Het volgende artikel voldoet niet aan de libertarische toetssteen. Het is een overweging om kerk en staat nader te verbinden, en de kerkelijke bijdrage via de fiscale weg te innen en te verdelen. Veel Nederlandse libertariërs hebben moeite met religie, en al helemaal met belasting en een grotere overheid. Ik plaats het artikel echter toch om te laten zien hoe mensen keer op keer de overheid als oplossing zien. Men gaat niet uit van de juiste basis, het individu en de individuele keuzevrijheid. Ik laat de inzender Jan aan het woord:

Kerken voeren steeds vaker zorgtaken uit voor de overheid, zonder daar financiële compensatie voor te krijgen.

In het Betuwse dorp waar wij wonen, is het bijna niet te missen. Tegenover het plaatselijke cafetaria hangt een groot rood spandoek waarop de actie Kerkbalans staat aangekondigd.

De actie gaat uit van vijf kerkgenootschappen en wordt gebruikt om de financiën van lokale kerken aan te zuiveren. Bij veel wel of niet meelevende kerkleden valt er bovendien een envelop op de mat met het verzoek om een bijdrage voor de kerk.

De actie Kerkbalans is een oproep aan iedereen, gelovig of niet, om de lokale geloofsgemeenschap te steunen. En die gemeenschap begint sinds de verregaande decentralisatie van zorgtaken door de overheid bijna een diaconaal platform te worden.

Duitsland: kerkbelasting

In Nederland is zo’n verzoek om een financiële bijdrage iets tussen de kerk en de gelovige. De staat houdt zich daarbuiten. In Duitsland ligt dat heel anders. Daar betalen geregistreerde gelovigen – of ze nu naar de kerk gaan of niet – een kerkbelasting van 8 tot 9 procent van de loonbelasting.

Werkgevers dragen die belasting direct af aan de belastingdienst en die maakt dat bedrag over naar de kerk waartoe de werknemer behoort. Er moet dus bewust een keuze worden gemaakt voor een kerkgenootschap.

Ook op kapitaal wordt kerkbelasting geheven. Dat ging voorheen simpelweg via de jaarlijkse belastingopgave. Over het aan de belastingdienst verschuldigde bedrag wordt in de deelstaten Beieren en Baden-Württemberg bijvoorbeeld 8 procent en in de overige deelstaten 9 procent kerkbelasting geheven.

Privacy

Sinds 2015 wordt deze heffing niet meer achteraf via de belastingopgave geïnd, maar moeten banken en verzekeraars het bedrag direct inhouden op de uit te keren bedragen. Jaarlijks krijgen ze van al hun klanten hiervoor gegevens over hun religie.

En daar zit een moeilijk punt, want dat is informatie die private bedrijven volgens de gemiddelde kerkganger niets aangaat. Met name de Katholieke Kerk is daarom bijna constant bezig met een informatie-offensief om de kerkgangers gerust te stellen.

De discussie over de kerkbelasting is niet nieuw, maar dat daarbij steeds vaker de privacy ter sprake komt, is dat wel. Er wordt overigens rekening gehouden met mensen die dat bezwaar onoverkomelijk vinden. In de wet is inmiddels opgenomen dat iedereen die dat wil, het doorgeven van de geloofsovertuiging aan de belastingdienst kan tegenhouden. Daarvoor kan dan een zogenoemde Sperrvermerk opgevraagd worden.

Stijgende opbrengst

De twijfels over de miljarden die de Katholieke Kerk via deze kerkbelasting krijgt, zijn aangewakkerd door een grote affaire eind 2013 rondom bisschop Tebartz-van Elst van het bisdom Limburg. Die sprong nogal gemakkelijk om met het gemeenschapsgeld en liet het bisschoppelijk paleis voor tientallen miljoenen euro’s verbouwen. Hij werd daarvoor door het Vaticaan uit zijn ambt gezet. Voor sommige kerkleden was deze affaire aanleiding om zich uit te schrijven uit de kerk.

