Heeft u uw energierekening al ontvangen?  Een van de beste lessen over de waarde van geld kun je vinden in Ayn Rand’s roman “Atlas Shrugged”. Het is de beroemde “Money Speech” van Francisco d’Anconia, een van de helden van het verhaal. Hier een fragment uit de Nederlandse vertaling:

“Dus jij denkt dat geld de bron van al het kwaad is?” vroeg Francisco d’Anconia. “Heb je je ooit afgevraagd waarom geld bestaat? Geld is een ruilmiddel, dat niet kan bestaan als er geen goederen geproduceerd worden en er geen mensen zijn om ze te produceren. Geld is de materiële vorm van het principe dat mensen die zaken met elkaar willen doen dat moeten doen door middel van handel, en door waarde voor waarde te geven. Geld is niet het middel van de profiteurs, die jouw product proberen te krijgen met tranen, of van de plunderaars, die het met geweld van je afnemen. Geld wordt alleen mogelijk gemaakt door de mensen die produceren. Zie je dat als het kwaad?

“Als je geld accepteert als een betaling voor jouw inspanning, doe je dat alleen als je ervan overtuigd bent dat je het kan inruilen voor de inspanningen van anderen. Het zijn niet de profiteurs of de plunderaars die geld zijn waarde geven. Niet een oceaan van tranen noch alle wapens in de wereld kunnen die stukjes papier in jouw portemonnee omzetten tot het brood dat je nodig hebt om morgen te overleven. Die stukjes papier, die goud zouden moeten voorstellen, zijn een teken van eer – jouw aanspraak op de energie van de mensen die produceren. Jouw portemonnee is jouw uiting van hoop dat er ergens in de wereld mensen zijn die net zoals jij geloven in dat morele principe dat geld waarde heeft. Zie je dat als het kwaad?

Geld reflecteert de waarde van nuttig bestede tijd. “Geldontwaarding” en “belasting” komt neer op het stelen van levenstijd.
Als je geld in zijn meest pure vorm, als ruilmiddel, beschouwt dan beeldt de geldhoeveelheid de waarde van de totale hoeveelheid goederen en diensten af die op de markt wordt aangeboden. Krimpt het aanbod dan zou de geldhoeveelheid ook moeten krimpen om de tegenwaarde van geld gelijk te houden, in theorie tot nul wanneer er niks meer te kopen valt. Stijgt het aanbod van goederen en diensten, dan zou de geldhoeveelheid mee moeten stijgen. Als het aanbod krimpt terwijl de totale geldhoeveelheid gelijk blijft, dan kun je minder kopen met hetzelfde geld en vindt er geldontwaarding plaats: alles wordt duurder. In het Duits wordt “inflatie” dan ook vertaald met “Teuerung“.

De enorme toename van de waarde van een Bitcoin (deflatie) kun je voor een deel verklaren uit de ontwikkeling van de markt waarop je met Bitcoin kunt betalen. Die is namelijk veel sterker gestegen is dan de totale hoeveelheid Bitcoin.
Om nieuw geld in een samenleving in omloop te brengen geven de gebruikers een onderpand aan het instituut dat het nieuwe geld uitgeeft. Traditioneel bestaat onderpand uit goud, deviezen, vastgoed en schuldbekentenissen (promissory notes, IOU, bonds, etc.).

Eenvoudige basisregels

Iedereen die de basis van economie begrijpt. kan hierin meedenken. De basis van economie is zo eenvoudig, dat het Mises Institute zonet een serie video’s over economie voor beginners heeft gepubliceerd: Economics for beginners. Als je basisregels van eerijk (economisch) gedrag aan kinderen wilt uitleggen kun je ook de serie “Tuttle Twins” van Connor Boyack erbij halen. Het Mises Instituut Nederland is bezig met een vertaling. Overigens kun je bij hetzelfde adres nu de vertaling bestellen van Murray Rothbard’s boek “What has government done with our money?” met de titel “Wat heeft de overheid met ons geld gedaan?“. Het inleidend artikel van Daniël van der Hoeven “Wat de overheid kan doen tegen inflatie” is zeer de moeite van het lezen waard, omdat het de juistheid van de stelling verdedigt dat het primair de overheid is die inflatie veroorzaakt.

