De weg van wijheid naar vrijheid is enkele decennia geleden geschreven door Henry Sturman. Het is nog steeds actueel. Vandaar deze herpublicatie. Vandaag het vijftiende artikel, over prijsregulatie. Een wat korter artikel.

De prijs van een product is een relatief getal dat de verhouding van waarde aanduidt ten opzichte van alle andere producten. Die waarde is een soort van gewogen gemiddelde van de persoonlijke waarde die alle mensen op de markt toeschrijven aan het product. Als de prijs van een brood uitgedrukt in eieren gelijk is aan 10, dan betekent dat dat als iemand een brood wil ruilen voor eieren hij kan verwachten er tien van te krijgen. Het objectieve systeem van de markt beoordeelt dan dat de waarde van een brood gelijk is aan de waarde van tien eieren.

In de praktijk wordt altijd geld als ruilmiddel gebruikt, omdat dit veel flexibeler is. Als ik een brood heb en ik wil tien eieren hebben dan moet ik erg lang zoeken om iemand te vinden die toevallig tien eieren heeft en ook nog op zoek is naar een brood. Het is dus makkelijker iemand te vinden die een brood wil kopen en daarna iemand te vinden die voor mijn geld tien eieren wil geven. De prijs van een product wordt daarom altijd uitgedrukt in een hoeveelheid van een referentieproduct, bijvoorbeeld goud of de gulden. Als de prijs van een brood 1,5 gulden is betekent dat dat ik kan verwachten dat ik iemand kan vinden die 1,5 gulden met een brood wil ruilen.

Het reguleren door de overheid van de prijzen van producten is onverenigbaar met individueel zelfbeschikkingsrecht. Als A en B over zichzelf mogen beschikken, dan mag A zijn appel aan B geven, terwijl B aan A een kwartje geeft. Als een ander dat verbiedt in verband met een minimum of maximum prijs, dan mogen A en B niet meer over zichzelf beschikken. Het reguleren van prijzen leidt altijd tot tekorten of overschotten.

De wet van vraag en aanbod zegt dat als prijzen vrij kunnen varieren, vraag en aanbod voor een bepaald goed aan elkaar gelijk worden. De prijs is een signaal dat aangeeft of er meer of minder productie nodig is. Als er te weinig van een bepaald product is om in de vraag te voorzien, gaat de prijs omhoog. Hierdoor daalt de vraag, terwijl de producenten van het product gemotiveerd worden om meer van het product te produceren, aangezien ze door de hogere prijs meer winst kunnen maken. Andersom leidt een te groot aanbod van producten tot een lagere prijs, een hogere vraag en een lagere productie. Zo houden vraag en aanbod elkaar steeds in evenwicht.

Als de overheid een maximum prijs instelt voor een product (beneden de normale marktwaarde), wordt er weinig van het product geproduceerd en aangeboden, zodat er niet in alle behoeftes kan worden voorzien.

Een voorbeeld hiervan is dat de overheid een maximum huur voor een woning vaststelt. Het resultaat is dat veel studenten moeite hebben een kamer te vinden. Gelukkig is er een zwarte markt waar de huurprijzen hoger liggen dan officieel toegestaan, anders zou het kamer tekort helemaal rampzalige vormen aannemen.

Ik las laatst een stukje in een blad waarin gepropageerd werd dat studenten achteraf met terugwerkende kracht een kamerverhuurder met behulp van een staatsrechter zouden dwingen om “teveel betaalde huur” terug te vorderen. Om werkelijk zoiets te doen is onaardig omdat dat gewoon pure diefstal is. Als je eerst akkoord gaat met de huurprijs en achteraf maak je de verhuurder geld afhandig met de hulp van een gewelddadige organisatie, dan heb je die ander bestolen. Als werkelijk veel mensen dit soort advies zouden opvolgen, dan zouden er helemaal weinig huurwoningen worden aangeboden en zou nog grotere woningnood het resultaat zijn.

Als de overheid een minimum prijs instelt voor een product (boven de normale marktprijs), wordt er teveel van geproduceerd en aangeboden en ontstaan er overschotten die eventueel doorgedraaid moeten worden. De overheid heeft haar macht vertoond door melkplassen en boterbergen te maken door middel subsidies en manipulatie van prijzen.

De prijzen van grondstoffen en andere producten zijn ook een signaal voor een producent hoe hij het efficiëntste zijn product kan produceren. Als zijn product op verschillende manieren is te produceren, kan hij met behulp van de prijzen van alle mogelijke grondstoffen de goedkoopste en dus efficiëntste productie methode berekenen. Eén van de redenen dat de Sovjet-economie zo slecht werkt is dat in een planeconomie de prijzen van goederen moeten worden vastgesteld door de planners. En zij hebben geen methode om de juiste prijzen te bepalen. Daardoor hebben ze daar constant met tekorten en overschotten te maken. Een reden dat het nog enigszins werkt is dat de Sovjet planners de marktprijzen van goederen in het westen als voorbeeld kunnen nemen voor hun eigen prijzen.

