Libertarianisme has only a tiny ideology: “Thou shalt not aggress.”

(uit het vrijbrief archief)

Deze serie is begonnen naar aanleiding van enkele gesprekken waaruit bleek dat er over het libertarisme nogal wat misverstanden bestaan. Daarom schonken we reeds aandacht aan de opvattingen dat het libertarisme te “rechts” (deel 1) of te “links” zou zijn. (deel 2).

Het derde gesprek ging er over of het libertarisme te “atheïstisch” zou zijn. En daar wil ik vandaag wel iets over zeggen.

Voorop moet ik dan stellen dat ik uit vroegere ervaringen weet dat dit onderwerp nog gevoeliger ligt dan de linkse of rechtse theorie. We komen hier vlug op het vlak van religies. Onderwerpen die niet alleen moeilijk te bespreken blijken, maar die vaak zo diep persoonlijk zijn dat ze helemaal niet bespreekbaar zijn. Wees echter gerust, ik zal in dit artikel niet ingaan op specifieke onderwerpen die met een bepaald geloof te maken hebben. Dat is ook helemaal niet nodig, want het gaat er hier immers om, om de positie van het libertarisme ten opzichte van elk geloof te bespreken. Zoals u uit het vervolg zult zien, is die positie volkomen neutraal.

Het libertarisme kun je beschouwen als een MAATSCHAPPIJFILOSOFIE. Het bestudeert en leert “wat is de beste en juiste manier waarop mensen in de maatschappij met elkaar kunnen (en zouden moeten) samenleven”. In de totale filosofie is dit het vierde hoofdstuk, dat volgt op de hoofdstukken:

1. METAFYSICA: de leer van het zijn, het bestaande, het “bovenzinnelijke”.

2. KENNISLEER: hoe kunnen wij de dingen kennen.

3. ETHIEK: de moraalfilosofie, wat is goed en wat is verkeerd.

Het is niet de bedoeling om in het kader van dit artikel op elk van deze onderdelen erg diep in te gaan. Wel moet ik vermelden dat het zeer belangrijke zaken zijn. leder mens heeft bewust of onbewust over deze zaken een opvatting. Onafhankelijk of deze juist of onjuist is.

Ook het libertarisme bemoeit er zich niet mee of deze opvattingen van bepaalde personen juist zijn of niet. Het enige wat het libertarisme zegt, is dat die personen in de omgang met andere mensen geen geweld, dwang, (dreigen met geweld) of fraude, (een indirecte manier van geweld) mogen initiëren.

Dit in tegenstelling tot het OBJECTIVISME. Het objectivisme is een complete levensfilosofie en bestrijkt alle vijf de hoofdstukken van de filosofie. Het heeft over elk onderdeel een vaste bepaalde opvatting die afgeleid wordt van het metafysische uitgangspunt: “Het Bestaande Bestaat”.

Vandaaruit redenerend komt het objectivisme in het vierde hoofdstuk tot de opvatting dat geen enkel mens geweld, dwang of fraude mag initiëren tegen een ander. U ziet dat dit ook is wat de libertariërs willen. Het grote verschil echter met de objectivisten is dat Libertariërs wel tolereren dat anderen via andere wegen tot deze stelling komen. Zolang iemand zich aan de basisregel houdt van “geen agressie”, zolang voldoet hij aan de gewenste libertarische samenleving.

De objectivisten stellen dat dit niet kan en dat iemand die niet het volledige pakket aanvaardt, op een gegeven ogenblik toch geweld zal gaan gebruiken. Persoonlijk zie ik dit als een bewering zonder bewijs en aanvaard ik allen als goede libertariërs die ten opzichte van anderen geen agressie beginnen.

De filosofie van het Objectivisme is ontwikkeld door Ayn Rand. Ayn Rand was een bijzonder rationeel persoon. Zij had een briljant verstand en heeft daardoor ook een briljante filosofie ontwikkeld. Alles wat zij niet met haar verstand kon aantonen, verwierp ze. Gevoelens zijn “gevolgen” van het voorgaande rationele denken, en niet omgekeerd. Daardoor komt zij ook terecht op het ontkennen van alles wat bovennatuurlijk is, dus ook religies.

Zeer veel aanhangers van het objectivisme volgen Rand blindelings en accepteren van anderen niet de geringste afwijking van wat zij menen dat Rand geschreven heeft. In deze geest zijn ze (velen) soms zelf net aanhangers van een religie! Zij stellen dat Rand een atheiste was, dat het objectivisme atheïstisch is, en dat “dus” iedereen dat moet zijn.

Ik heb niet een duidelijke uitspraak van Rand over haar echte opvatting gevonden; ik meen dat zij dichter bij het agnosticisme staat. Maar dat doet er in dit verband niet al te veel toe. Waar het hier om gaat, is dat het objectivisme, of beter gezegd de huidige volgelingen van Ayn Rand, wel degelijk een atheïstische leer aanhangen.

Nogmaals, dit in tegenstelling tot het libertarisme dat iedereen vrij laat om over geloof en dergelijke zaken zijn eigen mening te hebben.