Inflatie en deflatie

In de huidige maatschappijvorm, waarin gelduitgifte door nationale centrale banken geschiedt worden de geldhoeveelheid en de regels voor acceptatie van onderpand door de Centrale Banken bestemd. En deze “onafhankelijke” centrale banken staan toch weer – hoe je het ook wendt of keert – in dienst van de hoogste gezagsdragers in een land, en dat is in de parlementaire democratie het parlement. De macht over het parlement hebben momenteel enkele partijen die met elkaar afpraken maken en de macht in die partijen ligt de facto bij hun bestuurders. Elke partijbestuurder onderhoudt netwerken waarin wordt gepleit voor het verlenen van privileges aan bepaalde groepen. En als je dan carrière wilt maken verleen je zoveel mogelijk privileges aan zoveel mogelijk groepen.

Kinderen die aan Sinterklaas vragen waar die zijn geld vandaan haalt zijn libertariërs in de dop. En net als Sinterklaas moeten politici hun geld bij de moderne God: de overheid, gaan halen, en die rooft het dan waar ze maar kan. Het bijdrukken van geld zonder onderpand, misschien wel de meest geweldloze vorm van stelen, is gelijk aan wat vroeger valsemunterij heette. Dat steelt kleine stukjes van elke geldeenheid weg, doordat voor de aanschaf van de totale hoeveelheid goederen en diensten op de markt meer geldeenheden ter beschikking staan, maar niet meer goederen en diensten. Het vermindert de tegenwaarde van het geld.

Over de gevolgen van inflatie bestaan naar gelang de politieke richting van de terzake deskundige zeer verschillende meningen. Inflatie wordt tegelijk verkocht als “motor” van de economie, maar ook als rem op de economie.

Sinds 1996 publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) twee verschillende cijfers voor inflatie. Eén op basis van de consumentenprijsindex (CPI) en eén op basis van de (Europees) geharmoniseerde index van consumentenprijzen (HICP). In maart 2022 bereikte volgens het CBS de CPI (Consumenten Prijs Index) 9,7%. Bij de CPI gaat de toets ten opzichte van 2015 (CPI 100). De HICP bedroeg voor dezelfde periode 11,9%. De Europese Centrale Bank gebruikt de HICP voor het monetaire beleid in de eurozone.
Het CPB schrijft: “Het belangrijkste verschil tussen de CPI en de HICP voor Nederland is dat de HICP in tegenstelling tot de CPI geen rekening houdt met de kosten van het wonen in de eigen woning. ”
Deze cijfers gelden binnen de Eurozone en geven inzicht over de ontwkkeling van de koopkracht voor consumenten. Het betekent, simpel gezegd, dat je voor een Euro op dit moment 11,9% minder goederen uit de HICP winkel kunt kopen dan een jaar geleden. En dat is dus “inflatie“.

De koopkracht van goud veranderde gedurende dezelfde periode ook. Op 30.3.2021 was 1 ounce (oz. = 28.35 gram) goud 1’436.91 Euro waard. Een jaar later op 31.3.2022 was dit 1’751,63 Euro per ounce. Het verschil is 21,9%. Voor dezelfde Euro kan 21,9% minder goud, onderpand, teruggevorderd worden. Er is dus waarde uit de Euro verdwenen.
Had je een jaar geleden dus een ounce goud, dan kun je met hetzelfde vermogen in goud nu op de Euro-markt 10% meer goederen en diensten kopen. Dat is “deflatie“.

Daarmee hebben we een van de belangrijkste “hedges” te pakken tegen inflatie: goud.

Hedging tegen inflatie

Vermogende mensen kunnen het sterkst lijden onder inflatie. Degenen die hun gespaard vermogen tegen inflatie willen beschermen zullen hun geld dan ook het liefst snel in goederen, in “assets” beleggen die de reputatie hebben om hun waarde te behouden, ook in tijden van crisis. Dat zijn typisch zaken die langzaam of helemaal niet afgeschreven worden, zoals grondeigendom en vastgoed. Ook beleggingen in voorraden van “commodities“, zoals olie en gas, en ook in productiemiddelen, bijvoorbeeld aandelen in soliede industriën of fruitbomen, kunnen goede middelen zijn om je vermogen door een crisis heen te loodsen.
Het nadeel van geregistreerde assets is dat de overheid er vaak gemakkelijk grip op kan hebben. Mobiele mensen, beschermen hun vermogen met transporteerbare “tangibles” (tastbare goederen), zoals fysiek goud en zilver en aanverwante schatten zoals edelstenen of “investment grade” postzegels. Ook worden Bitcoin en andere cryptocurrencies als “non-tangibles” in toenemende mate als oppotmiddel waargenomen. Alles, als de overheid er maar geen grip op heeft, dus geen cryptocurrencies die door een overheid in omloop worden gebracht: de Central Bank Digital Currencies (CBDC).

