Vallain-libertyIedereen kent bovenstaande leuze. Hij is van de Franse revolutie. Ook nog een drieslag, dus rhetorisch sterk. Maar daarmee is ook alles ten voordele van deze slogan gezegd. Laten we eens kritisch analyseren wat de inhoud van deze woorden is.

Allereerst vrijheid. Vrijheid betekent dat je in principe kunt doen wat je wilt, zolang je de vrijheid van de ander respecteert. Omgekeerd moet je die vrijheid ook aan anderen gunnen. Vrijheid alleen voor jezelf is geen vrijheid, maar autocratie. Vrijheid vereist regels, anders werkt het niet. Orde schept vrijheid, roep ik altijd maar. Sommigen krijgen dan meteen associaties met een wat duistere periode uit de Europese geschiedenis in de vorige eeuw, maar dat komt omdat zij ‘orde’ verwarren met ‘dwang’ of zelfs met ‘bruut geweld’. Orde heeft te maken met dingen ordelijk doen. Hierdoor ontstaat er ruimte. En ruimte geeft vrijheid. Wie voor vrijheid is, zal dus uit eigen beweging naar een zekere ordelijkheid streven. In alle dingen, welteverstaan. Omgekeerd zal hij of zij van anderen datzelfde verwachten. Volgt iedereen dit principe, dan heeft iedereen ruimte en dus vrijheid, althans meer vrijheid dan wanneer iedereen maar willekeurig wat doet. Dit vrijheidsbesef vereist een rational mind, die inziet dat dit een kwestie van welbegrepen eigenbelang is. Ook hier geldt weer dat sommigen het woord ‘rationeel’ opvatten in de zin van ‘gespeend van ieder gevoel’, ‘kil’. Maar ook dat is weer een kwestie van dingen lezen die er niet staan. Rationeel wil zeggen dat je je mind gebruikt om conclusies te trekken uit hetgeen je waarneemt en ervaart. Voelen is een van de zintuigen van de mens. Een rationele mens zal zijn gevoel dus nooit negeren.

Gelijkheid kun je op verschillende manieren opvatten. De klassieke versie – uit de tijd van de Franse revolutie – staat voor gelijke regels voor iedereen. Gelijkheid voor de wet, zouden wij tegenwoordig zeggen. De versie die in onze tijd populair is, is sociale gelijkheid, dat wil zeggen gelijke uitkomsten. Een ander woord voor dit type gelijkheid is ‘gelijkschakeling’. Met deze interpretatie van het woord vrijheid – ook wel sociale rechtvaardigheid genoemd – komt het begrip gelijkheid recht tegenover het begrip vrijheid te staan. Vrijheid vereist immers een zekere autonomie, te weten de autonomie van het individu. Omdat mensen nu eenmaal niet in gelijke mate begiftigd zijn met talent, leidt de klassieke gelijkheid tot ongelijke uitkomsten, ook wel maatschappelijke verschillen genoemd. Het is om die reden dat het streven naar gelijkheid van uitkomsten noodzaakt tot een inperking van de vrijheid van het individu.

Broederschap past eigenlijk niet goed in deze trits. Dat is niet omdat broederschap (lees: gevoel van verbondenheid) er niet toe zou doen. Daar waar mensen in een gemeenschap leven is een gevoel van verbondenheid cruciaal. Zonder dat gevoel is er geen gemeenschap. Maar broederschap kun je niet waarborgen met wetten en regels, zoals vrijheid wel. En broederschap kun je niet afdwingen met overheidsmacht, zoals met gelijkheid wel kan. Misschien is dat wel het mooie aan broederschap: het is het onmisbare bindmiddel van iedere gemeenschap, maar ongrijpbaar voor de macht.

In bijna alle Westerse landen zien we dat pakweg twee en een kwart eeuw na de Franse revolutie de gelijkheid het heeft gewonnen van de vrijheid. De keerzijde daarvan is een verlies aan verbondenheid, want als de staat alles gaat managen, verliest de band tussen mensen onderling aan belang. Iedere actie roept echter een tegenreactie op – Newton’s wet geldt ook voor de sociale wetenschappen. Het gelijkschakelingsstreven leidt ertoe dat individuen die vrijheid willen zich zullen organiseren in netwerken die eigen regels ontwikkelen, andere regels dan die van de ‘officiële’ samenleving. Gelijkschakeling leidt dus tot versterking van – meer of minder informele – sociale selectie. Libertariërs zullen hiervan vooral de voordelen zien. Vervolgens is het zaak te ontsnappen aan de onvermijdelijke pogingen van de gelijkschakelingsapostelen om iedereen toch weer terug in hun dwangsysteem te krijgen. Dat is de uitdaging.