In het libertarisme komen we dan ook personen tegen met verschillende geloofsopvattingen. Dat wordt geaccepteerd zolang men zich houdt aan de libertarische grondstelling.

Zo is er bijvoorbeeld een grote groep “Christelijke Libertariërs” die stellen dat het libertarisme logisch voortkomt uit de leer van het Christendom.

Marshall Fritz, de succesvolle stichter van de “Advocates for Self-Government”, is zelf een Christen en hij heeft al velen ervan overtuigd dat het libertarisme de logische Christelijke maatschappij opvatting is.

Uit het voorgaande zal duidelijk zijn dat wij het daar niet over eens hoeven te zijn, maar ook dat het duidelijk is dat het libertarisme beslist niet atheïstisch is*.

* Commentaar, vragen of opmerkingen over deze rubriek stellen wij zeer op prijs.

19 REACTIES

  1. Libertarisme als framework, zegt niets over religie. Libertarisme is niet anti/pro religie.

    Libertarisme wilt slechts een wereld gebaseerd op vrijwillige contracten. Of dit mogelijk is, is een ander vraagstuk

  2. Alles wat zij niet met haar verstand kon aantonen, verwierp ze. Gevoelens zijn “gevolgen” van het voorgaande rationele denken, en niet omgekeerd. Daardoor komt zij ook terecht op het ontkennen van alles wat bovennatuurlijk is, dus ook religies.

    Komt een beetje autistisch, of psychopathisch op mij over.

  3. Friedrich Nietzsche zei al dat de problemen van de Westerse wereld zijn begonnen met Socrates die de ratio boven alles stelde. Nietzsche zelf was meer van de pre-Socratici die een balans zagen tussen Apollo, het rationele, en Dionysus, die het irrationele voorstelde. Zo weet ik ook wel dat het niet verstandig is om te roken en te drinken, maar zo af en toe is het wel verrekte lekker en heb je het nodig om in balans te blijven. Het is volstrekt onrealistisch om te denken dat wij hoofdzakelijk rationele wezens zijn die van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, rationeel en doelgericht te werk gaan. Die mensen bestaan niet.

    Zo komen we uit bij moraliteit wat een antwoord probeert te geven op de vraag: hoe moet dit leven geleefd worden? Het libertarisme maakt zich er wat gemakkelijk vanaf door slechts 1 richtlijn te stellen: het NAP. Religies hebben er meestal meer werk van gemaakt waarbij het Christendom ironisch genoeg nog altijd zwaar op een niet-gelovige als Aristoteles leunt. Maar ook religies zonder God als het humanisme proberen dezelfde vraag (eigenlijk hetzelfde) te beantwoorden. Je kunt een religie definiëren als een set morele regels en gedragscodes die beloven dat de kans op een succesvol en aangenaam leven vergroot wordt. God is een dreigende verschijning die alles ziet en hoort en waarvoor je je op de Dag des Oordeels hebt te verantwoorden. Dat heeft als bijkomend voordeel dat je niet achter elke vijf burgers een politieagent hoeft te plaatsen en vervolgens een spion achter elke vijf politieagenten, enz. Dat is vooropgesteld dat de meesten Godvrezend genoeg zijn om de morele doctrines te volgen.

    De entiteit God is sowieso een merkwaardig fenomeen. In het oude testament (Hebreeuws) komt de term God niet voor, wel Elohim. We lijken daar niet echt een goede vertaling voor te hebben. Meestal wordt het vertaald als God, maar een betere vertaling lijkt te zijn: the powerful ones. Die, als je het boek van Enoch gelooft, in ruimteschepen naar de aarde zijn gekomen om zichzelf te klonen met mensapen en zo de moderne mens te scheppen. Er waren, daarvoor, daarna of tegelijkertijd, ook nog wat andere experimenten die hebben geleid tot reuzen en centaurs. Erich von Däniken is misschien toch niet zo getikt als lang gedacht is.

      • Het doel van moraliteit is een goed leven te leiden. Dat lijkt me voldoende. Je denkt te veel naar de huidige situatie en te weinig principeel.

      • Constant pleit ik voor een door het volk opgestelde soevereine constitutie. In mijn optiek is zelfbeschikking wel degelijk een morele waarde. Dus deze vlieger gaat niet op.

        “Het is volstrekt onrealistisch om te denken dat wij hoofdzakelijk rationele wezens zijn die van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, rationeel en doelgericht te werk gaan. Die mensen bestaan niet.”
        Op privaat gebied eens. Op publiek gebied beweer ik dat een duurzame samenleving rationeel is georganiseerd.

        Youp, ik begrijp je genuanceerde benadering. Echter, tracht de zaak uiteindelijk simpeler te maken i.p.v. gecompliceerder. Anders geraken we nooit uit de vicieuze cirkel van slavendom.

      • “zonder doel is iedere richting goed!” Mooi toch zijn we klaar. Eenvoudiger kan niet. Wat is het probleem? U vindt dat er een richting moet zijn. Maar die is niet per se goed of slecht. Op zijn best door u gewenst. Zonder doel wil slechts zeggen zonder doel. Een waarde oordeel eraan hechten mag, maar is slechts een waarde oordeel en dan ook nog slechts het uwe.