Een nog betere bescherming tegen de waardevermindering van geld is schuld.
Wanneer de rente op schuld achterblijft bij de inflatie, en dat is nu het geval, is inflatie een zegen voor elke schuldenaar. Degenen met een negatief vermogen, dat uit toekomstige inkomsten moet worden afgebouwd, heeft voordeel van inflatie. Je zou kunnen stellen dat er inkomensoverdracht plaatsvindt: van de vermogenden (de “haves“) naar de schuldenaren (de “havenots“).
Overheden zijn schuldenaren par excellence. Er kan zelfs een inflatieconcurrentie ontstaan. Immers, als de ene staatsmunt in waarde vermindert, dan moeten andere staatsmunten enigzins meegaan om de eigen economie te beschermen tegen dumping uit de staat met de devaluerende munt.

Voor de stelling dat inflatie wordt veroorzaakt door de overheid is veel te zeggen, en de spectaculairste vorm van inflatie, de hyperinflatie, geeft wel het sprekendste voorbeeld.

Hyperinflatie

Hyperinflatie is een middel om een “great reset” van de economie te bewerkstelligen. Ze gaat altijd gepaard met – of is het gevolg van, een zware crisis. Een beruchte geval was de Duitse hyperinflatie van 1923, die zeer bewust werd georchestreerd als reactie op de als te zwaar beoordeelde herstelbetalingen aan de geallieerde overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog. De inflatie werd doelbewust in gang gezet toen na het falen van de Duitse productie van de geëiste hoeveelheden steenkool er Franse en Belgische troepen het Rijnland gingen bezetten om de Duitse mijnwerkers tot grotere prestaties aan te zetten. Die gingen daarop in staking en de Duitse regering besloot hun lonen uit te betalen met bijgedrukt geld. Daarop ontstond een spiraal van alsmaar oplopende prijzen terwijl de productie geheel stil viel.

© Beeldreferentie: Magyar Nemzeti Bank. Nota bene: de "B." staat voor "Billió"...
en "PENGő" is een onomatopee en betekent: "klinkend"!

Een ander geval was Hongarije 1946. Onder het motto van Lenin: “The way to crush the bourgeoisie is to grind them between the millstones of taxation and inflation.” begon het communistische regime de nationale munt, de Pengő, volledig buiten proportie hyper-inflateren. En omdat overdrijving een trekje is dat de Hongaren niet vreemd is, is dit de allerextreemste hyperinflatie geweest uit de geschiedenis van de planeet. Het hierboven afgebeelde bankbiljet heeft het hoogste ooit voorgekomen nominale bedrag: 100 quintillioen (1020) Pengő. De Forint werd daarna ingevoerd en was tijdens de communistische tijd stabiel.

De toverformule van onze sociaaldemocratische, links-liberale regeringen van vandaag is niet toevallig

You will own nothing and you will be happy!

Een libertair perspectief

Bekende libertariërs zoals de Duitse econoom Markus Krall waarschuwen al jarenlang voor een aanstaande ineenstorting van de waarde van de Euro. Aan het eind van deze crisis staat volgens hem de vraag “vijheid of socialisme”?
De kans die de monetaire crisis biedt is dat de samenleving ervan kan leren dat zeer veel beter zonder een centrale overheid kan. Een samenleving die niet meer op een goed functionerende overheid hoeft te tellen is uiteindelijk een veiliger samenleving. Om de weg naar deze vrijheid in te stappen moeten we ontwennen van de overheid die alles voor ons regelt. Over de opkomst van alternatieve, waardevaste geldsystemen hebben we al eerder geschreven (zie Libertair Perspectief van 30 augustus 2021: “Afscheid van het geldmonopolie“) .

Als de overheid faalt ontstaan er alternatieven. Niet alleen voor geld, maar ook in het rechtsstelsel, in de gezondheidszorg, in het onderwijs, in de bestaanszekerheid, in de regulering en in de manier waarop we elkaar iets “vergunnen”. Wie een vrijere samenleving wilt, moet niet afwachten maar ondernemen.