Maar ondanks een dalend ledental van de Duitse kerken, levert de kerkbelasting ieder jaar meer geld op. Dat komt vooral door de lage werkloosheid en de gestegen lonen.

In 2014 bijvoorbeeld vloeide er meer dan tien miljard euro naar de Evangelische en de Katholieke Kerk, een record. Overigens int ook een aantal kleinere geloofsgemeenschappen belasting, zoals de joodse en de oud-katholieke gemeenschap.

Afspraken van een eeuw oud

Waarom doet de Duitse overheid dit voor de kerken? Het antwoord is eenvoudig: die krijgt er goed voor betaald.

De kerken betalen 2 tot 4 procent van de opbrengst van de kerkbelasting aan de fiscus voor deze dienstverlening. Dat klinkt misschien modern: kerken die de inning outsourcen naar een overheid die als dienstverlener optreedt. Maar de afspraken zijn al bijna een eeuw oud. Ze zijn vastgelegd in de Staatskirchenverträge. De belastinginning is slechts een van de manieren waarop de staat de kerken faciliteert.

De kerken besteden het grootste deel van de belastingopbrengsten aan personeelskosten. Voor de sociale voorzieningen (ziekenhuizen, kinderopvang) krijgt de kerk subsidie van de overheid.

staat de kerk het water tot de lippen?

Subsidie voor kerkgebouwen

Terug naar Nederland. Hier moeten de kerken zelf hun broek ophouden, al wordt er wel ondersteuning geboden bij het onderhouden van de kerkgebouwen die onder monumentenzorg vallen. Een kerkgebouw was en is vaak nog steeds een van de markantste gebouwen in een dorp of stad en is daarbinnen vaak ook een beeldbepalend object.

In Nederland geldt de scheiding van kerk en staat. Dat is natuurlijk prima. Het is ook niet realistisch om terug te gaan naar de tijd van de Statenvertaling, toen de overheid zich nog actief bemoeide met het geloofsleven van haar onderdanen.

Interessant is wel dat de plaatselijke overheid steeds meer taken probeert over te hevelen naar lokale geloofsgemeenschappen. Dat is begrijpelijk, gezien de zorgtaken die de gemeenten moeten uitvoeren terwijl ze daarvoor steeds minder budget krijgen van het rijk. En juist de lokale kerken kunnen hierbij de helpende hand bieden, omdat ze hun wortels diep in de lokale bevolking hebben.

Kerk in het sociale domein

Op steeds meer plaatsen ontstaan er om deze redenen zogenoemde diaconale platforms. Dit zijn samengestelde organen met vertegenwoordigers van de gemeente en vertegenwoordigers van zoveel mogelijk verschillende kerken – we hebben er namelijk nogal wat in Nederland. De gemeente informeert vooral en laat zien waar de pijnpunten zitten. De kerken helpen vooral, praktisch en financieel.

Het is op zichzelf goed dat de overheid kerken gebruikt als verlengstuk van het sociale domein. Voor de kerken biedt dit een mooie gelegenheid om in contact te komen met de mensen die hulp en bijstand nodig hebben.

Maar is alles nog wel in evenwicht? Misschien moeten we eens naar Duitsland kijken. Hier betaalt de overheid subsidie als de kerken zorgtaken uitvoeren. Gebruik maken van de diaconale expertise van kerken voor het algemeen maatschappelijk belang kan wel, maar kerken moeten niet overvraagd worden zonder compensatie.

Moeten we dan misschien een ‘Kerkbelasting’ invoeren? Dat is waarschijnlijk ook niet realistisch, maar het zoeken naar een balans lijkt me een goed idee.

Voorlopig zullen in Nederland de vlaggen van Kerkbalans wel blijven wapperen. Misschien is het een goed idee om toch maar iets geven aan uw lokale kerk. Voor je het weet zijn ze immers in de toekomst je zorgaanbieder.