    • Precies

      Ik ben zelf een nogal emotioneel mens. Ik reageer erg op mijn gevoelens en instincten en driften en passies en dromen etc. De rationaliteit, probeer ik nu een beetje meer te trainen, zodat ik niet helemaal een stier in een porseleinzaak ben.

      Je moet uiteindelijk toch een balans vinden, tussen ratio en emotie, die werkt voor je. Niet te droog, niet te nat.

    • Bertuz. Omslachtig redeneren zonder concreet te worden.

      Ik zal het even in organisatietermen neerzetten in relatie tot de juridische omgeving die een staat nu eenmaal is.

      Het doel van een samenleving is de ambitie van het volk: pursuit of happiness. Een leven in welvaart en welzijn om ieder individu de mogelijkheid te geven zich te ontwikkelen volgens eigen wensen en behoeften.

      Hoe doen we dat? Door de economie in dienst te stellen van het volk!

      • Punt is dat economieën, heel vaak voornamelijk in dienst stonden van de machtige, de rijken

        In het kapitalisme : de managers, Ceo’s, bankiers, speculanten, grondbezitters

        In het communisme : de staat

        Beide bewegingen pretenderen voor ‘het volk’ te zijn.

        De theorie is vaak ‘voor het volk’. Maar de praktijk ziet er dan hiërarchisch en lelijk uit.

      • @Naya, ik denk dat een economie zich voltrekt als vanzelf. Mensen hebben dingen en diensten nodig. Om die te kunnen verwerven moeten die geproduceerd worden. Omdat iedereen dingen en diensten nodig heeft, komt er ruil tot stand. Op die processen wil men grip hebben. Vanwege eigen belang, vanwege welvaartsspreiding en wat al niet meer. Dat ingrijpen werkt verstorend. Op dat ingrijpen, reageren de vragers en de aanbieders. Op hun beurt reageren de ingrijpers daar weer op. En inderdaad het resultaat daarvan kan lelijk zijn. Tegelijkertijd denk ik dat een economie zich moeilijk tot niet laat sturen.Het is als een waterbed.

      • Ja, maar altijd hebben economieën bewogen, binnen het kader van een bepaalt systeem.

        Een feodalisme, dat ruimte liet voor markten

        Een kapitalistische staat

        Of een communistische staat.

        Er was nooit ‘slechts de markt’

        Zodra de mens zich op een vaste plek ging vestigen, was men chantabel. Er zijn daarom mensen, die zeggen dat de agrarische revolutie het werkelijke probleem was. Op het moment dat je ergens vast woont, gaan mensen je afpersen en ontstaat er zoiets als een staat.

      • @ Naya, zodra er twee mensen zijn, ontstaat er een economie. De boel er omheen wordt daardoor ondersteunt en kan van invloed zijn op een economie en daar vorm aangeven. De overheid kan per wet een minimum loon afdwingen. Maar dat lokt inflatie uit met als gevolg dat de ontvanger van dat hogere minimum loon er niet meer voor kan kopen dan eerst. Een vrije markt heeft nog nooit bestaan. Is misschien juist goed of juist niet. Geen idee. Een economie in een systeem persen, is net zoiets als water dwingen van laag naar hoog te stromen.

    • Bertus, de economie onder het volk stellen doe je met een constitutie en een 2nd amendment om deze af te dwingen, niet met een partijbureau!

      • Dat zal een verschil uitmaken. De CCCP zal ook wel iets op papier hebben gezet daarover. En waarom zou iets op papier wel tot succes leiden. Zeker nu u toch al geen hoge pet op hebt m.b.t. economen.

  4. Je hoort Benjamin Tucker al min of meer het framework leggen, van het NAP, in zijn boeken.

    Punt is alleen, dat het voor hem allemaal niet echt een morele dimensie heeft. Hij gelooft in macht, omdat hij Max Stirner begrepen heeft.

    Hij gelooft in : contract en macht.

    Dit terwijl het latere NAP, heel erg gebaseerd is op een ethische grondstelling, namelijk dat geweld ‘slecht’ is.

    Hier zien we een nuanceverschil.

    Voor Tucker ging het er meer om, dat je jezelf moet kunnen verdedigen en dat je private police moet kunnen inhuren en dat je vrije contracten moet kunnen sluiten.

    Ook is het NAP een uitwas, van Proudhon’s geschriften, uit de 19de eeuw. Waarin Proudhon spreekt over een samenleving die gebaseerd is op contracten. En niet een samenleving die gebaseerd is op dwang/force. Hierin zien we het NAP terug. Dus libertarisme heeft wel degelijk anarchistische roots. Wat mensen vaak ontkennen. Maar, dan vroeg anarchistische roots. Zegmaar, de eerste vorm van anarchisme. Niet de latere anarchismes

    Anyway

    Dit was wel een interessant stukje.

    https://libertaireorde.wordpress.com/2022/06/19/%ef%bf%bchet-cooperatieve-idee-en-zijn-libertaire-potentieel/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in