33 REACTIES

    • Dan gaat de premium voor dat deel omhoog. Ze kunnen het niet delven voor die prijs en de mensen die het hebben gaan dat verlies niet nemen. Of je het leuk vindt of niet, goud en zilver zullen minimaal ongeveer op dit niveau blijven.

  1. In de bijbel is nogal wat veroordeling te vinden jegens mensen die hun leven gewoon leven. Het is blijkbaar de bedoeling dat je je leven niet leeft maar alles verschuift tot het hiernamaals, want daar begint het leven pas. Zoiets kan aantrekkelijk zijn voor mensen die toch al niet mee konden komen. Aangevuld met ‘de eersten zullen de laatsten zijn en de laatsten de eersten’. Het is anti-materialistische/communistische haat-propaganda.

    Als je een paar euro’s hebt kom je de hemelpoort niet binnen. Wie heeft er tegenwoordig niet een paar euro? Zwervers, junkies? Fijne plek dan, die hemel. Hoogste ideaal: gekruisigd worden vanwege je opvattingen in combinatie met geweld tegen de geldwisselaars.

    In het boek De Antichrist gaat Nietzsche behoorlijk los op ‘deze heilige anarchist’, Jezus dus.

    Geheel tegengesteld aan al dat anti-materialisme ontvangt Jezus direct bij geboorte drie geschenken: GOUD, wierook en mirre. In die volgorde. Nummer 1 is dus goud.

    Jezus is de door God gezonden leider van een gewelddadige anarchistische anti-materialistische groepering met zeer extreme opvattingen. Hij zou vandaag de dag meteen opgepakt worden.

    Er schuilt een groot gevaar in ‘you’ll own nothing’.

    • In de tweede helft van de 19de eeuw waren veel leraren zo arm dat ze er nog één of twee varkens op na moesten houden. “Om de winter door te komen”. Vanuit de politiek klonk het toen handig: “Er zijn nu eenmaal beroepen die hun beloning in het hiernamaals vinden”.

      • “Er zijn nu eenmaal beroepen die hun beloning in het hiernamaals vinden”

        Wat nu het hiernamaals vervangt, is ‘deugdzaam’ zijn, denk ik. Waarom werk je zo keihard en geef je niets om het feit dat je er amper wat aan over houd? Omdat ik werk en werken is deugdzaam.

        Het blinde arbeidsethos is het nieuwe hiernamaals. Een hiernamaals in het hier en nu.

  2. Als er een kip klem zit in het Suez-kanaal gaat de prijs van kip omhoog. Maar dat is geen inflatie.

    Er zijn tal van voorbeelden te geven waarom de prijs van een bepaald product omhoog is gegaan, maar dat heeft met kunstmatige schaarste te maken, niet met toename van de geldhoeveelheid.

    Als de toegenomen hoeveelheid geld in het systeem terecht komt, bijvoorbeeld door dat geld uit te lenen aan muppets, of via de collectieve sector, dan kan je daarvan profiteren door je open te stellen voor dat geld. Maar dat is niet gebeurd. De overheid heeft wat tozo, togs en now-geld uitgedeeld, maar dat was niet veel.

    Als producten gewoon niet worden geleverd en daardoor de prijs omhoog gaat helpt het verhogen van de rente niet.

    Rente omhoog, nieuw krediet wordt duurder. En dat kan dan weer leiden tot prijsdaling van assets. En vergeet ook demografische gevolgen niet, de bevolking verandert. Plus oversterfte.

  3. En als er vrede wordt gesloten gaat de inflatie dalen. Not!….Dit grote bonus prijzenspel, wat met of tegen de Russen wordt gespeeld, zal nog lang worden uitgemolken en iedere onderneming ziet zich in de huidige anti Rusland champagne en boycotshow gedwongen de prijzen bij iedere puf, zucht of scheet te verhogen….Vooral Nederland heeft het ’toevallig’ erg zwaar, zwaarder dan andere landen?

    Lekker uitmelken van de omstandigheden, wat een ’toevallige’ luxe. De gebraden kippetjes vliegen de ondernemers in de mond.

    Waarom anders niet vanaf dag één niet van alles geprobeerd de vrede te bewaren….Omdat het zo gepland is? Het afgeschreven oorlogsmeuk kan voir honderden miljarden vervangen worden en kan dit schroot richting Hoerkraine?

    Vreemd, deze oorlog en opvlammende inflatie, het zal toch geen ’toeval’ zijn? De nato legeroefeningen van afgelopen jaren, ook ’toeval’, alles ’toeval’ als een gespreid WEF bedje.

