wil van je tuin genieten. Hij klimt over het hek, maar maakt geen schade. Wat voor schade is er om je tegen te verdedigen? Geen enkele, dus je hebt geen poot om op te staan.
  • De rijke buurman. Je buurman is exorbitant rijk en vindt jou een ongelofelijke plebejer, waar hij niet naast wil wonen. Jij zit goed, dus wil niet weg. Hij kan mensen inhuren om je leven zuur te maken en het iedere keer afbetalen zonder verdere problemen. Huis platgebrand, kippen vergiftigd, bomen omgezaagd. Maakt allemaal niet uit. Hij kan de schade toch wel vergoeden.
  • De berekenende dief. Hij steelt liever dan dat hij werkt.

We nemen aan dat binnen proportionaliteit C = R, dus als P lager is dan 50%, zal de dief overgaan tot diefstal. Maar aangezien de dief het gestolen goed bij betrapping gewoon terug kan geven, en de schade op dat moment 0 is, kan hij het gratis proberen.

GERELATEERDE ARTIKELENMEER VAN DEZE AUTEUR

16 REACTIES

  1. Een moeilijk onderwerp. Als het doel van straf afschrikking is, dan moeten straffen publiekelijk worden uitgevoerd en zijn ook lijfstraffen logisch goed te verklaren. Als het doel van de straf compensatie is, dan kom je uit bij de economische argumenten in dit artikel genoemd: werkkampen en het wegsnijden en verkopen van organen bv. Of je daar als slachtoffer een beter gevoel van krijgt en meer gelukkig wordt is en hele andere vraag. De stoïcijnen zeggen meen ik dat de beste wraak bestaat uit een goed en gelukkig leven leiden. Er zijn meer insteken dan een strikt economische.

    • *** Er zijn meer insteken dan een strikt economische *** Eens, het libertarische antwoord, schadevergoeding, is soms te kort door de bocht. Zeker bij misdaden van de buitencategorie, zoals moord, verkrachting en andere vormen van geweld. Is de schade niet in geld uit te drukken. De gedachte dat je het verkrachten van een kind kan vergoeden met geld kan er bij mij niet in.

  2. Eigendomsrecht is een burgerdingetje, waarbij de staat dominant is.

    De overheid claimt niet eens eigenaar te zijn van natuurgebieden. Er is wel een beheerder, bijvoorbeeld Staatbosbeheer of Natuurmonumenten. Iets wegnemen uit een natuurgebied heet geen diefstal maar valt onder stropen.

    Vergelding moet een zodanige afschrikking opwekken bij anderen dat ze het niet in hun hoofd halen ook zoiets te gaan doen. Vroeger bij ridders, later bij de overheid maar er is niet veel meer van over.

  3. Hoe zag zo’n vergelding eruit voordat de Fransen kwamen? Galg en rad. Iemand werd aan een rad gebonden en toegetakeld met gloeiend ijzer, zijn botten gebroken en vaak volgde dan, na uren van marteling, de genadeklap.

    De genadeklap kan na een half uur gegeven worden, je kunt mensen ook dagenlang laten creperen. Zoiets gebeurde in het openbaar. Veel steden hebben nog steeds een ‘blauwe steen’ in het centrum waar dat soort terechtstellingen werden voltrokken.

    Het rad werd uiteindelijk op een kar de stad uitgereden. Op de toegangsweg naar de stadspoort bevond zich de galg. Daar werd het rad opgehangen. In de stad hier dichtbij was plek voor zo’n 20 gehangenen. De plek van de galg is gemarkeerd met drie enorme keien, de blauwe steen in het centrum ligt er gewoon, maar bijna niemand weet wat voor een steen dat is.

    Het was een werkend systeem. Er zijn regels binnen je community waar iedereen zich aan moet houden. Buiten de community was een vrijwel anarchistische buitenruimte. Niet iedereen werd direct veroordeeld tot galg en rad, sommigen mochten gewoon de stad niet meer in.

  4. onze/uw/mijn …
    give a shit methode
    straffen voor hoor en wederhoor heeft plaats gevonden
    … overheid

  5. Het lijkt me mooi om bepaalde types te zien hangen. Maar het doel is natuurlijk het schoonhouden van de stad, welvaart en eerlijke handel. Alles ter meerdere eer en glorie van God.