NAWOORD VRIJSPREKER

Kerk en staat. Zijn dit instellingen die onderwerpen of bevrijden? Is bevrijding niet vooral een individu vrij van dwang, iemand die vrijwillige relaties aan gaat? Inzender Jan, iemand die nadenkt en de moeite neemt een opiniestuk te schrijven, geeft volgens mij aan hoe lang de weg naar een libertarisch Nederland is. Hij houdt geen pleidooi voor de versterking van het individu. Maar kapselt het individu verder in, door samenwerking van kerk en staat te institutionaliseren. De libertarische oplossing is een overheid die zich niet met zorgtaken bezig houdt. En die zich niet met geloof inlaat. Die de burger hier alle vrijheden verschaft.

NB: Als je in Duitsland doorgeeft niet tot een kerk te behoren dan wordt deze belasting niet ingehouden. De oproep van Jan om het Duitse model te overwegen is derhalve geen oproep dat niet gelovigen via de fiscus gaan betalen voor kerkelijke zaken.

Ingezonden door Jan

6 REACTIES

  1. Ik ga ook zorgtaken uitvoeren. Ongevraagd. Ik start morgen. Kan de overheid mooi mijn inkomen binnen harken. Dat factureren, die BTW aangifte, die wanbetalers. Dan ben ik van dat gedoe af.

  2. Kerk en staat zijn gescheiden in Nederland, en zo hoort het. Maar sommige kerken of Baseliksen horen ook een beetje bij de geschiedenis van de stad en/of omgeving. De Lebuinus kerk in Deventer is er een mooi voorbeeld van. Een geweldig mooi gebouw met mooie history die heeft bijdragen aan onze Hanzestad in het verleden. Er worden ook evenementen gehouden die niets met de kerk te maken hebben zoals rommelmarkten/Brocantes/braderieën/bijeenkomsten in de ridderzaal (ik in de ridderzaal meerdere malen Sinterklaas gevierd als kind en later als Piet wat ontzettend ‘cool’ was) wat ook een onderdeel van het complex is en dergelijke. Dit word gedaan via monumentenzorg maar staat los van de kerkelijke gemeenschap die hun eigen bijdrage ook moet voldoen aan dit gebouw/complex.
    Het Vaticaan heeft geld genoeg, via een belastingconstructie in DLD is het juist de bedoeling dat veel aan de strijkstok blijft hangen en regelrecht naar Rome gaat. Ik ben helemaal voor behoudt van cultuur en geschiedenis dat maakt wie we nu zijn en het zijn in iedergeval in Deventer iets wat een publieke functie vervult en het is onze trots als Hanzestad.
    maar gaan betalen voor de ‘zorgtaken’van de kerk, dit is toch geen scheiding van staat en kerk meer?

  3. en dacht je dat die tussenpersoon dat gratis deden?
    het is idd het verdienmodel waar heet om draait.
    zelf in te vullen bij … ; het is de … , zij maakt meer kapot dan u lief is!
    het verschil tussen heler en wettig heler is idd uiterst dun; het verdien model blijft het zelfde, toch?

  4. zou in deze afdracht vanwege de dienstverlening rekening gehouden zijn met de b.t.w.
    nu dit balletje aan het rollen gebracht is kun u als dienstverlener dus nog een navordering krijgen voor de (ontdoken) b.t.w.
    en denkt u zo’n vaart loopt dit niet? wel kunt u het zich nog herinneren dat de dienstverlening door banken
    vanwege advies bij beurstransacties. stel dit advies was 100 en na de correctie 100 + btw.
    uitleg:
    voor de correctie bedrijf1 belast bedrijf2 voor advies met 100 euro (btw is verrekenbaar)
    na de correctie bedrijf2 belast voor advies de consument met 100 euro + btw
    lachende 3e is ….. ook hier weer de lachende 3e ontdekt nieuw verdienmodel.

  5. Het grote bezwaar is dat men bij participatie aan activiteiten van de religieuze branche geacht wordt, de verstandsknop op nul te zetten.

Comments are closed.