  4. Het is wat lullig om te zeggen maar geld is één van de grote uitvindingen van de mensheid. Maar het geld dat we verplicht (vandaar ook de term “wettig betaalmiddel”) moeten gebruiken is geperverteerd. Er zit rente op en het is sinds 1971 niets waard. Zou die rente er niet op zitten dan zouden alle bankiers en politici per direct werkloos zijn en een echte baan moeten gaan zoeken waarmee tevens duidelijk is waar het métier van bankier of politicus zijn oorsprong vindt. Belangrijk om te onthouden: èchte waarde kun je altijd aanraken. Dat kan een huis zijn, een grondstuk, duurzame gebruiksgoederen of goud. Maar niet een briefje van vijf Euro want als je dat aanraakt….raak je een papiertje aan. Zeker, je kunt ermee naar de winkel gaan en een pak koffie halen. Maar pas dàn toont het zijn “waarde”. Zolang je het voor je hebt liggen houdt dat briefje slechts een belofte voor de toekomst in. Om het kort te maken: niet stemmen, geen zaken doen met een bank en je geld omzetten in echte waarde. En eierkop Schwab is trouwens knettergek met zijn “you will own nothing and be happy”. Er bestaat namelijk helemaal niets waaraan mensen een constant gevoel van geluk kunnen ontlenen.

    • Misschien kun je binnenkort op de zwarte markt Roebels kopen. ‘Putler’ heeft de Roebel aan goud, en straks ook grondstoffen, gekoppeld. Maar dan heb je nog steeds een “briefje met een belofte” in je portemonee zitten…

  5. Goed artikel, vooral voor al die mensen die helemaal niets meer van economie lijken af te weten. Een onderdeel dat zijdelings aangetipt wordt is dat juist de overheden in onze tijden van grote staatsschulden het grootste ‘motief’ hebben (om het maar even in detective-termen te zeggen,motief/middelen/gelegenheid zijn de klassieke onderzoeksrichtingen van iedere opsporing bij een misdaad) voor een flinke inflatie: hun grote staatsschulden worden dan ieder jaar vanzelf kleiner, zonder dat ze hoeven af te lossen zelfs. En om verder te gaan in detective-jargon: overheden hebben niet alleen een sterk motief, maar ook nog eens de middelen en gelegenheid: zij zijn het namelijk die het geld beheren en álle beleid ervan bepalen en regelen; met hun zogenaamde onafhankelijke centrale bank, die júist in de EU zwaar gepolitiseerd is.

    Verder is dit artikel weer een leuke ‘wannabee’ met opmerkingen als “De kans die de monetaire crisis biedt is dat de samenleving ervan kan leren dat zeer veel beter zonder een centrale overheid kan.”…..
    Hoe groot is het percentage van de bevolking dat libertair denkt, of zelfs maar bij benadering weet wat dat woord betekent? Overheden die zoveel macht hebben als nu en dit ook nog eens internationaal coördineren en regelen tegenwoordig laten dit nóóit uit handen glippen. Als we al énige vorm van de huidige totaal imperfecte democratie en relatieve vrijheden zouden kunnen behouden zou dat al een hele overwinning betekenen. De libertaire wensen ook maar bij benadering willen bereiken is net zoiets als het tegenovergestelde: het oorspronkelijke communisme (en niet de Sovjet-variant ervan) willen bereiken, dat zal alleen gaan met een gewelddadige revolutie á la de Franse Revolutie (mislukt) en de Oktoberrevolutie (ook mislukt in de nasleep ervan want de oorspronkelijke vrije ‘raden’ werden een dictatuur, veel erger dan de Tsaristische). Het is tijdverspilling.

    • Als mensen zeggen: Nayako, hou je bek, je snapt economie niet. Dan moet ik ze helaas een punt geven.

      Daarom dus, is dit artikeltje wel nuttig.

      Kijk, op de middelbare school kreeg ik dan economie, in de derde klas VWO. Máár, ik was een problematische puber én de economie lerares was overspannen en het lukte haar niet de klas onder controle te houden en mensen gooide propjes naar haar etc

      Ik zie revoluties als een soort collectieve woede-uitbarstingen. Ze komen niet uit de lucht vallen.

      Wat gebeurt er, als we nu een eigen munt zouden opzetten? Wordt je meteen van je bed gelicht, toch ?