Paul Verhaegh

8 REACTIES

  1. Het streven naar gelijkheid in de zin van gelijkheid van kansen / uitkomsten is een grote dwaling. Het zet de deur open naar dictatuur en dwang en ontkent juist het unieke menselijke individu. Hij die het hardste roept om gelijkheid (of hoe het tegenwoordig ook wordt verkocht: een zorgzame maatschappij, een participatie maatschappij, solidariteit, een sociale maatschappij, een eerlijke progressieve samenleving, etcetera) roept eigenlijk het hardste om een dictatuur. Want zonder dwang is het ontkennen van de menselijke diversiteit en deze tot gelijke “zombies” om te schakelen niet mogelijk. Ik zeg zombies want in het proces van herverdeling gaat nog veel meer verloren dan Paul stelt. Trots, cultuur, medemenselijkheid, etcetera.

  2. Ik denk dat gelijkwaardigheid een beter woord is, niemand is gelijk en het dwingen hiertoe brengt alleen maar onrecht in de wereld, de enige overeenkomst die wij mensen hebben (in wat we gelijk zijn) is dat we mens zijn.
    Maar dit is maar mijn gedachte. Misschien zie ik wel iets niet. Ik sta altijd open om wat te leren.

  3. @yourke [3]:

    Wow…dat is knap , u zeit waarlijk op de hoogte , van den interne geheimen des broederschap.

    Ikzelf ben na grondige bestudering van al wat ik vinden kon ( zelfs het instructie manuaal voor meesters ) , weinig verder gekomen.

    Dat wil zeggen : bij elk stapje verder pel je weer een laagje van een grote ui af…..

    Het doet mij denken aan het bijbels verhaal van Job , waar na de beproeving , God tegen hem zegt……indien jij zo vol wijsheid zit , geef mij dan maar eens onderricht.

    Relativeren is een kunst.

  4. Om het gelijkheidsideaal verder te brengen zou de overheid voor SPORT kunnen verplichten dat alle wedstrijden moeten eindigen op gelijkspel, anders. . . . . .

  5. Die leuzes kun je je nooit echt op beroepen. Ik denk dat de fransman die vanwege gelijkheid niet gehoorzaamt aan de overheid, gelijk in het cachot gaat. Het is net als met de grondwet in de VS. Iedere heerser roept dat hij er trouw aan is en treedt het dan met voeten.

  6. Ik meen me te herinneren dat met die ‘gelijkheid’ gelijk geboren worden wordt bedoeld, dat iedereen bij de geboorte gelijk is, en alles dus is aangeleerd en een mens volledig is gevormd door de omgeving. Je vindt het ook terug in de Amerikaanse grondwet, en het is geloof ik ook nog een keer veranderd.

    Momenteel gaan de meeste mensen er vanuit dat er wel degelijk erfelijke factoren zijn die iemands lot bepalen. De overheid worstelt nog steeds met het vraagstuk en vindt dat iedereen gelijk moet zijn, ook vrouwen , negers, Marokkanen, enz. En als ze niet gelijk geboren worden moeten ze tegen iedere prijs gelijk gemaakt worden. Ook als ze dat zelf niet willen.

  7. Alle Menschen werden Brüder

    ‘De term “broederlijkheid” zou volgens hem een betere aanduiding zijn voor de principiële gelijkwaardigheid tussen mensen die elkaar niet hoeven te kennen. Overigens legt hij in dit artikel een verband tussen de broederlijkheid en de “Ode an die Freude” van Friedrich von Schiller, op muziek gezet door Ludwig van Beethoven in zijn Negende Symfonie, en sinds 1985 het “volkslied” van de EU’

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijheid,_gelijkheid_en_broederschap

    Mooi en erg oud ideaal. Hoe je dat invult moet iedereen voor zichzelf bepalen. Een beetje afstand kan geen kwaad. Niemand is zo gastvrij als hij die dat zelden hoeft te zijn.

Comments are closed.