    • Denk bijvoorbeeld aan een failliete bankier. De mensen die hun spaargeld kwijt zijn komen vast graag naar de plaats van terechtstelling. Wat mij betreft mogen de gedupeerden democratisch beslissen of het al tijd is voor de genadeklap, of niet.

      Het doel van dit alles is allerlei misstanden uitbannen, en met alleen een taakstraf of boete voor een bankier die het geld van velen is kwijtgeraakt gaat dat niet lukken. Hangen met een doel dus.

      Vele schoften die nu straffeloos rondlopen hebben nog geen vermoeden van de oude gewoontes die zomaar weer onder het stof uit kunnen komen.

    • Het recht op genoegdoening is nog steeds ver te zoeken in juni 2023.

  6. Als men zich kan/mag verdedigen wat in principe natuurlijk gewoon geld maar nu onderdrukt wordt door een heerser met geweldsmonopolie die je dat recht ontneemt. Dan zou daar een preventieve werking van uit gaan omdat je als dief dan opeens niet meer beschermd bent tegen eventueel geweld van je slachtoffer(s). Als men ook weet dat er dan ook meer sociale controle zal zijn en men elkaar beschermd is het risico al snel te groot om te gaan stelen.

    Ik vind sowieso dat je dat recht hebt en doen al die wetten daar niets aan af, omdat die ten eerste niets tegenhouden. Een dief is nu beschermd en de wet houdt hem niet tegen, mensen die gewoon fatsoen hebben, hebben die wetten niet nodig. Die wetten zijn er om de crimineel te stoppen maar de pakkans is laag dus houdt het niets tegen.

    Nu zijn er vangnetjes voor mensen die zich misdragen en het ergste wat ze kan overkomen is goed onderhouden opgesloten te worden, als dat al gebeurd.

    Maar als mensen opeens verantwoordelijk zijn en voor de schade moeten opdraaien dan wel het risico op letsel ervoor terug krijgen dan wordt het opeens anders.

    Ik weet niet meer welk plaatsje het was en kan het artikel ook niet meer vinden. Maar het was in DE waar er een plaatsje was waar veel verkeersdoden en slachtoffers vielen. Er is hier van alles geprobeerd met borden, signalering en al wat ter beschikking stond maar niets hielp. Uiteindelijk hebben ze alles weggehaald en het aan de mensen overgelaten. De situatie aldaar was afwijkend en daarom ging het ook zo vaak fout maar wat bleek toen er geen “begeleiding” meer was door signalering etc gingen mensen opeens goed opletten. Dat pakte zo goed uit dat er nadien niets meer is voorgevallen wat letsel of erger veroorzaakte.

    Dit is kort samengevat maar maakt duidelijk dat je alles kunt proberen te sturen en dat maakt mensen minder alert. Het is allemaal geregeld en er zijn verzekeringen waarbij je niet zelf opdraait voor schade dus is er ook weinig druk. Dit werkt onbewust zo, en als dat er allemaal niet is komt het op de persoon zelf aan waardoor die beter gaat opletten. Dus allerlei regeltjes samengevat in een bibliotheek aan wetboeken werkt averechts.

    Ik ben van mening dat als men meer verantwoording krijgt men deze ook zal nemen, niemand (het grootste deel) wil een ander leed aandoen. Niemand wil verantwoordelijk zijn voor de problemen die zijn gedrag veroorzaakt als hem dat flink gaat kosten of dat deze er zelfs letsel aan over kan houden als deze moedwillig iets doet.

    Dus wat mij betreft overboord met alle wetten en zogenaamde handhavers die eigenlijk alleen maar bedoeld zijn om het regime te ondersteunen en hun wil onder dwang op willen leggen overbodig.

    Niet stelen, niet dwingen, niet doden(geweld) en doe een ander niet dat je niet wil dat jezelf geschied. Onder die simpele wetten kun je alles afvangen m.i.