  6. Interessant artikel. Ik had nooit gedacht ooit in economie geïnteresseerd te raken maar sinds de bankencrisis van 2008 is dat toch gebeurd. Mijn vrouw en ikzelf hebben dan ook vanaf 2009 tot 2017 een aantal maatregelen genomen die ons nodig leken. Maar zekerheid voor de toekomst hebben ook wij niet en dat is verder wel okee. Leven met alleen maar zekerheden is ook geen leven.

  7. In de loop van de jaren ben ik er vast van overtuigd geraakt dat hebzucht en het gebrek aan kwaliteit van ons wettige betaalmiddel het ultieme kwaad vertegenwoordigen. Ghadaffi wilde de goud-dinar in zijn land introduceren om zijn bevolking in de welvaart van zijn land te kunnen laten delen. En dan krijg je bezoek.

  8. Goed verhaal. Echter de gelduitgifte is geenszins onder controle van de overheid. Zo goed als alle Centrale Banken zijn onafhankelijke, private instituten, met de BIS als hoogste onafhankelijke orgaan. Een bizar fenomeen want een klein aantal particulieren zijn dus eigenaar van deze Centrale Banken en zijn heer en meester over het bijdrukken van geld. Dit zijn de rijkste (en machtigste) mensen in de wereld die vele malen meer bezitten dan welke Gates, Bezos of Musk dan ook. Geschat vermogen van bijvoorbeeld de familie Rockefeller (mede-eigenaar van de FED, de centrale bank van de VS) zou een buitensporige 150 TRILJARD dollar bedragen, d.w.z zo’n 750.000 keer zoveel als Elon Musk. Hoe werkt zoiets? Als de Amerikaanse regering zeg 10 miljard dollar nodig heeft vraagt zij die aan de FED. Deze drukt 10 miljard dollar (gaat tegenwoordig zelfs voornamelijk digitaal) een schrijft een schuldbekentenis uit voor die 10 miljard zodat de balans klopt. Kosten voor de FED: het drukken van het geld. Opbrengsten: een inbare schuld bij de overheid van 10 miljard dollar. Vervolgens ontstaan pas de echte problemen als er rente over dit geld berekend wordt die betaald moet worden. Dat geld is er namelijk niet. Bedenk maar waar dat vandaan moet komen als je de schuld van 10 miljard terug gestort hebt. Waar haal je dan het geld voor de rente vandaan? Dan kom je dus weer bij de FED uit voor de volgende lening… Dat is de basis van inflatie, het steeds bijdrukken van geld om de geëiste rente te kunnen ophoesten. In diverse samenlevingen is het dan ook van oudsher verboden om rente te berekenen, bijvoorbeeld de islamitische landen.

    • Jan, goede reactie/inbreng

      Mijn vraag is, waar ik nooit antwoord op heb gekregen

      Waarom zou in een ancap society, geen fed ontstaan? Wat weerhoud ze? Kan de centrale bank alleen maar bestaan door de overheid ? En hoe dan ? Welk mechanisme in een ancap, doet de fed de das om ?

      Zijn de centrale bank en de overheid een symbiotisch geheel? Of staan ze los van elkaar?

      In de kern hebben we het gewoon weer over mácht. Zoals een (individualistische) anarchist laatst zei: geld is gewoon macht. Maar ook zonder geld, zal er macht zijn. Geld is slechts een uitdrukking van macht en de wil tot macht.

      Maar, in dit domein wilt de liberaal en de socialist zich niet begeven, natuurlijk. Dit vinden jullie: cynisch

  9. Geld is bedacht door overheden zo dat ze makkelijker belasting kunnen innen.

    Word lastig bij chemische fabrieken als ze een deel in moeten leveren.

    Ruilhandel is het beste wat er is, geen belasting en meteen zien wat je krijgt of geeft. Waarom zou je dat doen voor een stukje papier of wat ronde schijfjes met een belofte van een ander vaak overheid die zich altijd aan de afspraken houd hahaha. Geld is slavernij want je moet er voor werken

    • Ik snap je punt, itsme

      Maar ontstaat vanuit ruilhandel, niet vanzelf het geld? Omdat dat handiger is ?

  10. Meteen ook zo mooi dat Rusland de goudstandaard weer ingevoerd heeft. FF een dip maar nu een duurdere Roebel als voor de oorlog met Oekraine:-)

  11. De staat is te vooruitstrevend in het inflatiebeleid, dat heb je toch alleen bij kopen,kopen ennog eens kopen?

Comments are closed.