Dat het reguleren van prijzen niet werkt en de welvaart verlaagt kan je dus behalve aan Nederlandse voorbeelden zien aan landen als de Sovjet Unie. Officieel is alles daar wel heel goedkoop. Maar de koopkracht is daar toch erg laag en vele dingen kun je niet eens kopen of je moet er uren voor in de rij staan. In Nederland zijn er door overheidsingrijpen wachtlijsten voor gemeentelijke huurwoningen, bepaalde ziekenhuisbehandelingen en andere producten en diensten.

6 REACTIES

  1. Dit klinkt mooi en redelijk, maar er zitten wat haken en ogen aan.

    Regulatie van huurprijzen van woningen leidt er bijv. toe dat verhuurders vrijwel automatisch het maximale prijs eisen. Dat werkt vooral effectief wanneer er schaarste aan woningen is.

    Regulatie van lonen leidt er bijv. toe dat werkgevers vrijwel automatisch het minumum betalen. Dat werkt vooral effectief wanneer er schaarste aan banen is.

    Bij schaarste kunnen allerlei dingen afgedwongen worden, zodat mensen bijvoorbeeld kunnen wonen of eten, die normaliter niet aanvaardt zouden worden. Mensen zonder voldoende moreel besef buiten dat uit. Regulering kan dus soms heerszuchtige trekjes dempen.

    Regulering vindt niet alleen van overheidswege plaats. Vanuit de marketing is het mechanisme van verticale prijsbinding bekend. Fabrikanten bepalen dan wat de prijzen in de keten via groot- en detailhandel jegens de consument moeten worden. Daarbij doen ze soms ook aan prijsdiffentiatie; een product dat in NL X euro kost wordt in een ander land tegen prijs Y verkocht, stomweg omdat daar meer of minder welvaart is. Of meer of minder concurrentie.

    Wie vrijheid waardeert stelt; weg met regulering!

    In de Tweede wereldoorlog leidde dat tot woekerprijzen voor voedsel. In de tegenwoordige tijd leidt dat tot krankzinnige prijzen (prijs/kwaliteitsverhouding) voor huurwoningen die welvarende mensen niet meer willen, maar noodgedwongen worden gebruikt in de onderlaag van de maatschappij. En mensen in de onderlaag die naar het officieuze circuit worden gedrongen en daar uitgebuit met zeer lage lonen waar een mens nooit een waardig bestaan mee kan opbouwen.

    Mijn punt is… dat sommigen hun vrijheid gebruiken om iets goeds te doen en anderen daarbij wat gunnen. Zoals ademruimte en een menswaardige levensstandaard. Anderen misbruiken hun vrijheid om zich als een bloedzuiger of parasiet op anderen te storten. De gelegenheid maakt dan de dief; wanneer iemand in een voor hem onbekend gebied is en autopech krijgt, dan ZAL hij uitgebuit worden. Een toerist die een taal niet spreekt en plaatselijke gewoonten niet kent, ZAL uitgebuit worden.

    Moet je voor dergelijke situaties oplossingen zoeken in regulering of juist het laten van vrijheid? Ik denk het niet. Enerzijds moet een ieder bij zichzelf karakter kweken en het onaanvaardbare niet aanvaarden. Anderzijds is er een effectieve aanpak nodig van menselijk ongedierte.

  2. Voor de duideiljkheid: Met een effectieve aanpak van menselijk ongedierte bedoel ik bijvoorbeeld opvoeden (streng toespreken bij immoreel gedrag) en als iemand onverbeterlijk blijkt sociale uitsluiting zodat de betrokkene niet langer in een bepaalde rol kan functioneren en daardoor zijn rol niet langer kan misbruiken om zijn zin door te drijven.

    Het moge duidelijk zijn dat daar een context voor nodig is die daadwerkelijk ergens voor staat. Zolang de betrokkene gevoed en gehoorzaamd wordt door zijn doelwitten, blijft het spel doorgaan. Er is dus opvoeding van zowel daders als doelwitten nodig om situaties afdoende te corrigeren.

    Perspectief [3] reageerde op deze reactie.

  3. @Nico [2]: Als de regelgeving weg is is ook de regelgeving weg die mensen in de weg staat om zelf een goedkoop huisje te bouwen.

    Huizen zijn in werkelijkheid niet zo duur als waar ze in nederland voor verkocht worden
    En de grond is ook duur door allerlei bestemmingsplannen van gemeentes enz.

    • @Easymoney [5]: Je moet je wel beseffen dat loon ed niet uit de winst gehaald worden maar uit de omzet. Wat daarna over blijft is winst. Winst is dan ook eigenlijk niks anders als het bedrag dat je teveel verdiend hebt. Het zou eigenlijk weer terug de maatschappij in moeten vloeien ipv opgepot worden bij een select groepje mensen (die het ook echt niet weer terug geven wanneer er minder goede tijden voor het bedrijf aanbreken, dan moet er geleend worden, ontslagrondes etc.).

Comments are closed.