    Oftewel, hou het simpel en maak de mens verantwoordelijk voor al zijn daden, geen vangnetjes en complexe systemen meer. Dan is voor iedereen duidelijk dat je gewoon moet opletten en niemand lastig valt of problemen bezorgd.

    En ja, ik ben er van overtuigd dat het kan maar men moet het wel willen en dat laatste is het probleem, de mens zelf.

  8. In onze samenleving mag een burger zich verdedigen. Dat recht heb je. Wraak heeft met vergelding te maken en niet met verdediging. Bij wraak loop je de kans je te wreken op de verkeerde. Bij verdediging niet. De agressor staat voor je neus.

  9. Ik wil graag een persoonlijke ervaring delen.

    Na een gezellig avondje stappen werden mijn ex en ik vlak voor ons huis bekogeld met oa kippenbotjes, blikjes ed door vier mannen. Zij gooide een blikje terug en toen begon de aanval. Gelukkig lieten ze haar met rust en focucuste alle agressie op mij. Gelukkig kan ik goed boxen en heb redelijk inzicht dus de eerste die mij een hoek wilde verkopen ging neer. De resterende drie durfde niet meer door te drukken en heb ik dus van me af weten te houden om uiteindelijk eerst ontzet te worden door de bezoekers van een koffie en theehuis.

    Toen kwam de politie en zowaar, een van die gasten was blijven plakken en is door onze input gepakt. Wij mee naar het bureau. Verklaring ed afgelegd om zo vervolging mogelijk te maken. De dienstdoende agenten en later de officier van justitie wisten ons te vertellen dat de beste man al 7! keer eerder was opgepakt voor een vergelijkbaar vergrijp. Ze gingen nu echt celstraf eisen.

    Ruim een jaar later ging de rechtzaak eindelijk van start. Ik had een schadeclaim van 150 Euro ingediend want mijn jas was beschadigd en mijn bril ook. De celstraf eis van 3 maanden vond ik al belachelijk gezien de agressieve geschiedenis van deze man.

    Echter, tot mijn stomme verbazing kreeg deze man complimenten van de ”rechter” aangezien hij na jaren van werkloosheid nu een uitzend baantje had. Ik kon geen bonnetjes overleggen van de kosten van mijn jas en bril dus werd dat van tafel geveegd en hij mocht 160 uur gaan schoffelen. Sindsdien ben ik het vertrouwen (die al laag was) in de rechtstaat volledig verloren. Zeker omdat daarna we alllerlei (toen nog samen) allerlij treiter campagnes ondervonden. Zoals in het midden van de nacht heel veel aanbellen. Politie vond het ”toeval”

    Dit voorval heeft me uiteindelijk mijn relatie gekost.

    Ik snap dat libertarisme financieel gerelateerde zaken financieel wil oplossen. Echter dit soort misdrijven zijn niet in geld uit te drukken. Wt mij betreft krijgt zo een hufter als straf omdat hij al 7 keer veroordeeld is voor ”agressie voor de lol” de straf om 17 keer op onverwachte momenten afgetuigd te worden over een periode van zeg 7 jaar. Ik zal graag vrijwillig bijdragen aan zulke straffen.

    Ik denk dat dit ook libertarisch isaangezien dat wel helpt in tegengaan van zinloos geweld. Het dader beschermen zorgt ervoor dat het keer op keer mis gaat. Ik zeg niet dat een keer een uit de hand gelopen ruzie zo opgelost moet worden maar na zeg drie keer vind ik het prima en terecht en zal daar graag aan meehelpen gezien wat het mij heeft gekost. Te weten mijn relatie.

    Groeten,
    Hugo

  10. @Hugo, dank voor je verhaal. Voor mij gelden enkele overwegingen

    1] het standaard libertarische antwoord van schadevergoeding heeft beperkingen, zeker bij extreem geweld
    2] wraak is toegestaan, maar voor een stabielere samenleving en het voorkomen van een generaties durende keten van wraak, is het goed als een dorpsraad oid zich uitspreekt of wraak gerechtvaardigd is. Dit betekent dat ingezetenen zich vooraf akkoord verklaren met deze raad. Die slechts uitspreekt of wraak hier gerechtvaardigd is.
    3] in een minarchistische samenleving is er een rol van de staat voor rechtspraak. Deze zou slechts moeten beoordelen of de verdachte schuldig is en kan verzachtende omstandigheden verzamelen. Maar het is aan het slachtoffer of de nazaten daarvan of er beperking van de maximum straf plaats vindt door deze factoren mee te wegen. Als de rechter dit doet en de omstandigheden meeweegt in de uitspraak dan staan niet de gevoelens van de slachtoffers centraal maar staat de dader centraal. Dus de slachtoffers mogen zich inleven in de omstandigheden van de dader als ze daartoe bereid zijn en kunnen vervolgens de straf van de dader neerwaarts bij te stellen. Deze vorm van genade kan slechts door de slachtoffers worden verschaft.

    • @Ratio,

      Dank voor je reactie. Een helder en rationele reactie (smile). Wat ik in mijn situatie zo lastig vind is dat zodra de strafzaak is afgedaan er niets meer wordt gedaan met ”vervolg acties” van de daders (er was er maar 1 vd 4 gepakt). Ik denk zelf dat eventuele ”vervolg acties” door daders serieus moet worden genomen. Iets in de trant van, jij weigerde je maten te verraden, jij bent verantwoordelijk voor die ”vervolg acties” dus je straf wordt heroverwogen.

      Tevens ben ik van mening dat recidivisme een veel belangrijkere plaats moet krijgen in een rechtvaardig rechtsysteem. In de huidige samenleving is het begrip ”draaodeur crimineel”. Ik hoop dat jouw ideaal daar ook een oplossing voor heeft.

      Over vergeven gesproken vind ik het huidige Russische model in de oorlog met Ukraine wel een goede. We zijn in oorlog, jij bent een klootzak geweest. We trainen je, je gaat daarna voor een half jaar de hel, genaamd schok troep, in. Overleef je het krijg je een nieuwe kans. Als je het niet overleeft krijg je een respectvolle begraafplaats. Volgens Putin reduceert dit het recividisme met een factor 10. Vn 40% tot ongeveer 4%.

      Uiteraard is dat niet een perfecte oplossing want nog steeds staatsgedreven maar iig minder slecht. In de ideale situatie is het inderdaad het slachtoffer zelf die de genade verlenen. Ik kan me goed voorstelllen dat als die gast na een paar jaar totaal instort en smeekt om genade ik dat zou verlenen. Nu is het gewoon een grap voor hem en het zou me niets verbazen als hij en zijn vrienden nog meer slachtoffers zou hebben gemaakt.

      Tot slot ben ik het eens met jou en Youp dat we de wraak cultuur moeten voorkomen. Dat bevorderd diit systeem niet. Echt als ik de kans krijg….. Ik weet nl dat ik hem alleen gemakkelijk aankan. Ik weet ook dat als ik gepakt wordt het een minimale straf oplevert. Exact de calculatie die daders ook hebben en vroeger of later gaat dit werkelijkheid worden. Ik ben blij en verdrietig tegelijk dat ik hem nooit meer ben tegengekomen. Ik weet nl rationeel dat mezelf met geweld wreken niet rationeel is maar emotioneel weet ik dat het op dat niveau genoegdoening zou opleveren.

      Mocht ik die gast tegenkomen hoop ik dat mijn ratio het wint maar ik weet het niet zeker.

      Groeten,
      Hugo

  11. Mij lijkt dat wraak mede plaatsvindt omdat er geen of onvoldoende recht is gesproken. De bedoeling van recht spreken moet zijn dat dergelijke wraakgevoelens verdwijnen omdat de dader zijn gerechte straf niet ontlopen is. Maar het kan ook zijn dat de wraakgevoelens van het slachtoffer onredelijk zijn. Het kan zijn dat deze schuld vermoed bij iemand die dat niet gedaan heeft. Bovendien kunnen conflicten heel lang slepen, generaties lang, zodanig dat niemand nog precies weet hoe het ooit begonnen is. Vergeten en vergeven is een groot goed. Het is nog niet zo eenvoudig, lijkt me. Dat de huidige situatie gevaarlijk is omdat niemand nog vertrouwen heeft in de Rechterlijke Macht mag duidelijk zijn.

Comments are closed.